Recordfactuur voor medicijnen: de overheid onderhandelt, Big Pharma dicteert
Het budget dat onze overheid besteedt aan terugbetaalde medicatie is in slechts vijf jaar tijd met liefst een derde gestegen. Dat schrijft de zakenkrant De Tijd. In 2024 bereikten we een historisch record van 5,64 miljard euro. De farmasector vaart er wel bij: van elke 100 euro die naar onze gezondheidszorg gaat, verdwijnt ruim 17 euro rechtstreeks in hun zakken.
Opvallend is dat een piepkleine groep van slechts vijftien medicatietypes verantwoordelijk is voor bijna 70 procent van alle kosten. RIZIV-topman Pedro Facon spreekt over een reële bedreiging voor de financiële houdbaarheid van ons systeem. We zitten in een spiraal waarin snelle innovatie hand in hand gaat met astronomische prijskaartjes.
Geheime contracten
Om dure middelen tegen kanker of zeldzame ziekten beschikbaar te houden, sluit de overheid steeds vaker 'geheime' contracten. De details van deze 189 lopende overeenkomsten blijven strikt verborgen. Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) schermt met kortingen van soms wel 50 procent, maar laten we ons niet sussen: dit is een schijngevecht.
Geen wonder dat de farmareuzen van alle bedrijfstakken de hoogste winstmarges kunnen voorleggen
Farmabedrijven calculeren die kortingen simpelweg in door hun startprijs kunstmatig hoog te zetten. Omdat er geen Europese prijsafspraken zijn, kunnen ze landen tegen elkaar uitspelen. Vandenbroucke noemt dit een "noodzakelijk kwaad", maar het resultaat is een totaal gebrek aan transparantie over wat een pilletje echt kost om te maken.
De macht van Big Pharma
De farmaceutische industrie is een van de meest geprivilegieerde sectoren ter wereld. Veel fundamenteel onderzoek gebeurt in universitaire laboratoria met ons belastinggeld. Zodra er een doorbraak is, patenteren de farmareuzen het middel. Daarna rekenen ze diezelfde belastingbetaler torenhoge prijzen aan voor het eindproduct.
Geen wonder dat de farmareuzen van alle bedrijfstakken de hoogste winstmarges kunnen voorleggen. In de VS bedraagt hun rendement meer dan 18 procent tegenover gemiddeld 13 procent in de andere industrieën. In Europa is hun winstmarge zelfs bijna dubbel zo hoog.
Op hun zeer hoge winsten ‘vergeten’ ze dan nog vaak belasting te betalen. Oxfam berekende een tijdje geleden dat de vier grootste farmareuzen jaarlijks 3,8 miljard dollar ontwijken. In 2023 betaalden de zeven grootste farmabedrijven van de VS niet alleen geen belasting, ze kregen zelfs 250 miljoen dollar terug van de fiscus.
Bovendien gaan de gigantische winsten van deze bedrijven niet naar baanbrekend nieuw onderzoek. Het grootste deel vloeit naar marketing, dividenden en het terugkopen van eigen aandelen. In Europa is slechts een tiende van hun onderzoek écht innovatief. De rest gaat naar zogenoemde 'me-too' geneesmiddelen, dat zijn medicijnen die uiterst kleine wijzigingen aanbrengen aan een reeds bestaand medicijn.
Winst en prioriteiten
Zolang de marktlogica primeert op volksgezondheid, blijven we achter de feiten aanlopen. We zijn voor levensreddende medicijnen volstrekt afhankelijk van onverkozen managers die over monopolieposities beschikken en die zich bijna uitsluitend laten leiden door winstverwachtingen. De machtsverhoudingen zijn volledig scheefgegroeid.
Dat de farmasector winst boven alles stelt, is pijnlijk duidelijk geworden tijdens de pandemie. Terwijl de hele wereld in nood zat, zagen zij een unieke kans om megawinsten op te strijken. Ze kregen miljarden aan overheidssteun om vaccins te ontwikkelen, maar hielden de patenten en de prijszetting stevig in eigen handen.
Bedrijven als Moderna zagen hun winst met een factor 200 toenemen op één jaar tijd. Dat we in een democratie accepteren dat zulke cruciale producten onderworpen zijn aan winstbejag, is eigenlijk onvoorstelbaar.
Het zijn de winstverwachtingen van de farmareuzen en niet de noden van de bevolking op het vlak van gezondheid die bepalen waar de prioriteiten liggen. Zo is Pfizer in 2018 gestopt met neurowetenschappelijk onderzoek – waar Alzheimer onder valt – omdat de directe winstverwachtingen niet gegarandeerd zijn.
Big Pharma heeft een cynisch verdienmodel: mensen zo lang mogelijk patiënt houden
Pech voor de tientallen miljoenen mensen die wereldwijd door deze ziekte getroffen worden. De winstperspectieven van medicijnen sturen ook de gehele gezondheidszorg mee.
Een ernstig probleem, met gevolgen voor de patiënt, is het ontbreken van essentiële geneesmiddelen. Actueel zijn er 668 geneesmiddelen onbeschikbaar. De apotheker moet dan zoeken naar een ‘gelijkwaardig’ geneesmiddel. Dat is niet identiek. Het is geen generische variante, maar een ander geneesmiddel met een andere dosering, met andere nevenwerkingen en andere interacties met andere geneesmiddelen. En met een andere naam.
Dat leidt tot serieuze vergissingen bij de patiënt: dubbel gebruik van geneesmiddelen met gelijkaardige werking, of zelfs het stopzetten van nodige geneesmiddelen.
De winstperspectieven van medicijnen sturen ook mee de gehele gezondheidszorg. Big Pharma houdt er een cynisch verdienmodel op na: mensen zo lang mogelijk patiënt houden. Chronische aandoeningen leveren stabiele inkomsten, maand na maand, terwijl preventie winsten wegneemt. Het is geen toeval dat onze geneeskunde te weinig inzet op preventie. Big Pharma beschikt over een zeer sterke lobby.
Ook ziekenhuizen zijn in hetzelfde ‘bedje’ ziek. Bijna 30 procent van hun omzet komt uit (zeer) dure geneesmiddelen. Dat wordt een verdienmodel. De ziekenhuizen rekenen het formele bedrag aan het RIZIV door, maar ze onderhandelen wel goedkopere prijzen met de farmaindustrie.
Wie draait op voor de factuur?
Om de stijgende kosten te compenseren, heeft de regering De Wever nu maatregelen aangekondigd die de patiënt rechtstreeks raken. Het remgeld stijgt. Wie geen verhoogde tegemoetkoming heeft, betaalt minstens 2 euro per doosje. Vooral voor maagzuurremmers en cholesterolverlagers wordt de factuur extra opgetrokken.
Een faire gezondheidszorg vraagt om een publieke farmasector die werkt voor de mensen, niet voor de aandeelhouders
De koopkrachtbescherming waar de Arizona-regering mee schermt, brokkelt zo af. Terwijl de farmasector miljardenwinsten veiligstelt, wordt de factuur direct doorgeschoven naar de burger. Door hogere remgelden en duurdere basismedicatie betaalt de patiënt de prijs voor een systeem dat winstmaximalisatie van Big Pharma faciliteert ten koste van de toegankelijkheid en de betaalbaarheid van onze eigen gezondheidszorg.
Een faire gezondheidszorg vraagt om een publieke farmasector die werkt voor de mensen, niet voor de aandeelhouders. Het beschermen van onze zorg begint bij het doorbreken van de wurggreep van Big Pharma op ons gezamenlijk zorgbudget. We moeten stoppen met smeken om kortingen en de controle over onze eigen volksgezondheid terugeisen.
