13-urige werkdag: Griekenland doopt overwerk tot vooruitgang

Er zit iets bijna theologisch in de wijze waarop de Griekse regering vermoeidheid is gaan reguleren. Onder de vlag van “arbeidsflexibiliteit” laat de nieuwe wetshervorming toe dat werknemers tot dertien uur per dag kunnen werken, zogezegd met een overuren-toeslag van 40 procent.

De logica is eenvoudig, maar pervers: als je de lonen niet kunt verhogen, verleng dan de werkdag. Wanneer mensen niet beter kunnen leven, laat ze dan langer werken. 

Twee nationale stakingen hiertegen legden het land stil. Volgens Griekse vakbonden dreigt de hervorming de achturendag uit te hollen en vermoeidheid tot een economisch model te maken. En dat terwijl de zesdaagse werkweek al realiteit is in bepaalde sectoren. 

De illusie van flexibiliteit

De verdediging is voorspelbaar: flexibiliteit zou de werknemer ten goede komen. Waarom twee banen combineren als je er ook één wat langer kunt doen? Premier Kyriakos Mitsotakis probeerde na hevige kritiek de toon te verzachten, maar zijn verduidelijking veranderde niets aan de kern van de wet.

In een land waar lonen stagneren en huren stijgen, is de keuze tussen een dertiende uur of ontslag geen echte keuze. “Vrijwilligheid” wordt een woord zonder betekenis in een arbeidsmarkt waar werkgevers overwicht hebben.

Sinds de crisisjaren zijn collectieve akkoorden uitgehold, stakingen beperkt en vakbonden systematisch verzwakt. In zo’n klimaat betekent flexibiliteit niet autonomie, maar gehoorzaamheid met een glimlach.

De Griekse overheid noemt dit modernisering. In werkelijkheid is het een machtsverschuiving van werknemer naar werkgever, verpakt in beloften dat dezelfde regering die je al zo lang laat vallen je nu zal beschermen.

Besparingen zonder naam

Griekenland behoort nog steeds tot de Europese landen met de laagste gemiddelde lonen, ondanks jaren van 'herstel'. De staat lijkt niet van plan om de koopkracht te verhogen, enkel de werktijd. Alsof armoede een kwestie van doorzettingsvermogen is.

Tegelijk weten we uit talloze studies van IJsland tot het VK, en zelfs bij ons, dat kortere werkdagen niet alleen productiever zijn, maar ook gezonder, stabieler en socialer. Een uitgeruste werknemer denkt, een uitgeputte gehoorzaamt. En dat laatste lijkt precies het doel.

Sinds 2008 is Griekenland het laboratorium van Europese besparingen geweest. De zogenoemde reddingspakketten van de EU en het IMF braken de sociale zekerheid af, privatiseerden publieke diensten en verzwakte arbeidsrechten.

De nieuwe arbeidswet is geen breuk met dat verleden, maar de voortzetting ervan zonder schaamte. Besparingen, maar dan verpakt in het taalspel van competitiviteit, flexibiliteit en efficiëntie.

De dood van de achturendag

De achturendag was ooit een morele grens, bevochten door stakingen en bloed. Acht uur werk, acht uur rust, acht uur vrijheid.

Vandaag wordt die balans opgeofferd aan een economische ideologie die vermoeidheid als deugd ziet. Overwerken is niet langer een teken van uitbuiting, maar van ijver. Wie klaagt, heet lui, wie protesteert, is ondankbaar.

Griekenland, ooit de bakermat van scholè - het Griekse woord voor vrije tijd en het etymologische begin van 'school', is nu het toneel van haar tegendeel: anti-leisure als staatsdoctrine.

Besparingen in België

In België trok op 14 oktober een breed vakbondsfront opnieuw de straat op in Brussel. In pamfletten en oproepen klonk dezelfde analyse als in Athene: langer en flexibeler werken zonder structurele loonstijgingen verschuift de rekening naar werknemers. 

Achter deze koers zit een ideologische keuze: besparen. Centrum‑rechtse en rechtse partijen in Europa sluiten begrotingen door te besparen op mensen die werken, in plaats van de inkomstenkant te versterken. De belofte dat ‘competitiviteit’ vanzelf welvaart laat doorsijpelen, blijkt keer op keer leeg.

België kent bovendien een duidelijk precedent. Onder Michel I, met N‑VA in de ploeg, werd vanaf 2017 de vennootschapsbelasting verlaagd (van 33,99 procent naar 25 procent). Dat beperkte structureel de inkomsten van de staat, terwijl tegelijk werd aangedrongen op ‘discipline’ langs de uitgaven- en arbeidskant. Wie betaalt dan de rekening? Niet de grote bedrijven, wel de werknemers.

De herovering van tijd

Het verzet tegen zulke wetten gaat niet alleen over arbeidsvoorwaarden. Het gaat over tijd zelf. Zoals André Gorz ooit schreef: de bevrijding van tijd is de eerste stap om het leven zelf terug te winnen.

Kortere werkdagen en hogere lonen zijn geen utopie. Ze zijn het meest haalbare wat nog rest. Iedereen die ooit uitgeput thuiskwam, weet dit: wanneer de werkdag korter wordt, keert energie terug, stabiliseert werk en heelt langzaam het weefsel van het dagelijks leven.

Wat dit tegenhoudt, is geen economie, maar een geloof. Een geloof dat liever onze slaap rooft dan onze lonen verhoogt.

Wat vandaag in Griekenland gebeurt, kondigt aan wat elders dreigt te volgen. De strijd om arbeid is nooit gestopt, ze is alleen verplaatst. In 2022 zei Bart De Wever in zijn bekende bloemrijke retoriek: “We zijn het nieuwe Griekenland.” Dat bleek een waarschuwing van de toekomstige premier, maar met zijn huidige regering klinkt het nu vooral als een wensenlijst.

Zeno Spyropoulos is afkomstig uit Gent en woont nu in Athene. Dit artikel is een vertaling van zijn Substack.