Peter Mertens: "Vijf procent voor bewapening is waanzin die wij moeten betalen"

Ik lees veel in je boek dat de mensen wel weten, maar jij voegt er nieuwe informatie aan toe, en je legt tussen al die ‘losstaande feiten’ een verband. Hoe zou je dat verband samenvatten?

“Het is heel belangrijk om de mensen terug een analytisch denkkader te bieden. De rechtse ideeënstrijd valt de voorbije 20-30 jaar het kritisch en analytisch leren denken van mensen aan. Dat neemt af in het onderwijs, in de vakbonden en andere democratische bewegingen, dat vermogen om nog analytisch en kritisch na te denken en dat aan te leren, zodat mensen achter de feiten kunnen kijken en de belangen zien die erachter verscholen zitten, zodat ze door al de grootspraak heen kunnen kijken.” 

“Dat geeft mensen rust. Wie alleen maar het nieuws opzet, hoort een onwaarschijnlijk lange lijst van ellendige feiten waar men niet vrolijk van wordt. Inzicht is daarom belangrijk. Het is één van de rode draden in het boek, niet de enige, maar waarschijnlijk wel de belangrijkste.”

“Je kan de wereld vandaag niet vatten als je de relatieve neergang van de VS niet doorziet. De opkomst van China en van de Aziatische landen, zeker van India, is een nieuw gegeven voor de wereld. Die nieuwe context maakt dat de VS totaal verkrampt. Er is nog geen nieuw evenwicht in de wereld. Deze overgangstijd is erg bloederig, erg gewelddadig.”

“Wie de opkomst van Azië en vooral China tegenover de VS niet vat, heeft het bijzonder moeilijk om de huidige geopolitieke evolutie te begrijpen." 

"Europa zet als reactie een turbo op zijn militarisering. Het is daarom dat iedereen moet inleveren. We hebben dat al gevoeld vorige week (interview 6 oktober) met de sociale inleveringen van de Vlaamse regering. Het hoofdgerecht van 10 miljard euro besparingen op federaal niveau moet nog komen.” 

“In Frankrijk moet alles en iedereen besparen, behalve defensie. Je ziet dat overal in Europa, alleen defensie gaat erop vooruit. Dit gebeurt terwijl we nu (nog voor de bijkomende legeraankopen, nvdr) reeds driemaal meer slagkracht hebben dan Rusland. Waarom moet dat naar zes keer meer gaan? Het maakt de wereld niet veiliger, het zet een nieuwe wapenwedloop in gang. Wat is hier echt aan de hand?"

“De PVDA heeft federaal minister van Defensie Theo Francken (N-VA) zijn boodschappenlijstje bekeken. Hij krijgt 34 miljard euro extra, als enige federale minister die geld bijkrijgt. Wat blijkt? De helft van dat materiaal is niet eens voor ‘defensie’. Het is bedoeld voor militaire interventies.”

Afbeelding

“Het gaat dan onder meer om fregatten. Die dienen niet om kusten te bewaken. Die dienen om naar de Rode Zee te gaan, naar de Straat van Hormuz. In zijn lijst zitten ook F35-jachtvliegtuigen. Dat zijn offensieve toestellen die kernwapens kunnen afwerpen.”

“Wat bijna niemand wist: er staan op zijn lijst ook 1500 legervoertuigen. Die dienen niet om in België rond te toeren, zelfs niet om in Oekraïne in te zetten. Die worden gekocht om in de Sahel te rijden. Bovendien vernemen we dat er een militair samenwerkingsakkoord is gesloten met Frankrijk om samen een interventiemacht in de Sahel in te zetten.” 

“De Fransen willen hun verloren dominantie in Burkina Faso, Mali en Niger herwinnen. Het Franse imperialisme heeft daar zware nederlagen geleden (1). Dit gaat over ‘hun’ verloren grondstoffen, zoals het uranium in Niger. België gaat hier dus aan meewerken."

"Het oorlogsnarratief wordt voortdurend aangepast. Eerst was het ‘we moeten ons bewapenen tegen de Russen’. Daarna werd dat ‘we moeten meer autonoom worden van de VS’. Uiteindelijk blijkt het te gaan over de bouw van een Europees interventieleger.”

“Daar moeten wij onze pensioenen voor inleveren, onze zorg, onze cultuur, het woonzorgcentrum van onze ouders, voor een Europees imperialistisch leger dat niet eens zal dienen voor de verdediging van Europa maar voor interventies in de rest van de wereld. Mark Rutte (NAVO-secretaris-generaal) zei onlangs dat niet de VS en Israël maar Europa Iran had moeten aanvallen in een compleet illegale oorlog."

"Wij bouwen nu terug een neokoloniaal leger om in Afrika binnen te dringen."

"Minister Theo Francken is meermaals in Congo geweest. Wat moet een Belgisch minister van Defensie daar gaan doen? Hij ging daar de belangen van mijnbedrijf Umicore verdedigen, die daar onder meer kobaltmijnen exploiteert. Dit gaan wij allen betalen met onze sociale besparingen."

In 1960 verdedigden Belgische ministers in Congo de belangen van Union Minière, de voorganger van Umicore. Als België militair gaat samenwerken met Frankrijk, zie ik nog een ander gevaar. We zien hoe de Franse politie dagelijks optreedt tegen scholieren, tegen pro-Palestijnse betogers, een paar jaar geleden tegen de ‘gilets jaunes’. Is er geen gevaar dat ook in België de politie gaat militariseren?

“Een van de stellingen in mijn boek is dat militarisering 'naar buiten' altijd samengaat met militarisering 'naar binnen'. Hard optreden in het buitenland gaat samen met hard optreden in eigen land. Het beeld van de buitenlandse vijand krijgt een kopie in een binnenlandse ‘vijand’."

“Kijk naar het vijandbeeld van de Britse Labour-regering tegen Palestine Action, tegenover pro-Palestijnse betogers ook in ons land. Dit discours drijft de militarisering. In het boek geef ik het voorbeeld van Quantico, de militaire basis (in Virginia) waar (minister van oorlog) Pete Hegseth en Donald Trump 800 generaals samenbrachten.”

Afbeelding

“Dat was een uniek aantal verzamelde generaals. Zij hadden voor hen een dubbele boodschap. Pete Hegseth zei daar: “We moeten meer lethal force, (meer dodelijke kracht) inzetten bij onze interventies. Wij mogen ons niet langer meer laten afremmen door het internationale recht en het oorlogsrecht”. Dat zei hij letterlijk. Dat is die militarisering naar buiten toe. Bovendien, zegt Hegseth, gaan we het leger ook moeten inzetten in de blue cities, in de Democratische steden (2) in de VS.”

“Dit is dus een en dezelfde boodschap. En dat zie je hier ook gebeuren. De militarisering van de politie in de VS is gebeurd met militair materiaal (van de National Guards) dat uit Irak terugkwam. Dit is counter insurgency (‘tegenopstand’) die in de Iraakse steden werd uitgetest.”

“In Frankrijk gebeurt hetzelfde. Frankrijk is het land dat per inwoner de meeste buitenlandse interventies uitvoert. Mensen denken hier spontaan eerder aan de VS. De Fransen voeren al 50-60 jaar een heel imperialistisch beleid (dat is na de kolonisatie, nvdr).

“Dat beleid wordt nu ook hier toegepast. Je vreest dat dit ook naar België zou kunnen komen. Als ik zie hoe Isolde Van den Eynde, politiek journalist bij Het Laatste Nieuws, in haar editoriaal van vandaag (6 oktober) letterlijk zegt: “Zij die het scholierenprotest in Frankrijk niet veroordelen, plaatsen zich buiten de democratie.” Dit zijn onwaarschijnlijke uitspraken van een editorialiste van een krant.”

“Dit betekent concreet dat men ook hier bezig is een binnenlandse vijand te creëren. Dat gaat dan over mensen die hun steun betuigen aan de boerenbeweging, aan de scholierenbeweging, aan de arbeidersbewegingen. Blijkbaar plaatsen die zich allen ‘buiten de democratie’?! Die koppeling van militarisering naar buiten en naar binnen moeten we daarom verwerpen.” 

Het officiële argument voor die militarisering is veiligheid. Dat begrip op zich zegt niks. Wat voor veiligheid? Voor wie? Je citeert onder andere Ierland en Oostenrijk, en je lanceert dat idee van 'peace coalition of the willing'. Leg dat eens uit.

“Ik denk gewoon dat dit heel helder is. Laten we beginnen met Ierland, een eiland dat geen lid is van de NAVO, besteedt 1.1 procent van zijn welvaart aan bescherming van het grondgebied. Rond dat eiland ligt water. Dat wordt niet door fregatten bewaakt. Die zijn veel te duur en dienen ook helemaal niet voor kustbewaking. Ierland heeft korvetten, die zijn 100 keer goedkoper.”

Afbeelding

Dat zijn kleine manoeuvreerbare schepen die in baaien en inhammen kunnen navigeren.

“Inderdaad, en die volstaat voor de bewaking van Ierland. Nogmaals, 1.1 procent buiten de NAVO, veel veiliger. Vervolgens Oostenrijk. Daar staat ingeschreven in de Grondwet dat het land geen NAVO-lid mag worden. Het Oostenrijks luchtruim wordt bewaakt niet door F35's, maar door Eurofighters, die zijn ook 10 keer goedkoper. En dit land spendeert ook slechts één procent van zijn bruto nationaal product aan veiligheid.”

“Dit is een gigantisch verschil met die 5 procent overbewapening, zeg maar obese bewapening, die niet eens voor defensie, maar voor offensie, ik blijf dat herhalen. Je luchtruim beschermen, je kustlijn, je cybersecurity, dat moet je doen, daar moeten we niet onnozel over doen. Maar als je puur defensief denkt, volstaat het met één procent van je bbp.” 

“Je wint dan vier procent die je kan investeren aan die andere veiligheid, die van de Verenigde Naties, die van bescherming tegen onrecht, tegen ongeletterdheid, dakloosheid, armoede, werkloosheid. Daar kan je al dat geld voor gebruiken, voor sociale veiligheid.”

“Theo Francken, de Pete Hegseth van de lage landen, klopt zich baviaangewijs op de borst met te zeggen dat er maar één soort veiligheid is, de gewapende. Hij loopt gewoon achter de wapenhandelaars aan. Die winsten gaan nu al door het dak. Dat is in Franckens discours taboe.”

“(Het Duitse wapenbedrijf) Rheinmetall heeft een winstvoet van 1000 procent voor zijn aandeelhouders sinds 2024. Vandaag is beleggen het meest lucratief in de wapenindustrie. Dit is waar het ‘uitgespaarde’ geld van de zorg en het onderwijs naartoe gaat. Dit is géén veiligheid. Dit is beleid verder omhoog op de ladder van de escalatie.”

Tussen Trump en alle presidenten voor hem sinds Richard Nixon (1969-1974) zie ik eerder continuïteit. Het verschil zit hem in zijn taal, hij voert dit beleid op speed, op XTC. Zijn retoriek is heel anders, zelfs eerlijker. Het gaat over petroleum, over petrodollars, over supermacht. President Obama zou dat nooit zo vlakaf gezegd hebben. En we zien hoe Europa, of liever de bazen van Europa, de Europese Commissie en de EU-regeringsleiders, aan de leiband van Trump lopen. Hoe zou een echt Europees antwoord op deze president er kunnen of moeten uitzien?

“Kijk, dat klopt, er is veel continuïteit. De mensen zijn vergeten dat onder Obama meer mensen werden gedeporteerd uit de VS dan onder de ICE-milities van Trump. Ze zijn ook vergeten dat onder Obama meer bommen werden gedropt dan onder Trump tijdens zijn eerste mandaat.”

Obama dropte ook meer bommen dan Republikein George W. Bush voor hem.

“Men is ook vergeten dat de Pivot to Asia, de draai naar Azië, de beslissing om China als hoofdvijand te zien, onder Obama is gestart - in 2012 al. Maar toch denk ik dat het besef dat China technologisch, economisch en geopolitiek is gaan doorwegen pas nu recent echt goed is doorgedrongen in de VS. Je kan deze kat in het nauw niet begrijpen zonder de opkomst van China te begrijpen."

"In 2000 hadden alle Latijns-Amerikaanse landen de VS als grootste handelspartner. Vandaag heeft heel Latijns-Amerika behalve Mexico China als eerste handelspartner. De speelruimte van al die grote monopolies van de VS wordt daar kleiner. Hun boodschap aan Trump is: China moet uit Latijns-Amerika verdreven worden. De huidige agressie van de VS wordt hierdoor gedreven, tot en met ontvoering van presidenten, sabotage van verkiezingscampagnes. We zullen zien wat er gaat gebeuren in Brazilië (op 25 november)."

"Het is daar dat Europa op moet antwoorden. Wij gaan niet mee in deze (nieuwe) Koude Oorlog. Europa moet gaan beslissen welke rol dit continent nog gaat spelen in de 21ste eeuw.  Europa dreigt anders in de vergeethoek van de geschiedenis te belanden als het blijft zijn wagonnetje aan de trein van Trump te hangen. Dit is het begin van de ondergang. Europa moet een eigen heel ander beleid voeren dat niet blijft hangen in de Koude Oorlog, dat ernstige banden met de BRICS-landen onderhoudt, waaronder eerlijke handelsrelaties met China. Dat vergt een openheid van geest die er nu niet is.”

“Europa wordt zo een slachtoffer. Met de sabotage van de Nord Stream pijplijn heeft Europa zich zwaar in de voet geschoten. De Duitse industrie bloeide met goedkoop Russisch aardgas als energiebron. De Duitse economie zit nu al drie jaar in een diepe depressie. De automobielsector deed hetzelfde. Ze miste volledig de trein van de elektrificatie en bleef doorgaan met zijn benzinemotoren. Wat Europa nu moet doen is zich herbezinnen.”

De VS stellen dat ze een ‘sterk Europa’ willen onder VS-paraplu. Frankrijk wil echter een ‘sterk Europa’ onder de Franse kernwapenparaplu en ziet daarvoor Duitsland als zijn voornaamste tegenstander. Wat de vredesbeweging en progressieve partijen voorstellen is ook een ‘sterk Europa’, maar dan een heel ander, een sociaal en ecologisch Europa. Hoe zie jij dat?

“Het eerste wat moet gebeuren is een breuk met het Oedipuscomplex over ‘daddy Trump’. NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte wil ons dat aankweken. Dat is een doodlopend spoor. Sommigen willen dus een Europees leger, terug naar een eigen Europees imperialisme.  De vraag is maar ‘Wie gaat dat leger leiden?” 

“Volgens mij zijn de Duitsers op weg naar dat leiderschap, niet Frankrijk! Duitsland geeft 150 miljard euro per jaar uit aan hun leger. De Fransen kunnen dat niet aan met 54 miljard euro per jaar. Duitsland kan zich in de schulden kopen omdat zijn schuldenlast al veel kleiner is dan die van Frankrijk.”

"Ze hebben de Schuldenbremse (de rem op de schuld) afgeschaft, het verbod om op krediet wapens te kopen – of gelijk wat te kopen. Duitsland gaat in snel tempo het grootste, meest gespecialiseerde leger van Europa bouwen. Dat zal spanningen geven met Frankrijk maar de bedoeling is een nieuw Europees imperialisme. Het is ook hier waar we neen aan moeten zeggen.”

“Het is niet voldoende om neen te zeggen aan het imperialisme van de VS als we dat gaan vervangen door een Europees imperialisme." 

"Daarom is een ander Europa nodig, een socialistisch, vredevol Europa waar technologie wordt gebruikt voor de klimaatomslag, waar jongeren hun intellect kunnen inzetten, waar hun motivatie kan geprikkeld worden om de uitdagingen aan te gaan tegen armoede, voor onderwijs, voor de klimaatomslag en tegen deze mobilisatie voor de wapenindustrie.”

“We moeten naar één Europa gaan dat vredevol samenleeft met de landen in Afrika, een Europa dat Congo niet ziet als een verzameling mineralen die we zo snel mogelijk moeten plukken, een Europa ook dat andere relaties opbouwt met de rest van de wereld. De klemtoon verschuift naar Azië. Europa moet zich daar naar schikken. De rest van de wereld ziet Europa onderuitgaan en zich toch nog gedragen als de arrogante meester van de wereld. Als die houding verandert kunnen wij terug een plaats hebben in de wereld."

Zo komen we bij het derde deel van de ondertitel 'Tegenmacht'. Ik lees je boek als een pleidooi voor een gemeenschappelijke strijd tegen extreemrechts en heel het gedachtengoed dat we besproken hebben. Mag ik het ook lezen als een pleidooi voor rode en groene samenwerking?

"Tegen deze waanzinnige militarisering moet de tegenbeweging zo breed mogelijk zijn. Als je ziet hoe het globale Zuiden nu naar Europa kijkt, dan moet ik terug denken aan de jaren 1970, de tijden van de grote vredesbewegingen, toen Christenen voor het Socialisme, ontelbare jeugdhuizen mobiliseerden voor Afrika."

"In 1983 namen 420.000 mensen deel aan de grootste betoging in de Belgische geschiedenis. Die veelzijdigheid van de vredesbeweging was ooit een kracht. Die hebben we nu terug nodig. Al die verschillende bewegingen, of dat nu de vakbonden zijn, de jeugdhuizen, religieuze organisaties, jeugdbeweging, politieke partijen, laat ons die allemaal terug mobiliseren.”

“Ik zat onlangs in een panel bij een voorstelling van het nieuwe boek van Ludo De Brabander (NAVO, Mythes, Macht en Militarisme, EPO, 2026) over hetzelfde thema als mijn boek. Op het einde zei Mieke Vogels (3) me ‘Peter, hierover zeggen wij hetzelfde’. En dat is zo. Laat het dus over inhoudelijke samenwerking gaan. “

“Als het gaat over de NAVO-isering van de geesten, over de militarisering van de maatschappij, dan wil ik daar liefst zoveel mogelijk christendemocraten bij en iedereen die daar alles tegen wil ingaan. Deze militarisering is de bron van de besparingen, van de fascisering en dus van de repressie, in eigen land en daarbuiten. Daartegen, tegen deze militarisering moet een heel breed front worden gevormd.” 

Ik heb het boek gelezen op de trein van en naar Brussel.  Sorry voor het cliché, maar het leest als een trein. Ik wil afsluiten met een citaat uit de laatste pagina van je boek (pagina 289). Graag hoor ik je reactie.

In de extreme brutaliteit van het kapitalisme ligt ook het keerpunt besloten, juist omdat dit systeem zijn limieten heeft bereikt opent het de deur naar iets nieuws, de noodzaak en de mogelijkheid om de onthutsende paradoxen van deze tijd op te heffen.

In dit stormachtige herfstseizoen van het kapitalisme kan alles gekeerd worden om de kloof tussen overvloed en tekort eindelijk op te lossen. Onder het puin ligt de hoop. Dat is een nuchtere bron van optimisme.

"Ik ben blij dat je zegt dat het vlot leest, want het is ook mijn bedoeling om de taal te democratiseren en alles toegankelijk te maken. Maar inderdaad, de geschiedenis loopt niet lineair. Dat betekent dat wat wij de afgelopen 40-50 jaar hebben gezien, naargelang de leeftijd van de lezers, niet in een vloeiende lijn is verlopen. Integendeel, het zijn enorme schokken. Dat is wat de mensen voelen.”

“Alles kan nu snel gaan, maar het kan twee richtingen uit."

Dit zal niet zomaar vanzelf in de goede richting gaan. De mensen denken nu wel sneller na over wat er gebeurt. Kijk naar hoe de Nederlandse vakbonden waren ingeslapen maar zijn nu wakker geworden na een te lange winterslaap. De Duitse vakbonden hebben twee keer 200.000 mensen gemobiliseerd.”

“Daar ben ik zeker van, dit ontwaken gaat in grote sprongen gebeuren. De vraag is deze: gaan de democratische, de ecologische, de sociale en de socialistische krachten sterk genoeg zijn om de richting naar links te bekomen of gaan extreemrechts, Elon Musk, het Franse Rassemblement National en de Duitse AfD (Alternative für Deutschland) alles naar extreemrechts duwen?"

"Deze strijd is verre van gestreden, maar we moeten er ook het positieve van zien. Sommige mensen staren zich als een konijn op een lichtbak blind voor extreemrechts. Dat is een gevaar dat we niet mogen ontkennen.”

“Links in al zijn diversiteit, de volgers van DeWereldMorgen, die moeten die depressie niet mee verspreiden die de traditionele media dagelijks uitzenden."

"Wij hebben de taak een tegenbeweging, een tegenlicht en een tegenmacht op te bouwen. We zijn met velen, wij kunnen dit absoluut nog winnen, maar dan moeten we wel actie voeren. Dat doet ieder van ons al door een beetje ambassadeur van de hoop te zijn, ambassadeur van de tegenmacht.” 

Notes:

1. Burkina Faso, Mali en Niger hebben de Franse troepen het land uitgezet en eisen marktprijzen voor het uranium en andere grondstoffen in hun bodem.
2. De kleuren ‘blauw’ en ‘rood’ worden in de politieke cultuur van de VS vereenzelvigd met de Democraten (blue) en Republikeinen (red) – wat voor de Republikeinen als rabiate anticommunisten een wat rare associatie is. Dit zijn echter geen officiële partijsymbolen, het is een politieke praktijk om het over blue states, red states, blue cities, red cities te hebben.
3. Mieke Vogels, voormalig volksvertegenwoordiger en Vlaams minister van Welzijn en partijvoorzitter van Groen.

Afbeelding