De community ruimte is een vrije online ruimte (blog) waar vrijwilligers en organisaties hun opinies kunnen publiceren. De standpunten vermeld in deze community reflecteren niet noodzakelijk de redactionele lijn van DeWereldMorgen.be. De verantwoordelijkheid over de inhoud ligt bij de auteur.
Iconische actrice Theresa Russell: “Het was zijn manier of niet. Hollywood kon Nicolas Roeg gestolen worden”
2025 was het (film)jaar van enkele ontgoochelingen: The Phoenician Scheme (Wes Anderson), Nosferatu (Robert Eggers), A House of Dynamite (Kathryn Bigelow) en Eddington (Air Aster). Maar ook van een zelfverklaard meesterwerk, Brady Corbets The Brutalist, dat in zijn lofzang op Israël als vredige haven voor gekwelde geesten steeds meer ging wringen.
Risico’s nemen
Toch was er ook goed nieuws. De bereidheid van filmmakers om hun nek uit te steken op een moment dat het muilkorven van creatieve, kritische geesten een stevige comeback maakt. “Sommige mensen gaan op leeftijd risico’s vermijden en sommige mensen gaan juist meer risico’s nemen,” liet Guillermo del Toro zich naar aanleiding van Frankenstein ontvallen, “die kant wil ik op.”
Yorgos Lanthimos (Bugonia), Darren Aronofsky (Caught Stealing), de broers Dardenne (Jeune mères), Jafar Panahi (It Was Just an Accident), Noémie Merlant (Les femmes au balcon), Shih-Ching Tsou (Left-Handed Girl) en Paul Thomas Anderson (One Battle After Another) volgden. Terwijl Film Fest Fest de volgspot richtte op de baanbrekende, eigenzinnige cinema van Nicolas Roeg en diens fetisj actrice Theresa Russell bedacht met een Joseph Plateau Honorary Award.
Ongrijpbaar en moedig
De iconische actrice van Bad Timing en Black Widow schuwde nooit de risico’s en zette steevast met verve sterke, soms lichtjes gekke maar altijd moedige en niet te controleren personages neer. Wanneer we haar in Gent ontmoeten valt haar no-nonsense attitude en warme uitstraling op. Theresa Russell (° 1957), door filmtijdschrift Empire gerangschikt bij de “100 sexiest stars in film history”, maakt al even geen films meer (al geeft ze toe dat het kriebelt) maar wou voor eerst sedert lang weer interviews geven. Gelukkig maar.
Ik zag Bad Timing (1980), de film van Nicolas Roeg waar jij de hoofdrol speelt, op jonge leeftijd maar dit psychologisch fataal liefdesverhaal bleef me levenslang bij. De film maakt ook cinematografisch zo’n indruk dat hij samen met Alfred Hitchcocks Vertigo altijd opduikt telkens ik een ‘beste films aller tijden’ lijstje opstel. Was en blijft de film ook voor jou zo belangrijk?
Theresa Russell: “Ja, ook omdat ik toen als 23-jarige beginnende actrice verliefd werd op Nicolas Roeg en de opnamen verbonden blijven met persoonlijke emoties en herinneringen. Bovendien kregen Nic en ik samen twee zonen wat Bad Timing een extra betekenis geeft. Maar de film an sich blijft natuurlijk groots en intens. De rol van Milena Flaherty (n.v.d.a. een Amerikaanse gehuwde vrouw die een relatie aanknoopt met een psychoanalyticus in Wenen en na een zelfmoordpoging in het hospitaal terecht komt) was immens uitdagend en liet me toe om ongeremd te acteren."
"Ik was toen nog onervaren. Als jong fotomodel kreeg ik de kans te debuteren in de finale film van de monumentale cineast Elia Kazan, The Last Tycoon (1976). Acteren deed ik vooral intuïtief en enthousiast. Ik was gewoon blij voor de camera iemand anders te kunnen zijn. Bij Nicolas Roeg ontdekte ik dat cinema ook polariserend kan zijn."
"Mensen waren verward door de montage van Bad Timing, door het feit dat het allemaal niet zo rechtlijnig en chronologisch was, niet lineair evolueerde van A via B en C naar D. Nic dacht immers in beelden en emoties, hij pionierde met zijn montage en veranderde zo de filmgrammatica.”
Controversieel meesterwerk
Was je eigenlijk verrast door de negatieve reacties bij de release van Bad Timing?
“Nee, totaal niet. Ik had Nic er voor gewaarschuwd: ‘Je toont dingen die mensen liever niet zien’. Zeker in Amerika haalde cinema in de jaren tachtig de kijker niet uit zijn comfortzone. Maar voor mij was en blijft het een ongelooflijke film. Een heel extreme, emotionele trip. Rauw, intens, verontrustend. Voor die tijd was het een ongewone, non-conformistische kijkervaring. Gevaarlijke cinema volgens sommigen, maar ik blijf heel trots op Bad Timing.”
Waar ben je het meest fier op?
“De bravery. Het lef en de durf van Nic om heel andere cinema te maken. Met de vernieuwende montage maar ook met de toen ongeziene aanpak van seksualiteit. Er waren wel films die omwille van naaktscènes flirtten met de X-rating maar Bad Timing is zo extreem omdat het een psychologische, emotionele onderstroom blootlegt. Via een verhaal waar Wenen en Freud een rol spelen maar dat eigenlijk gewoon draait om een verregaande, ontspoorde liefdesrelatie.”
De montage speelde een belangrijke rol bij het vertellen van dat verhaal. Je kende het scenario en je stond op de set, maar was je toch niet verrast toen je de uiteindelijke film zag?
“Niet echt. Op dat moment leefde ik al samen met Nic en was ik nauw betrokken bij het hele creatieproces. Zo zat ik ook vaak in de montagekamer. En uiteraard gingen onze gesprekken ook constant over de film, dus ik wist goed wat Nic voor ogen had. We zaten zo in dezelfde visie dat ik niet verbaasd was dat hij in zijn opzet slaagde met Bad Timing.”
Female gaze
Bad Timing is naast een genadeloze anti-patriarchale film ook een eerbetoon aan ‘de vrouw’ en een poging de mannelijke blik in film te ontmantelen. Symbolisch is een nachtclub scène waar we Linden (Art Garfunkel) als voyeur zien genieten van de sensueel in een vangnet rollende stripdanseres. Tot Milena het ‘spektakel’ onderbreekt door haar handen voor zijn ogen te brengen. Tegelijk draait Roeg zijn camera weg. De male gaze van zowel de protagonist als de film worden afgeblokt. Het geeft, uiteraard visueel, aan hoe resoluut bevrijdend rebels Roegs zintuiglijke cinema was/blijft. Dat wordt nu, achteraf, duidelijk maar in hoeverre was dat toen duidelijk?
“Weet je, ik was zo jong toen! Voor de opnamen was ik nog nooit in Europa geweest, psychologische theorieën hielden me niet bezig, als actrice ging ik heel intuïtief te werk. Daarom klikte het ook zo met Nicolas Roeg, die erg geloofde in chaos en de kracht van toevalligheden. De scène die je aanhaalt ontwikkelden we vanuit een interne logica."
"Linden is een vrije geest, iemand die geen oordeel velt over zijn eigen gedrag of zijn eigen blik. Milena zoekt ook die vrijheid en wil zijn aandacht. Dat draait slecht uit. Ik herinner me de scène wel maar wanneer je in je personage zit is het moeilijk om te zien hoe betekenisvol ze is. Nic gaf ook nooit indicaties in die richting. Zijn regie aanwijzingen gingen meer over gevoelens die Art Garfunkel en ik moesten opwekken dan over de betekenis van scènes.”
Ook niet bij de pijnlijke lange scène waar je personage bewusteloos verkracht wordt?
“Nee, Nics eerste focus was dat we ons comfortabel voelden in de scène. Er is weinig voor gerepeteerd. We hebben ze doorgepraat en Nic vertrok van een visueel idee: het beeld waarbij mijn hoofd achterover van de bedrand hangt. Daarop bouwde hij verder met andere shots.”
Iconische rollen
Een andere iconische rol is die van femme fatale Catherine, een vrouw die haar mannelijke slachtoffers manipuleert en na gebruik wegwerpt als gebruikte Kleenex zakdoekjes, in Black Widow (1987) van Bob Rafelson. Je vertolking is intrigerend en de film fascinerend maar ik blijf na het herbekijken bij mijn toenmalig oordeel (in filmtijdschrift Skrien): het einde vernietigt de ambiguïteit en complexiteit van deze thriller en oogt als een veilig Hollywood slot. Hoe voelde jij dit?
“Er is inderdaad helaas aan gesleuteld. Origineel was het meer een open einde, met dubbele gevoelens en een personage dat opnieuw de dans ontspringt.”
Op bepaald moment zegt jouw personage ‘om mij te begrijpen moet je mij zijn’ en dat is precies wat Debra Wingers personage Alex uit evenwicht brengt.
“Klopt. Ik vond die ambiguïteit, fascinatie en aantrekkingskracht die zo ontstond ook het interessantste. Maar Bob en de studio kozen uiteindelijk voor meer rechtlijnige moraliteit. Er was een boeiende seksuele onderstroom maar dat was in het toenmalige Hollywood taboe.”
Geheugen en lineair denken
In zijn boek The World is Ever Changing benadrukt Nicolas Roeg dat ons geheugen geen continuïteit heeft, dat mensen niet lineair denken. Zijn films weerspiegelen dit. Hoe uitdagend was dat voor jou als actrice?
“Dat was heel stimulerend. Ik herkende me er in. Mijn geest werkt ook niet lineair, mijn gedachten springen constant van verleden naar toekomst en heden. Er was veel vertrouwen tussen mij en Nic waardoor ik spontaan kon acteren, zonder strikte directieven. Als actrice vertrek ik vanuit mijn personage en reageer ik op situaties en andere personages. Daarbij neem ik soms risico’s maar dat maakt een film levendiger en intenser.”
Je personages balanceren vaak op de grens van duisternis en gevaar. Sondra Locke’s Impulse was interessant, met een politieagente gefascineerd door de donkere impulsen van de individuen die haar pad kruisen.
“Ik sta graag in de schoenen van anderen en het is interessant wanneer je als actrice een personage mag vertolken dat ook zo is. Je wil immers graag ontdekken waarom mensen doen wat ze doen. In hun huid kruipen, hun gedachteproces trachten te reconstrueren, helpt daarbij. Zoals veel van mijn personages was Lottie een sterke maar vooral complexe vrouw.”
Stanislavki’s acteertechniek
Je Method Acting training is niet vreemd aan je verlangen om je volledig onder te dompelen in personages.
“Ja, mijn eerste regisseur was ook Elia Kazan, de regisseur van iconische films als On the Waterfront en A Streetcar Named Desire. De ‘method’' aanpak past bij mij, ‘mezelf zijn’ is gewoon niet erg interessant (lacht).”
Het kan ook heel uitdagend zijn want een icoon als Marilyn Monroe vertolken in Nicolas Roegs Insignificance ligt niet voor de hand.
“Dat was lastig. Ik wou het eerst niet doen. De producer vroeg me voor de rol toen Nic Roeg nog niet verbonden was aan het project. Pas toen ik ging beseffen dat het beeld dat we van Marilyn hebben, het imago dat aan haar kleeft, niet overeenstemt met wie ze was begreep ik dat ik vrij was om te doen wat ik wou."
"Haar op mijn manier invullen en zo een persona te creëren overeenstemmend met wie ze echt was, dàt trachtte ik te doen. Voor mij is het de enige manier. Sommige actrices hebben haar tot een karikatuur herleid maar dan ben je een soort drag queen en dat wou ik absoluut niet.”
Je wou geen imitatie van een imitatie worden.
“Exact. Ik wou een zekere echtheid bereiken."
Huis van de film
Zowel Nick als Xan Cassavetes vertelden me dat er in het gezin John Cassavetes – Gena Rowlands, regisseur en actrice van onder meer A Woman Under the Influence, heel veel over film werd gepraat. Was dat in jullie gezin ook zo?
“Ja, Nic was altijd bezig met iets en vaak kwamen er ook scenaristen over de vloer. Bij zijn projecten was ik niet altijd betrokken en ik was ook druk bezig met moeder zijn en films maken met andere mensen. Maar film was altijd heel nadrukkelijk aanwezig in ons huis."
"Soms wat té want er bleef met dat constante bezoek weinig ruimte over voor het gezinsleven. We woonden meestal in Londen en in de kleine filmgemeenschap daar kende iedereen zowat iedereen wat het gevoel gaf in een bubbel te leven.”
Naast de films die je maakte met Nicolas Roeg, op welke film was je het meest trots?
“Ik denk Black Widow. Op bepaalde dingen van John Byrums Razor’s Edge (1984) ben ik ook fier.”
Zijn er overigens Roeg films waar je graag had in gespeeld maar waar geen rol voor jou was weggelegd.
“Aan The Man Who Fell to Earth had ik wel graag meegewerkt.”
Sterk karakter, moeilijke carrière
Zijn er Roeg films die volgens jou ondergewaardeerd zijn?
“Eureka zeker. Zo’n mooie film over vrijheid.”
Kort daarna sprak ik met scenarist Paul Mayersberg en die vertelde me dat hij met Nic over het floppen van Eureka had gepraat. Ze waren tot de conclusie gekomen dat het met de houding ten opzichte van de personages te maken had. Omdat alle personages ambivalent waren geraakte het publiek het noorden kwijt. En de tijdsprongen hielpen ook niet echt.
“Met mij heeft Nic hier niet in die zin over gesproken. Hij was ook een vrije geest, dat maakte deel uit van zijn persoonlijkheid. Films maken deed hij altijd op zijn eigen manier en zowel kritiek als druk van studio’s gleden van hem af. Ik heb er vaak met hem over gediscussieerd. Je wenst toch te blijven werken en je wil ook dat mensen je werk zien dus je moet er toch enigszins over nadenken."
"Maar het kon hem niet schelen. Het was zijn manier of niet. Hollywood kon hem gestolen worden. Niet dat hij bewust mensen tegen de haren wilde strijken. Nic hield gewoon vast aan zijn eigen, erg intellectuele visie. Daar kon ik me soms kwaad over maken maar dat veranderde niets. Nic was koppig. Maar tegelijk ook briljant en visionair. Dus lang kon ik hier nooit kwaad over zijn.”
De rekening gepresenteerd
Ook al betaalde hij een prijs voor zijn eigenzinnigheid.
“Hij raakte steevast verwikkeld in gevechten met zijn producenten. Dat kwam zijn carrière niet ten goede. Maar hij was nu eenmaal zelfvernietigend en had geen geduld met mensen. Voor een schrijver of een schilder is dat niet zo’n probleem, maar film kost veel geld en je moet geldschieters overtuigen en te vriend houden. Dat was niet meteen Nics kracht. Daardoor kon hij uiteindelijk niet meer de films maken die hij wou.”
Dat is pijnlijk en triest.
“Inderdaad. Het deed mij ook pijn. Nic was een alcoholist en dat maakte hem nog meer kwaad en bitter. Hij worstelde constant met de wereld en dat was gewoon te veel.”
Wanneer escaleerde het?
“Na Eureka begon het. Nic kon met Insignificance en Track 29 nog sterke films maken maar het werd moeilijker en moeilijker. En The Witches was nog een mooi succes maar daarna liep het uit de hand. Hij maakte iedereen kwaad en riep enkel nog irritaties op. Maar dat is natuurlijk ook verbonden met zijn alcoholisme.”
De toekomst
Wat wil je als actrice nog doen?
“Eigenlijk ben ik gepensioneerd (lacht). Nadat ik van Nic gescheiden was heb ik lang samengewoond met een muzikant. Toen hij kanker kreeg ben ik gestopt met acteren om bij hem te zijn. Na zijn dood in 2012 heb ik een voorzichtige comeback gemaakt als actrice maar wat ik aangeboden kreeg was nogal teleurstellend."
"Ik wou me niet laten bewerken met plastische chirurgie en voor oudere actrices liggen de rollen niet meer voor het grijpen. Zeker de interessante niet. Bovendien moet je sterk bezig zijn met jezelf te promoten via sociale media en dat is niets voor mij. Constant over jezelf zitten reflecteren is niet goed. Ik voedde kinderen op, was bezig met honden toen ik bij Nic leefde en acteerde. Dat vond ik verrijkend, er is meer dan film in het leven.”
Strijd en controle
Er is nu men oog heeft voor grensoverschrijdend en toxisch gedrag eindelijk aandacht voor de veiligheid van acteurs op sets. Dat was anders toen jij in de film business startte.
“Zeg dat wel. Ik heb het meegemaakt dat een eerste regie-assistent, een echte klootzak, zijn geslachtsdeel op een met fruit en groenten gevulde schaal legde en tegen acteurs en extra’s zei ‘hier is jullie lunch’. Dat lijkt nu totaal geschift en zorgde toen voor een giftig sfeertje. Ik liet er me wel niet door van de wijs brengen.”
Je bewaarde ook de controle over je loopbaan.
“Zeer zeker. Veel actrices zijn nu onafhankelijk en kieskeurig maar ik was toen een de eerste die zelf de touwtjes in handen hield. Dat kon omdat ik niet ten alle prijzen een Hollywoodster wou worden. Ik heb niet veel commerciële successen op mijn naam en ik bezit ook niet veel geld maar ik ben trots op de keuzes die ik maakte en blij met het leven dat ik geleid heb. Films maken was fantastisch en ik heb genoten van elk moment.”
Gent, 12 oktober 2025
SELECTIEVE FILMOGRAFIE THERESA RUSSELL:
1976 The Last Tycoon – Elia Kazan
1978 Straight Time – Ulu Grosbard
1980 Bad Timing – Nicolas Roeg
1983 Eureka – Nicolas Roeg
1984 The Razor’s Edge – John Byrum
1985 Insignificance – Nicolas Roeg
1986 Black Widow – Bob Rafelson
1987 Aria – Nicolas Roeg
1988 Track 29 – Nicolas Roeg
1989 Psysical Evidence – Michael Crichton
1990 Impulse – Sondra Locke
1991 Whore – Ken Russell
1991 Cold Heaven – Nicolas Roeg
1991 Kafka – Steven SOderbergh
1996 The Proposition – Strathford Hamilton
1998 Sex Crimes – John McNaughton
2007 Spider-Man 3 - Sam Riami
2008 Jolene – Dan Ireland
2014 Moving Mountains – Jeanie M. Clark
