Vier jaar oorlog in Oekraïne: miljoenen slachtoffers, maar wapenindustrie viert feest
Op 24 februari 2022 gaf Vladimir Poetin het bevel tot de invasie van Oekraïne. Rusland had wellicht gehoopt op een snelle overwinning. Maar die bleef uit, mede door het sterke verzet van Oekraïne, dat Moskou duidelijk onderschat had.
Van snelle invasie naar oorlog zonder einde
In de beginfase van de oorlog waren er reële kansen op vredesonderhandelingen. Volgens voormalig Israëlisch premier Naftali Bennett werden die pogingen echter actief gedwarsboomd door de VS en Groot-Brittannië. Voormalig minister van Defensie Lloyd Austin van de VS stelde onomwonden dat het doel was om "Rusland te verzwakken".
De oorlog schoof op van een conflict over Oekraïens grondgebied naar een geopolitiek project
Oekraïne werd ingezet om een strategische tegenstander uit te schakelen of te verzwakken zonder zelf troepen te hoeven sturen. Vanaf dat moment schoof de oorlog op van een conflict over Oekraïens grondgebied naar een geopolitiek project.
Wat begon als een conflict tussen twee buurlanden, is door de massale inmenging van de NAVO getransformeerd tot een proxy-oorlog.[1] Oekraïne fungeert hierbij tragisch genoeg als kanonnenvoer voor de strategische belangen van het Westen.
Het Westen leverde massaal zware wapens en voerde loodzware economische sancties in. Handel werd stilgelegd, energiebanden werden doorgesneden en Russische tegoeden in het buitenland bevroren. De Russische economie moest op de knieën, maar dat gebeurde niet.
Rusland heeft zijn economie omgevormd tot een efficiënt oorlogsproductiesysteem en vond via alternatieve routes uitwegen voor zijn handel. Dat betekent niet dat Rusland geen zware druk ervaarde. Maar de strategie van totale economische breuk leverde niet het gewenste resultaat op. Moskou hield stand en bleef oorlog voeren.
Het werd een totale uitputtingsslag. Frontlinies verschoven nauwelijks, maar elke maand bracht nieuwe doden. Aan beide kanten stapelden de verliezen zich op. Volgens schattingen werden 1,2 miljoen Russische militairen en bijna 600.000 Oekraïense soldaten gedood of gewond. Europa beleeft daarmee zijn dodelijkste oorlog sinds de Tweede Wereldoorlog.
Het voorbije jaar woedde de oorlog heviger dan ooit. In 2025 lanceerde Rusland meer dan 54.000 drones, vijf keer meer dan het jaar voordien. Door een tekort aan luchtverdedigingsraketten sloegen meer projectielen in en steeg het aantal burgerdoden met 30 procent.
Zonder westerse hulp zou de sociale, economische en militaire basis van Oekraïne instorten
Recente aanvallen met hypersonische Oreshnik-raketten, die nauwelijks te onderscheppen zijn, legden de hoofdstad Kiev dagenlang lam. Stroom- en wateruitval, extreme kou en voortdurende dreiging tekenen het leven. Ook aan Russische zijde zijn de verliezen enorm. Voor beperkte terreinwinst betaalt Moskou een zware tol.
Een hoge prijs
In deze oorlog betaalt Oekraïne de grootste prijs. Steden liggen in puin en miljoenen zijn ontheemd, binnen en buiten het land. De infrastructuur is vernietigd en de economie ontwricht. Het land blijft overeind dankzij buitenlandse steun. Zonder die hulp zou de sociale, economische en militaire basis instorten.
Op militair gebied ziet het er ook niet goed uit. Sinds het tweede ambtstermijn van Trump is de financiële steun van de VS volledig weggevallen. Andere bondgenoten, zoals de EU en Canada, proberen dit op te vangen, maar de totale toegezegde militaire steun is gedaald naar het laagste niveau sinds het begin van de invasie.
Hoewel het Russische leger moeite heeft met complexe operaties, heeft Poetin een overwicht in manschappen. Kiev kampt juist met een ernstig tekort aan manschappen en desertie. Zonder verandering dreigt een scenario zoals in de Eerste Wereldoorlog, waarbij linies plots kunnen bezwijken.
Peilingen bij de bevolking tonen een dubbel gevoel. Een meerderheid van de Oekraïners wil volhouden, maar tegelijk zou 72 procent instemmen met een vredesplan dat de huidige frontlijn bevriest, mits veiligheidsgaranties en zonder officiële erkenning van bezet gebied.
Aan Russische zijde is de situatie niet eenvoudig, maar wel beter dan die in Oekraïne. Ondanks de grote verliezen kan Poetin nog steeds op aanzienlijke steun rekenen bij zijn bevolking. Poetins propaganda, die inspeelt op het herstel van Ruslands macht, lijkt aan te slaan. Bovendien probeert het Kremlin de werkelijke kosten van de oorlog, zoals het dodental, zo veel mogelijk af te schermen.
Sinds het begin van de invasie ligt zijn goedkeuringsscore consequent boven de 80 procent, zij het dat peilingen in zo’n politiek bestel met de nodige argwaan moeten worden bekeken. Toch mag je ervan uitgaan dat Poetin kan rekenen op een redelijk stabiel thuisfront.
Europa blijft achter met de kosten van een oorlog die het niet kan winnen en die het mee hielp verlengen
Omwille van de sancties en de grote oorlogsinspanningen heeft de Russische economie het niet gemakkelijk, maar van een vrije val is in elk geval geen sprake. Voor 2026 voorziet de Wereldbank, net zoals in 2025, een groei van iets meer dan 1 procent. Op middellange termijn dreigt wel stagnatie en blijvende schade.
De Europese Unie komt er ook niet ongeschonden uit. Terwijl de wapenindustrie recordwinsten boekt, kampt de rest van de EU met de gevolgen van de confrontatiepolitiek. Door de sancties zijn de energiekosten geëxplodeerd, wat de concurrentiekracht van Europese bedrijven fundamenteel ondermijnt. We hebben onze relatief goedkope energie uit Rusland ingeruild voor peperduur vloeibaar gas (LNG) uit de Verenigde Staten.
Zo zijn we van de ene afhankelijkheid in de andere beland. Daarnaast blijft Europa achter met de torenhoge kosten van een oorlog die het niet kan winnen en die het meehielp verlengen.
Uitweg
Op dit moment streeft Poetin twee grote doelen na. Ten eerste: Oekraïne buiten de NAVO houden. Dat is een strategische rode lijn en een drijfveer achter de uitputtingslogica. Ten tweede: een “grand bargain” met de Verenigde Staten. Hij wil een grote deal sluiten over onder andere de ontginning van olie en zeldzame metalen, ter waarde van honderden miljarden dollar. Europa staat erbij en kijkt ernaar.
Om onderhandelingsruimte met de VS open te houden, vermijdt Moskou voorlopig extreme escalatie. De oorlog wordt niet opgelost, maar beheerd, terwijl Rusland inzet op tijd en numeriek overwicht.
Europa heeft nagelaten om een evenwichtige veiligheidsstructuur te construeren, waarin ook Rusland een plek kan krijgen
Een mogelijke uitweg is het Koreaanse scenario. Dat betekent geen echte vrede, maar een bevroren conflict. De huidige frontlijn wordt dan een zogenaamd demarcatielijn. Beide partijen trekken zich enkele kilometers terug om een gedemilitariseerde bufferzone te vormen. Veiligheidsgaranties moeten hernieuwde escalatie verhinderen.
Op zich is dit geen ‘rechtvaardige’ oplossing, maar in een oorlog zonder realistisch winstscenario kan het een manier zijn om het bloedvergieten te stoppen.
Europa op een kruispunt
Door de VS slaafs te volgen, heeft Europa na de val van de Sovjet-Unie nagelaten om een evenwichtige veiligheidsstructuur te construeren, waarin ook Rusland een plek kan krijgen. Nu het gedumpt wordt door Washington ontstaat er een historische kans om een eigen, onafhankelijke koers te varen.
Europa staat daarbij voor een historische keuze. Trump en het militair industrieel complex sturen aan op militarisering van het Europese continent. Zij krijgen voorlopig gehoor: de meeste Europese leiders blijven zweren bij de harde confrontatiepolitiek met Moskou, terwijl Washington die zelf al achterwege heeft gelaten.
Zal Europa eindelijk in staat zijn om een eigen onafhankelijke koers te varen los van de VS?
Dat oorlogspad zal de spanningen op het Europese continent alleen maar doen toenemen en ondermijnt bovendien onze welvaart. De geplande oorlogsinspanningen zullen de Europese landen honderden miljarden euro kosten, ten koste van pensioenen, gezondheidszorg, onderwijs en de vergroening van de economie.
Zal Europa eindelijk in staat zijn om een eigen onafhankelijke koers te varen los van de VS en kiezen voor welvaart en een evenwichtige veiligheidsstructuur op het continent? Of laten we ons meesleuren in de oorlogskoorts? Het antwoord op deze vraag is cruciaal voor welke toekomst we tegemoet gaan.
Lees ook:
Ons dossier over oorlogskoorts in Europa.
Note:
[1] Proxy-oorlog of ‘oorlog bij volmacht’ (Engels: proxy war) is een conflict waarbij één partij (meestal een grootmacht) een andere partij, de gevolmachtigde, een oorlog laat voeren, en daarbij als achterman optreedt. Het vuile werk wordt met andere woorden door een ander gedaan. De grootmacht levert economische, ideologische, logistieke en/of militaire steun. De gevolmachtigde is meestal een kleiner land en draait meestal voor de negatieve consequenties van zo'n oorlog op.
