Preventief opsluiten 'overlastplegers': "Stadsbestuur Antwerpen transformeert medische problematiek in veiligheidsprobleem"

Burgemeester Van Doesburg verdedigde woensdag het preventief opsluiten van gekende overlastplegers en verwees daarbij uitdrukkelijk naar gezondheidsrisico's zoals tuberculose, schurft en zelfs vleesetende bacteriën. Volgens Dokters van de Wereld slaat deze retoriek de bal volledig mis en zorgt ze voor een gevaarlijke stigmatisering van een toch al extreem kwetsbare groep. 

Het stadsbestuur jaagt hiermee de mensen weg die zorg net het hardst nodig hebben

“Het stadsbestuur transformeert een medische problematiek in een veiligheidsprobleem en jaagt hiermee de mensen weg die zorg net het hardst nodig hebben.” Dokters van de Wereld spreekt vanuit ervaring: de organisatie verleent vanuit Antwerpen al meer dan vijftien jaar elke dag medische, mentale en sociale zorg aan de meest kwetsbare mensen aan de rand van de Antwerpse samenleving.  

“Wij zien dagelijks hoe deze uiterst kwetsbare, vaak dakloze groep doelbewust wordt uitgesloten van het reguliere zorgsysteem. En dat terwijl ze door hun precaire leefomstandigheden net meer nood hebben aan aangepaste zorg en begeleiding.”

Omgekeerd effect

"Iemand die op straat leeft en kampt met gezondheidsproblemen moet zorg krijgen in plaats van preventief opgesloten worden in een cel”, stelt Dokters van de Wereld. "Aandoeningen zoals schurft of tuberculose worden in de hand gewerkt door mensonwaardige leefomstandigheden op straat, gebrek aan hygiënische voorzieningen en een chronisch tekort aan laagdrempelige opvang." 

Wie volksgezondheid echt wil beschermen, haalt drempels weg in plaats van er nieuwe op te werpen

Bovendien schat Dokters van de Wereld in dat dit repressieve optreden zal zorgen voor een omgekeerd effect: “Een tuberculosebehandeling duurt bijvoorbeeld maanden, vergt een langdurige opvolging en een vertrouwensband. Als mensen nu zullen onderduiken uit angst voor een cel of aangifte bij Dienst Vreemdelingenzaken, worden kostbare behandelingen onderbroken en neemt het risico op verspreiding en resistentie net toe. Wie volksgezondheid echt wil beschermen, haalt drempels weg in plaats van er nieuwe op te werpen."  

Cynisch beleid 

De organisatie wijst erop dat het stadsbestuur er een cynische redenering op nahoudt. Terwijl er aan de ene kant bespaard wordt op subsidies voor de sociale sector en er sprake is van een ontoereikende opvang (die buiten de winter trouwens ontoegankelijk is voor mensen zonder papieren), worden mensen die op straat belanden vervolgens met de vinger gewezen. 

"Je kunt niet eerst sociale vangnetten ontmantelen en daarna verbaasd zijn dat dit een impact heeft op het straatbeeld", klinkt het bij het Antwerpse team van Dokters van de Wereld. "Mensen 'met harde hand aanmoedigen’ tot hulpverlening door hen twaalf uur op te sluiten, biedt geen enkele medische, mentale of sociale oplossing voor multiproblematiek zoals verslaving, trauma of dakloosheid."  

Oproep stadsbestuur

Dokters van de Wereld roept het Antwerpse stadsbestuur dan ook op om de klemtoon te verleggen van repressie en stigmatisering naar laagdrempelige begeleiding, zorg en huisvesting. Zo vragen ze om zorgnoden niet te criminaliseren. "Gezondheidsproblemen en verslaving vereisen medische en psychosociale begeleiding, geen politie-ingrijpen." 

Opvang en gezondheidszorg moeten juist toegankelijk zijn. "Investeringen moeten gaan naar laagdrempelige medische consultaties, straathoekwerk en opvangplekken zonder administratieve drempels.  Het zorgcentrum van Dokters van de Wereld wordt nu al structureel overbevraagd."

De stigmatiserende taal moet volgens hen dan ook stoppen: "Kwetsbare mensen wegzetten als gezondheidsgevaar schaadt het maatschappelijk weefsel en bemoeilijkt het werk van hulpverleners in de stad." België moet het door hen ondertekende verdrag van Lissabon respecteren. Daarmee engageerde ons land om dak- en thuisloosheid tegen 2030 te beëindigen. Een van de doelstellingen is: niemand mag gediscrimineerd worden omdat hij dakloos is. "Mensen opsluiten omdat ze op straat leven en ziek zijn, is precies wat die verklaring wil vermijden", aldus Dokters van de Wereld.

Dokters van de Wereld verleent in het Antwerpse zorgcentrum gemiddeld 330 consultaties per maand via een team van (para)medische vrijwilligers. Wekelijks kan de organisatie maximaal 12 nieuwe patiënten aannemen. Door de beperkte capaciteit en middelen wordt Dokters van de Wereld in Antwerpen bijna elke week verplicht om mensen weg te sturen.