Akkoord Europese Raad: razzia’s, detenties en deportatie makkelijker gemaakt
“I am delighted”, zei de Deense minister voor Immigratie en Integratie Rasmus Stoklund, duidelijk tevreden, in een persbericht van de EU-Raad over het nieuwe aangenomen voorstel. De Raad spreekt zelf over het “versnellen en vereenvoudigen van procedures voor de terugkeer van personen die illegaal in de lidstaten verblijven” – ambtelijke taal waarin je bijna vergeet dat het over mensen gaat.
Olivia Sundberg Diez van Amnesty International vertaalt dat in minder verhullende woorden: het gaat erom “het aantal uitzettingen, razzia’s, surveillance en detenties op te voeren”.
Detentie als norm
De nieuwe terugkeerregeling legt onder andere strikte verplichtingen op aan mensen die moeten vertrekken. In EU-taal: zij moeten het grondgebied verlaten en “volledig meewerken” met de autoriteiten. In de praktijk komt het voorstel erop neer dat wie volgens een lidstaat niet “voldoende meewerkt” aan zijn eigen uitzetting, gestraft kan worden.
Lidstaten krijgen de ruimte om in zulke gevallen: uitkeringen en toelagen te weigeren of te verlagen, werkvergunningen in te trekken of niet af te geven, en zelfs strafrechtelijke sancties op te leggen, waaronder gevangenisstraffen. Deze maatregel geldt ook voor kinderen.
Met andere woorden: basisrechten worden voorwaardelijk gemaakt en gekoppeld aan migratiestatus en ‘meewerkgedrag’.
Daarbovenop worden eisen gesteld waaraan velen in de praktijk nauwelijks kunnen voldoen, zoals het tonen van identiteitsdocumenten of het hebben van een vaste verblijfplaats. Amnesty International wijst erop dat juist voor mensen die hebben moeten vluchten vaak papieren zoek of vernietigd zijn en een stabiele woonplek onbereikbaar is.
‘Terugkeerhubs’
Een ander omstreden onderdeel zijn de zogenaamde “terugkeerhubs”. Je ziet hoe erg de EU-Raad zijn best heeft gedaan een gezellige term te bedenken voor offshore-deportatiecentra buiten de EU. A la de plannen van het Verenigd Koninkrijk met Rwanda en van Italië met Albanië.
Mensen zouden naar deze 'terugkeerhubs' worden overgebracht, in landen waarmee zij vaak geen enkele band hebben, om daar mogelijk voor lange tijd te worden vastgehouden. Volgens Amnesty International en andere organisaties is dat in strijd met de bescherming die het internationaal recht biedt aan vluchtelingen en migranten.
Deze aanpak weerspiegelt volgens Amnesty bovendien de massale arrestaties, detenties en deportaties van mensen met een migratieachtergrond in de Verenigde Staten, waarbij gezinnen uit elkaar worden gehaald en gemeenschappen worden ontwricht.
Nog geen definitieve wet, wel duidelijke richting
Het voorstel van de 27 EU-lidstaten is nog geen definitieve wet. Er volgt eerst nog een intensief onderhandelingstraject, onder meer met het Europees Parlement. Maar ook als het “nog maar een voorstel” is, luidt het nu al een scherpe koerswijziging in. Een gevaarlijk signaal waar het Europese migratiebeleid naartoe beweegt.
Met het aannemen van dit standpunt heeft de Raad er bewust voor gekozen “om nieuwe strafmaatregelen in te voeren, waarborgen af te schaffen en rechten verder te verzwakken, in plaats van beleid te bevorderen dat de waardigheid, veiligheid en gezondheid van iedereen ten goede komt. Dit zal ernstige schade toebrengen aan migranten en de gemeenschappen die hen opvangen”, zegt Olivia Sundberg Diez van Amnesty.
