Vlaams stikstofbeleid verstikt bio-pioniers

Als biologische geitenhouder werk ik al jaren aan lagere uitstoot. Alleen maakt Vlaanderen het me steeds moeilijker om de doelstellingen überhaupt nog te halen. Vlaanderen zegt het stikstofprobleem aan te pakken, maar duwt bioboeren als ik richting peperdure hightech die vooral voor megastallen werkt en ons de tools ontneemt om te overleven.

Het zit zo. Vlaanderen werkt met een lijst van erkende PAS-maatregelen die landbouwers kunnen toepassen om hun ammoniakuitstoot te verminderen. Ammoniak bevat stikstof en komt vooral vrij door mest van dieren.[1] PAS staat voor Programmatische Aanpak Stikstof. 

In de praktijk ligt de nadruk sterk op technologische installaties zoals luchtwassers.[2] Die vangen de uitstoot op, maar werken vooral in potdichte omgevingen.

Voor mij is dat geen oplossing. De EU-wetgeving voor biologische landbouw vereist dat dieren naar buiten kunnen, en terecht: volledig afgesloten stallen zijn slecht voor hun welzijn en verhogen gezondheidsrisico’s. Bovendien zijn luchtwassers zo duur dat vooral grote bedrijven ze plaatsen. 

Landbouw is een levend systeem, afhankelijk van seizoen, weer, diergezondheid, staltype, voeder …

Met subsidies wil Vlaanderen nu ook kleinere bedrijven in die technische richting duwen. Alleen is dat een twijfelachtige besteding van belastinggeld: luchtwassers werken niet altijd even doeltreffend. En zelfs met 85 procent opvang blijft een grote veehouderij vaak nog meer uitstoten dan een kleine veehouder die geen technische ingreep doet.

Intussen blijven circulaire bedrijven[3] zoals het mijne in de kou staan, terwijl wij net brongericht werken. Op mijn bedrijf voer ik geen kunstmest of soja aan omdat dat externe stikstofbronnen zijn die het probleem mee voeden. Maar het beleid houdt daar nauwelijks rekening mee en blijft vasthouden aan theoretische rekenmodellen die in de praktijk vaak tekortschieten.

Oplossing genegeerd

Dat werd afgelopen week opnieuw pijnlijk duidelijk. Ik gebruik al jaren zeoliet, een mineraal dat de ammoniakuitstoot in mijn stallen vermindert en tegelijk luchtweginfecties bij mijn geiten helpt voorkomen. 

Zeoliet is een poreus mineraal dat ammonium (NH₄⁺) kan vastbinden. Door het te mengen in strooisel of mest blijft meer stikstof in gebonden vorm, waardoor minder ammoniak (NH₃) kan verdampen uit stal en opslag.

Onderzoek van de Wageningen-universiteit bevestigde dat zeoliet emissies aan de bron kan beperken. Het heeft bovendien extra voordelen: minder vervuilend nitraatuitspoeling naar het grondwater,[4] een betere stikstofopname door planten en een positief effect op de diergezondheid.

Afbeelding

Net daarom heb ik me de voorbije jaren sterk ingezet om zeoliet erkend te krijgen als PAS-maatregel. Tevergeefs. Het wetenschappelijk comité dat emissiereducerende technieken beoordeelt, hanteert strikte, doorrekenbare modelkaders die vertrekken van stabiliteit, controleerbaarheid en voorspelbaarheid. 

Als het op papier perfect past, telt het mee. Past het niet in het model, dan valt het af.

Maar landbouw is geen steriele productielijn. Het is een levend systeem, afhankelijk van seizoen, weer, diergezondheid, staltype, voeder… Die realiteit laat zich niet volledig vangen in grafieken en tabellen. En toch is het precies dat keurslijf dat vandaag bepaalt welke oplossingen ‘bestaan’ en welke niet.

Zonder passende erkenning geen toekomst 

De gevolgen zijn groot. Zolang er geen erkende PAS-maatregelen zijn die werken voor agro-ecologische veehouderijen, hebben wij geen toekomstperspectief. Boeren die al uit zichzelf inspanningen leveren, zoals grondgebonden werken, kringlopen sluiten of structureel de milieudruk verlagen, dreigen te verdwijnen. En dat zonder dat de stikstofproblematiek er echt mee opgelost raakt.

De overheid zegt de biosector te willen laten groeien, maar als ze deze lijn aanhoudt dreigt het omgekeerde

Sinds het PAS-akkoord van 2023 kaart ik dit aan, samen met adviseurs en organisaties als BioForum vzw en Voedsel Anders. Na vorige week zakt de moed me eerlijk gezegd in de schoenen. De overheid zegt de biosector te willen laten groeien, maar als ze deze lijn aanhoudt, dreigt het omgekeerde: minder bio, minder kringlooplandbouw, minder draagvlak, en vooral: gemiste kansen.

Er is dringend een andere blik nodig: één die niet alleen dure lapmiddelen achteraf beloont, maar ook brongerichte en circulaire oplossingen ernstig neemt.

Renaat Devreese is bioboer op het Reigershof in De Haan.

Notes:

[1] In de stal en tijdens opslag kan Ammoniak (NH₃) ‘vervluchten’ uit urine en mest. Ook bij het uitrijden van mest op het land gaat er ammoniak verloren, zeker als je niet snel inwerkt. Daarnaast kan ook kunstmest ammoniak uitstoten, afhankelijk van het product en het weer. (nvdr)

[2] Een luchtwasser reinigt stallucht vóór die naar buiten gaat. Ventilatoren sturen de lucht door een ‘filterpakket’ waar waswater over stroomt. Ammoniak lost op in dat water en wordt vastgelegd (chemisch met zuur of biologisch door bacteriën). Het waswater neemt de stikstof op, waardoor de NH₃-uitstoot daalt. (nvdr)

[3] Een circulair (bio)bedrijf probeert de kringlopen te sluiten: voedingsstoffen en materialen blijven zo veel mogelijk op het bedrijf (of in de regio). Mest/compost voedt de bodem, de bodem levert voer en gewassen, reststromen gaan terug naar het land. Zo zijn er minder aankopen (kunstmest/voer) en minder verliezen (ammoniak, uitspoeling, afval). (nvdr)

[4] Nitraatuitspoeling vervuilt ons grondwater – een cruciale drinkwaterbron – en jaagt zowel gezondheidsrisico’s (zeker voor baby’s) als de kosten voor waterzuivering omhoog. (nvdr)