Mensenrechten, geen kroonjuweel maar kiezel in schoen van De Wever
De Belgische premier Bart De Wever vindt dat rechters de mensenrechten veel te ruim toepassen. Hij hengelt openlijk naar creatieve mogelijkheden om hun interpretatieruimte in te tomen. Wat hij voorheeft: criminele migranten gemakkelijker kunnen uitzetten.
Dat is nog altijd vooral verpakking. De bijwerking is Trumpisme: zodra je met politiek benoemde rechters gaat werken, ondermijn je de rechtsstaat. Zijn partij, de N-VA, spreekt bovendien openlijk over ‘activistische’ rechters. En precies daarmee hol je de mensenrechten uit die nochtans in tal van wetten en verdragen verankerd zijn.
Nationale en Europese rechters
Het haalt amper nog de krant, maar België wordt keer op keer door nationale rechters gecorrigeerd, omdat onze asielprocedures niet aan het mensenrechtenverdrag voldoen. De regering betaalt opgelegde dwangsommen gewoonweg niet, omdat ze het niet met de uitspraak eens is.
De frustratie van de verzamelde Belgische rechters is dan ook groot, ze vinden het naleven van vonnissen een plicht, geen optie, ook voor de minister van asiel en migratie. De Wevers partij kan asiel dan wel 'een gunst, geen recht' noemen. Het Europees Handvest bepaalt precies het omgekeerde.
Ook op Europees vlak schuurt het. Als je het als land niet eens bent met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM)[1], kan je in principe vier dingen doen. De meest logische weg is het verdrag via internationaal overleg aanpassen, al kost dat natuurlijk tijd.
Het idee dat De Wevers jurist opperde: benoem alleen nog rechters die onze politieke koers steunen
Een tweede optie is het verdrag opzeggen, iets wat extreemrechts bepleit. Bart De Wever schuift een derde mogelijkheid naar voren: bij de vervanging van rechters een sympathisant benoemen die het EVRM op een hem welgevallige manier interpreteert. De vierde optie - rechterlijke uitspraken respecteren en loyaal uitvoeren - wordt opvallend genoeg niet genoemd.
Denktank
Het idee van de premier werd in september op een Brusselse conferentie geopperd door een van zijn juridische adviseurs. Die kreeg het woord bij de invloedrijke Hongaarse denktank MCC[3], die rijkelijk gesponsord wordt met Russisch oliegeld.
MCC is een van de talloze denktanks die via netwerkbijeenkomsten ambtenaren en politici proberen te verleiden tot andere inzichten - in dit geval tot conservatieve gezichtspunten.
In die context lanceerde De Wevers jurist die avond een eenvoudige boodschap: benoem voortaan alleen nog rechters die onze politieke koers steunen. Hoewel dat een rabiate en anti-rechtsstatelijke optie is, was er opvallend weinig ophef over de bijeenkomst.
De NRC-podcast Wereldzaken, die rapporteert over ‘verborgen krachten op het wereldtoneel’, is wél kritisch. EU-correspondent Rik Rutten woonde de chique avond bij. Zijn collega Michel Kerres vat de redenering zo samen: benoem je meer conservatieve rechters, dan krijg je conservatievere uitspraken - en wordt het makkelijker om een anti-immigratiebeleid te voeren.
Benoem je meer conservatieve rechters, dan krijg je conservatievere uitspraken
Tijdens die MCC-avond kwam deze “derde optie” niet eens als extreem over. Binnen de logica van de denktank leek het plan om rechterlijke uitspraken meer naar de hand van de heersende politieke macht te zetten zelfs de mildste variant.
De Belgische jurist kwam in dat gezelschap - hij zat naast een gezant van de Hongaarse premier Viktor Orbán - over als vertegenwoordiger van de redelijke mainstream, aldus Rutten. De vierde optie, rechterlijke uitspraken respecteren en loyaal uitvoeren, gold er zoals gezegd niet als oplossing maar als probleem.
België onverschillig
Mensenrechten spelen bij asielzaken een hoofdrol. Dat zie je in concrete uitspraken. Zo oordeelde de Raad van State in Den Haag afgelopen zomer dat Nederland asielzoekers niet mag terugsturen naar België, omdat ze daar als alleenstaande asielzoeker in het ‘onverschillige’ België het risico lopen op straat te belanden.
De meest elementaire levensbehoeften - ‘bed, bad en brood’ - worden je er immers bewust onthouden. Wie in Brussel een asielaanvraag wil doen, moet in de regen op de stoep wachten, alleenstaande mannen worden niet eens binnengelaten. Terugsturen vanuit Nederland naar België is dus geen optie, ook al was België het land van aankomst van de asielaanvrager.
In zulke dossiers weegt het EVRM zwaar, voluit het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden. Dat verdrag werd in 1950 opgesteld als reactie op de gruwelen die de nazi’s aanrichtten. Het wordt alom gekoesterd als een kroonjuweel, een verdrag met een solide basis. Maar sinds er een rechtse wind door Brussel waait, is het voor rechtse politici steeds vaker geen kroonjuweel meer, maar een vervelende kiezel in de schoen.
Wie is er nou de baas in dit land, wij als politici of die dwaze rechters?
Dat het mensenrechtenverdrag in die kringen meer als probleem dan als oplossing wordt ervaren, bleek ook uit de uitnodiging voor de chique MCC-bijeenkomst. Daar werd de ‘fundamentele vraag’ gesteld: ‘Op welk punt begint de beschermende rol van de rechtbanken voorrang te krijgen boven het beleidsrecht van gekozen regeringen?’ Ook de titel trok de status van het verdrag in twijfel: ‘Mensenrechten en democratie: tijd om het EVRM te herzien?’
In alledaags Nederlands: Wie is er de baas in dit land? Wij als politici of die dwaze Europese rechters?
Rechtse leiders
De uitnodigingstekst haalt een brief aan van 22 mei 2025 van negen Europese leiders die zich openlijk afvragen "of het Europees Hof voor de Rechten van de Mens zijn bevoegdheden heeft uitgebreid tot buiten de oorspronkelijke bedoeling van het Verdrag, met name met betrekking tot illegale migratie". De vraag zo stellen impliceert dat het antwoord ja moet zijn.
Bart De Wever nam moeiteloos het sleutelwoord ‘massa-immigratie’ in de mond, een buzzwoord dat hij kopieert van Vlaams Belang
En wie behoort, naast onder meer de Italiaanse Meloni en een reeks andere regeringsleiders, ook tot de ondertekenaars? De Belgische premier. Met zijn handtekening oefent hij politieke druk uit op onafhankelijke rechters. In een voordracht op 4 september 2025 in Amsterdam, bij het conservatieve tijdschrift EW, noemde De Wever die gezamenlijke brief slechts het ‘startschot’, een beginpunt voor meer.
De regeringschefs zeggen zich daarbij gesteund te weten door de publieke opinie. Maar die publieke opinie wordt óók gevoed door politici als De Wever zelf, omdat zij voortdurend spreken over ‘massale instromen van illegale migranten’. In Amsterdam nam de premier moeiteloos het sleutelwoord ‘massa-immigratie’ in de mond, een buzzwoord dat hij leent van Vlaams Belang.
In de brief van 22 mei 2025 heeft hij het bovendien over ‘ongekende vluchtelingenstromen’. Dat de beschikbare cijfers net het tegenovergestelde suggereren, vermeldt De Wever niet. Dat deed Frontex wél: volgens de EU-grens- en kustwacht daalde het aantal irreguliere grensoverschrijdingen naar de EU in 2024 met 38 procent, tot het laagste niveau sinds 2021.
Opvangcrisis zorgt voor politieke druk
De nuchtere feiten weerhielden De Wever er niet van te spreken over een aanhoudende migratiecrisis. Onvermeld bleef dat er vooral een opvangcrisis heerst, die België mee in stand houdt door stelselmatig te weinig opvangcapaciteit paraat te hebben. En met de ophef daarover zetten zijn tegenstanders extra druk op het publieke discours.
“Geen enkele gerechtelijke instantie mag onderhevig zijn aan politieke druk”
De regeringsleiders anticiperen op die tegendruk: “Hoewel het ons doel is onze democratieën te beschermen, zullen we waarschijnlijk van het tegenovergestelde worden beschuldigd.”
En kritiek kwam er inderdaad, ook op de onzalige timing van hun lobby. Wat bezorgde Belgische rechters een ‘ondermijning van de fundamenten van de rechtsstaat’ noemen, spoort immers met wat Trump in de VS aan het doen is.
Ook Europese politici zeiden nee tegen de lobbybrief. Net als Alain Berset, secretaris-generaal van de Raad van Europa. De Zwitser vindt niet dat gekozen regeringen bevoegd zijn om uitspraken van het Hof in twijfel te trekken: “Geen enkele gerechtelijke instantie mag onderhevig zijn aan politieke druk”.
Twijfel zaaien
Met het in twijfel trekken van een vonnis dat hem niet zint, tast de Belgische premier het gezag van rechters aan. Hij zaait openlijk twijfel aan de onafhankelijkheid of de bevoegdheid van rechters.
Rechters die onze mensenrechten en fundamentele vrijheden beschermen zijn echter niet het probleem, maar bedoeld als de oplossing tegen politieke willekeur. In een democratie moeten regeringsleiders die andere regels willen betere wetten aan het parlement voorleggen en hoort de rechtspraak onafhankelijk te zijn. Zo heeft ooit Montesquieu het bedoeld met zijn leer over de machtenscheiding.
De Wever etaleert graag zijn kennis over de antieke wereld. Hij zou eens vaker een baanbrekend boek uit de achttiende eeuw moeten citeren over de geest van de wetten en spreken over de integriteit en de legitimiteit van rechters. De Franse verlichtingsfilosoof Montesquieu moet in zijn graf liggen te woelen als hij ziet hoe vandaag het Trumpisme ook Europa infecteert.
Note:
[1]Het EVRM is een verdrag van de 46 lidstaten tellende Raad van Europa, een zelfstandige organisatie die bijna twee keer zoveel landen telt als de EU. Zo zijn ook Oekraïne, het VK, Turkije, Noorwegen en Zwitserland er lid van. Het Europese mensenrechtenhof, vaak afgekort tot EHRM, zetelt in Straatsburg. De Raad van Europa wordt gemakkelijk verward met de 27 lidstaten tellende Europese Raad uit Brussel.
[2]De plaats van samenkomst was niet vermeld, vermoedelijk omdat eerdere MCC-bijeenkomsten leidden tot ophef en het smijten met eieren door antifascistische demonstranten.
[3]MCC presenteert zich als redelijke partij tegenover ‘een ongekende politieke polarisatie’ maar slaat oorlogstaal aan om publiek te werven voor haar conferentie op 3 en 4 december op een geheime plek in Brussel: “Gewone Europeanen vechten terug’. De retoriek bevat woorden als ‘milieu-extremisme, eindeloze censuur en radicale gender-ideologieën’ waartegen ‘een beslissende slag’ nodig is.
