Oorlogsdreiging in de Golf: VS-vliegdekschip koerst af op Iran
Samen met andere schepen stuurt de VS het vliegdekschip USS Abraham Lincoln naar een positie van waaruit het Iran kan aanvallen. Trump spreekt zelf over een “armada” (grote vloot van oorlogsschepen, nvdr).
Na de bombardementen op Venezuela en de kidnapping van de president voelt hij zich duidelijk gesterkt. Hij overweegt militaire actie tegen Iran, omdat de regering van ayatollah Ali Khamenei en de Revolutionaire Garde eerder deze maand duizenden ongewapende demonstranten hebben laten doodschieten.
Naast het nucleair aangedreven vliegdekschip bestaat zijn “armada” uit drie torpedobootjagers, een snelle aanvalsonderzeeër uitgerust met Tomahawk-kruisraketten, antischeepsraketten, plus gevechtsvliegtuigen en helikopters. Het is een duidelijke machtsdemonstratie waarmee Washington druk uitoefent en een mogelijke aanval in gereedheid brengt.
Volksprotesten
Eind 2025 waren er in Iran tal van demonstraties tegen de voortdurende verslechtering van de dagelijkse levensomstandigheden. De hoge werkloosheid, vooral onder jongeren, en de galopperende inflatie die volgens officiële gegevens in december 2025 opliep tot 52 procent, deed mensen massaal de straat op komen.
De devaluatie van de munt bereikte toen een ongekend niveau. De Iraanse rial daalde van een waarde van 770.000 rial voor één dollar begin 2025 tot 1,4 miljoen aan het einde van het jaar. Sinds 2017 zijn het dit soort economische factoren die aan de basis liggen van regelmatig terugkerende volksprotesten.
Deze keer waren het echter de handelaars van de Grote Bazaar die de protesten op 28 december op gang trokken, na een nieuwe plotselinge stijging van de goudprijs en de wisselkoersen. Ze kregen onmiddellijk steun van grote delen van de volksklassen, in het bijzonder van de jeugd.
Sociale ongelijkheid en corruptie worden steeds ondraaglijker voor een groeiend deel van de Iraanse bevolking
We mogen niet vergeten dat meer dan de helft van de Iraniërs vandaag onder de armoedegrens leeft en dat de verarming zich niet langer beperkt tot de lagere klasse, maar zich uitbreidt naar een aanzienlijk deel van de middenklasse. In deze context worden sociale ongelijkheid en corruptie steeds ondraaglijker voor een groeiend deel van de Iraanse bevolking.
Verder spelen ook de massale en langdurige economische sancties een belangrijke rol in het volksprotest, wat de mainstreammedia bij ons meestal hardnekkig verzwijgen. Met andere woorden, de sociale en klassencontradicties in de Iraanse samenleving worden versterkt door internationale tegenstellingen, en dan vooral door de economische verstikking die de VS en hun bondgenoten structureel hebben georganiseerd.
De economische sancties die de Verenigde Staten in 1979 hebben ingesteld, zijn sindsdien steeds verder uitgebreid. Economische sancties worden in feite ingezet om het leven van de volks- en middenklasse ondraaglijk te maken, in de hoop dat zij zich zullen keren tegen hun regeringen die in strijd worden geacht met de belangen van de VS.
De gevolgen van de sancties zijn uitgebreid gedocumenteerd. De olie-export, de voornaamste bron van inkomsten voor Iran, is ingestort. Dit leidde tot een scherpe daling van de overheidsinkomsten, een afname van de herverdelingscapaciteit van de staat en een sterk oplopende inflatie.
Het effect op de productie is al even ingrijpend: tal van industrieën ondervinden steeds meer moeilijkheden om grondstoffen en technologieën te importeren. Wat leidt tot een algemene economische vertraging, de sluiting van talrijke bedrijven en een explosieve stijging van de werkloosheid.
In deze context, die al decennialang structureel kwetsbaar is, werd Iran in 2025 ook getroffen door de grootste droogte in een eeuw. In december 2025 lag de neerslag 96 procent onder het normale niveau, kregen 15 van de 31 provincies de hele herfst geen druppel regen en lagen de grootste stuwmeren droog.
De massale protesten bleken een buitenkans voor de Amerikaanse regering om haar regionale agenda kracht bij te zetten
Het scenario van een mogelijke evacuatie van de hoofdstad bij aanhoudende droogte werd openlijk besproken. De gevolgen waren onmiddellijk merkbaar: een daling van de landbouwproductie, een toenemende verarming van de plattelandsbevolking en een snelle toename van de emigratie naar de steden.
Een laatste element in de algemene context die aan de basis lag van de volksopstanden, was de oorlogsinspanning die Iran moest leveren door de permanente dreiging van een buitenlandse militaire interventie. De ‘12-daagse oorlog’ van juni 2025 en de bombardementen door de Verenigde Staten op verschillende Iraanse nucleaire sites herinnerden eraan dat deze dreiging zeer reëel was. Een groot deel van de middelen van de Iraanse staat is daardoor niet beschikbaar voor een sociaal- en herverdelingsbeleid.
Pogingen om de opstand te instrumentaliseren
De omvang van de protesten bleek al snel een buitenkans voor de Amerikaanse regering om haar regionale agenda kracht bij te zetten. Het uiteenvallen van Iran is daarvan een van de doelstellingen. Enkele dagen na de eerste protesten verschenen er al berichten dat georganiseerde paramilitaire groeperingen de protesten wilden ombuigen naar een algemene confrontatie met de Iraanse staat.
Op 31 december, amper drie dagen na de eerste spontane protesten, riep de Israëlische geheime dienst via de radio van het Israëlische leger, op om "samen de straat op te gaan. Het moment is gekomen. Wij staan achter jullie (…) Niet alleen van veraf of met woorden. We staan ook aan jullie kant op het terrein.”
Enkele dagen daarna, op 6 januari, vroeg de zoon van de voormalige sjah van Iran, Reza Pahlavi, Trump om militair in te grijpen: “Mijnheer de president, dit is een dringende en onmiddellijke oproep die uw aandacht, uw steun en uw actie vereist. Wees alstublieft bereid om in te grijpen om het Iraanse volk te helpen.”
In het kielzog daarvan, op 11 januari, verklaarde Donald Trump: ”Ik sta vastbesloten achter de demonstranten in Iran. (…) Blijf demonstreren, neem de controle over jullie instellingen, de moordenaars en agressors zullen de prijs betalen (…) Hulp is al onderweg.”
In deze dagen veranderen de demonstraties van de acties van kleine gewapende groepen in quasi-militaire confrontaties met de politie. De vicieuze cirkel van confrontaties en repressie zet zich door, met als gevolg een groeiend aantal slachtoffers: volgens de Iraanse autoriteiten meer dan 3000, volgens de grote Amerikaanse kranten zelfs tienduizenden.
De Libanese krant Al-Akhbar vat de gang van zaken als volgt samen: "Wat begon als economische protesten in de Grote Bazaar van Teheran werd al snel uitgebuit en omgevormd tot iets veel gevaarlijker. (...) De leiders van het protest in de Bazaar beseften al snel dat de straat in chaos was vervallen. Ze trokken zich officieel terug (...)”.
De krant verklaart verder: “Er werd geld gebruikt om burgers te mobiliseren. Tieners kregen tussen de drie en vijf dollar om foto's van de hoogste leider Ali Khamenei te verbranden, terwijl oudere mannen vergelijkbare bedragen kregen om vuilnisbakken omver te gooien en in brand te steken (...)”.
“Andere groepen maakten molotovcocktails en gooiden die naar voertuigen en winkels. Daarop werden grote hoeveelheden wapens in beslag genomen, waaronder pistolen en jachtgeweren die waren gebruikt bij aanvallen op de veiligheidstroepen.”
Deze crisis is een schoolvoorbeeld van de strategie van de VS om de interne sociale tegenstellingen binnen een natie uit te buiten
We hebben hier dus te maken met een poging om een spontane economische volksopstand te transformeren in een kleurenrevolutie, als middel om de Amerikaanse agenda in de regio te versnellen. Dat verklaart ook de massale inzet van nieuwe Amerikaanse troepen in de regio.
Een ferme reactie van de Iraanse regering van die troepenopbouw bleef niet uit: “Deze keer zullen we elke aanval – beperkt, onbeperkt, chirurgisch, kinetisch, hoe ze het ook noemen – behandelen als een totale oorlog tegen ons, en we zullen zo hard mogelijk reageren.”
Tegelijkertijd werden er massale demonstraties georganiseerd om de VS-inmenging in de binnenlandse aangelegenheden van Iran aan de kaak te stellen. De door Washington gehoopte kleurenrevolutie lijkt nu al bij voorbaat gedoemd te mislukken. Trump heeft twee opties: tijdelijk afzien van militaire inmenging of de regio in een nieuwe bloedige oorlog storten.
De crisis in Iran is een schoolvoorbeeld van de strategie van de Verenigde Staten om de interne sociale tegenstellingen binnen een natie uit te buiten. Dat doen ze met behulp van verschillende instrumenten: van sociale onrust oppoken door economische sancties op te leggen, echte volksopstanden uitbuiten door ze om te vormen tot een ‘kleurenrevolutie’, tot zich beroepen op de humanitaire ‘plicht tot inmenging’ om een militaire agressie te rechtvaardigen.
Lees ook:
Iran: tussen volksprotest en buitenlandse dreiging
