Not Dead Native: de herrijzenis van Inheems activisme in de VS
Leonard Peltier kreeg een straf van twee keer levenslang voor de moord op twee FBI-agenten in 1976. Het feit dat er geen bewijsmateriaal was, deerde de rechters niet. De activisten van de American Indian Movement (AIM) moesten maar eens goed voelen waartoe al dat emancipatief engagement kon leiden.
De internationale strijd voor de vrijlating van Peltier werd tijdens die vele decennia gesteund door mensen en organisaties zo uiteenlopend als Nelson Mandela, Moeder Teresa, het Europese Parlement, de VN-commissaris voor Mensenrechten en Amnesty International.
“In de Verenigde Staten dood je geen FBI-agent zonder dat iemand ervoor betaalt”
Op 19 januari 2025, in de laatste uren van zijn presidentschap, zette Joe Biden de rest van de straf van de ondertussen tachtigjarige Peltier om in huisarrest, geen gratie. “In de Verenigde Staten dood je geen FBI-agent zonder dat iemand ervoor betaalt”, had Inheems professor Dian Million ons nog gezegd, tijdens een interview voor ons boek Voorbij Winnetou en Pocahontas.
Nick Tilsen en NDN Collective
Op 18 februari kon Peltier de gevangenis verlaten. Voor het United States Penitentiary Coleman I, in Florida, stond een wagen hem op te wachten om hem naar huis te brengen, meer dan 3000 km naar het noorden, naar het Turtle Mountain Indian Reservation in Noord Dakota.
In die wagen zat onder andere Nick Tilsen, oprichter en leider van NDN-Collective. Dat is een strijdbare, eigentijdse beweging die samenwerkt met ruim 200 Inheemse groepen in Noord-Amerika en zich inzet voor zelfbeschikking, rechtvaardigheid en duurzame ontwikkeling voor Inheemse gemeenschappen.
‘NDN’ is een populaire afkorting voor ‘Indian’ in online communities. Het staat voor ‘Not Dead Native’ en maakt met een knipoog meteen duidelijk dat de nieuwe generatie eraan komt.
Sinds de oprichting in 2018 speelde NDN Collective een cruciale rol in de campagne voor de vrijheid van Leonard Peltier. Nick zelf groeide op in de strijd voor Inheemse rechten. Zijn ouders waren onder meer actief in de bezetting van Wounded Knee op het Pine Ridge reservaat in Zuid Dakota in 1973.
Bij de bezetting van Wounded Knee in 1973 door ongeveer 200 Oglala Lakota en activisten van de American Indian Movement (AIM) werd aandacht gevraagd voor gebroken verdragen, schendingen van Inheemse rechten en lokale corruptie. Naar aanleiding van die bezetting, maakte de Native American rockband Redbone het lied ‘We Were All Wounded at Wounded Knee’. Het nummer werd geboycot in de VS maar werd een hit in Europa.
“Vandaag hebben we een geweldige organisatie van jongere mensen, het NDN Collective”
Het was één van de iconen van die strijd, de 85-jarige Madonna Thunder Hawk, die ons aanspoorde om met Nick te gaan spreken voor ons boek Voorbij Winnetou en Pocahontas: “Vandaag hebben we een geweldige organisatie van jongere mensen, het NDN Collective. Wij waren hun grootouders, zij zetten onze strijd voort. Het is allemaal in veilige handen, ik kan achterover leunen en genieten (lacht).” Met andere woorden: NDN Collective neemt de fakkel van de American Indian Movement over.
Pas maanden later zouden we Nick te pakken krijgen voor een interview. Het werd een boeiend gesprek waarin hij onder andere de missie van het NDN-Collective uitlegde, defend-develop-decolonize, en een aantal van hun belangrijkste projecten beschreef. Je kan dit nalezen in ons boek, maar ook in dit eerder verschenen artikel op DeWereldMorgen.
LandBack
De hoofdcampagne van NDN Collective sluit naadloos aan bij de wereldwijde campagne van de Inheemse volkeren: LandBack. Ze eisen hun gestolen land terug om er te kunnen wonen en om het te kunnen beschermen tegen kapitalistische exploitatie.
Een mooi voorbeeld zijn de Black Hills in Zuid Dakota. De Black Hills zijn heilig voor de Inheemse Lakota. Daar situeert zich hun ontstaansgeschiedenis. De Black Hills waren toegekend als reservaatgronden door het verdrag van Fort Laramie van 1868.
De Inheemse volkeren gaven nooit hun rechtmatige claim op het gebied op
Maar toen er kort daarop goud gevonden werd, werd het gebied gemilitariseerd en de Inheemse mensen verdreven. Sindsdien zijn de Black Hills vooral een plek waar allerhande grondstoffen geëxploiteerd worden, tot en met uranium, met alle gevolgen van dien voor de bewoners. Of ze nu Inheems of wit zijn.
De Inheemse volkeren gaven nooit hun rechtmatige claim op het gebied op. In 1980 kregen ze zelfs gelijk van de rechtbank. Alleen besloot die niet tot teruggave van het land, maar tot een soort herstelbetaling van ongeveer 105 miljoen dollar, inclusief rente sinds 1877.
Ondanks het feit dat de reservaten van de Sioux, waar de Lakota toe behoren, tot de armste gebieden van de VS behoren, houden de Inheemse mensen het been stijf. Ze weigeren de herstelbetaling aan te nemen, ook al is die ondertussen met de interesten uitgegroeid tot een bedrag van ongeveer twee miljard dollar.
Maar de Black Hills zijn voor de Inheemsen niet te koop. De eis blijft teruggave, 'LandBack'. Daarin vonden ze een interessante alliantie met burgers die uit ecologische overwegingen de ongebreidelde mijnbouw in de Black Hills willen stoppen. Want als de Black Hills teruggegeven worden aan de Lakota's kunnen alle mijnbouwclaims worden opgeheven. Die berusten namelijk op de “algemene mijnbouwwet” van 1872 die zowat alle mijnbouwexploitatie op federale gronden toestaat, maar die niet geldig is op Inheems reservaat land.
Verzet is nodig
Het zegt veel dat de VS de koppen van vier van haar presidenten liet uithakken in de heilige bergen van de Lakota. Het was alsof men een stempel wilde zetten: dit is van ons. Toen Trump op 4 juli 2020 de onafhankelijkheid van de VS wilde gaan vieren op die plek, bekend als Mount Rushmore, besloot Nick met NDN Collective om dit te verhinderen.
“De enige manier om autoritarisme te bestrijden is je ertegen verzetten”
Om die actie te stoppen werd een enorme politiemacht ontplooid. Het eindigde in het oppakken van een deel van de manifestanten en een inbeschuldigingstelling van Nick als leider van het verzet. Die werd uiteindelijk na wat geprocedeer door de rechter afgewezen.
‘Lawfare’, of het strategisch inzetten of misbruiken van juridische procedures en rechtsmiddelen om politieke tegenstanders uit te schakelen, is een manier om organisaties als NDN Collective plat te leggen. In de eerste zeven jaar van hun bestaan werd hun vijf processen aangedaan. Dat betekent geld en energie dat niet naar de organisatie van campagnes en verzet kan gaan.
Voor de aanklacht riskeert Nick Tilsen 26 jaar cel
Toen we Nick vroegen naar de betekenis van het vrij krijgen van Leonard Peltier was zijn antwoord: “Dat is op dit moment heel belangrijk, omdat ik de indruk heb dat veel mensen vastzitten over wat politiek mogelijk is. Ze denken dat de overheid toch alles onder controle heeft. Dat creëert een volgzaamheid waardoor autoritarisme juist kan groeien. De enige manier om het te bestrijden is je ertegen verzetten. Je kunt er niet berustend mee omgaan.”
“Je moet niet meewerken met het verdomde systeem", gaat hij verder. "Het verhaal van het gevecht voor de thuiskomst van Leonard Peltier en alle inzet die daarvoor nodig was, is volgens mij een heel belangrijk verhaal om te vertellen op dit moment in de geschiedenis. Want het autoritarisme neemt toe, niet alleen in de VS, maar over de hele wereld. Het verhaal dat we weerstand moeten bieden en dat we kunnen winnen als we dat doen, is belangrijk.”
Incident
In 2022 deed zich een incident voor in Rapid City. Nick Tilsen zag hoe een agent een dakloze Inheemse man lastig viel langs de kant van de weg. Hij besloot het in de gaten te houden en parkeerde zich met de koplampen op de politie gericht. Daarop omsingelde de politie zijn voertuig. Uiteindelijk gebeurde er niets en lieten ze hem vertrekken.
Een jaar later, op 30 juni 2023 legde een betrokken agent klacht neer voor belaging. Nick zou geprobeerd hebben om hem aan te rijden. Die klacht werd neergelegd exact vier dagen voordat NDN Collective een mars zou houden om het dodelijk geweld van de politie tegen Inheemse mensen aan te klagen.
Het ging duidelijk om een politieke zet om Nick en NDN Collective te demotiveren. Voor die aanklacht riskeert hij 26 jaar cel. Hoewel Nick er vertrouwen in had dat ze de klacht niet konden hard maken – er zijn camerabeelden onder meer van de bodycams van de agenten zelf – besliste de rechter op 15 december 2025 om de rechtszaak te laten doorgaan.
Deze zaak is een politiek gemotiveerde poging om een bewegingsleider het zwijgen op te leggen
Het proces liep uiteindelijk van 26 tot 28 januari. In het besef dat ze het establishment niet aan hun kant hadden had NDN Collective de bevolking gemobiliseerd. De week ervoor hadden leden van de Inheemse gemeenschap van Rapid City bijna 22.000 handtekeningen overhandigd aan het Openbaar Ministerie van Pennington County, voor een petitie waarin werd opgeroepen om de aanklacht tegen Nick in te trekken. Daarnaast hadden 547 leiders van organisaties een steunbrief voor Nick ondertekend.
Het proces ging door in Rapid City, terwijl ICE in het nabije Minneapolis - de wieg van AIM - tekeer ging. Twee dagen ervoor was Alex Pretti er als tweede dodelijk slachtoffer gevallen. Er was veel animositeit rond het recht om al dan niet de politie in de gaten te houden en dat probeerde men duidelijk tegen Nick Tilsen te gebruiken.
Het gevolg is dat ondanks de onbetwistbare videobeelden de jury niet tot een eensluidend besluit kwam. Het werd dus een ‘mistrial’. Nu heeft de staat Zuid Dakota 45 dagen de tijd om alsnog een nieuw proces aanhangig te maken. Nick blijft dus in staat van beschuldiging.
NDN Collective is ervan overtuigd dat deze zaak een politiek gemotiveerde poging is om een bewegingsleider het zwijgen op te leggen door zijn acties strafbaar te stellen en misbruik te maken van het rechtssysteem.
“Ik ben iedereen dankbaar die mij tijdens deze laatste fase van deze langdurige juridische strijd heeft gesteund – de steun van mijn familie, advocaten, spirituele leiders, medicijnmannen en gemeenschap betekent alles voor mij”, aldus Nick Tilsen. “De strijd is nog niet voorbij.”
Geïnteresseerd in dit onderwerp? Op de activiteit naar aanleiding van de eerste verjaardag van de organisatie BANAI op 14 maart kan je hier meer informatie over krijgen. Je kan NDN Collective steunen via BANAI. Een directe donatie voor het NDN Legal Fund kan hier.
Een mooie reportage over de vrijlating van Leonard Peltier vind je hier.
