Vier Nederlandse partijen respecteren de rechtsstaat, elf niet
Maar liefst elf partijen gebuisd
In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen in Nederland van aanstaande woensdag 29 oktober onderzocht een onafhankelijke commissie van juristen van de Nederlandse Orde van Advocaten de rechtsstatelijkheid van vijftien nationale politieke partijen. Liefst elf partijen komen met voorstellen die de rechtsstaat aantasten.
Advocatenorde
De Nederlandse Orde van Advocaten laat al jaren de verkiezingsprogramma’s van zittende partijen toetsen op hun rechtsstatelijkheid door een onafhankelijke commissie. Opvallend is dat ook de huidige regeringspartijen - de liberale VVD en de boerenpartij BBB - maatregelen bepleiten die de rechtsstaat in gevaar brengen. Middenpartijen als D66 en CDA hebben evenmin een brandschoon programma.
Ook de socialistische SP krijgt een rode beoordeling. In haar programma staat: “Er komen strikte taaleisen voor arbeidsmigranten die in potentieel gevaarlijke sectoren werken, zoals de bouw.” Volgens de commissie treft dit vooral EU-burgers, voor wie het vrij verkeer van personen geldt. Taal- of inburgeringseisen opleggen, is daarom niet toegestaan.
Dat de radicaal-rechtse, populistische PVV (Geert Wilders) en FvD de kroon spannen, verrast niet. In die kringen worden rechters vaak eerder als probleem dan als oplossing gezien. De commissie trof bij beide partijen tientallen onrechtsstatelijke passages. Zo wil de PVV Extinction Rebellion, Antifa en “pro-Hamasgroepen” als terreurorganisaties aanmerken en verbieden, en leuzen als From the river to the sea strafbaar stellen. Dit krijgt rood van de commissie: zulke absolute verboden zonder toegang tot de rechter en zonder rechterlijke toetsing schenden de grondrechten op vereniging en meningsuiting en “verzwakken de rechtsstaat”.
Tientallen onrechtsstatelijke passages
FvD kondigt aan zich niet langer te conformeren aan EU-migratieafspraken en “desnoods een boete te betalen” om “zelf weer zeggenschap te krijgen over onze grenzen”. Ook dat levert een rode vlag op.
Bij de rechts-conservatieve JA21, BBB en de kleine orthodox-protestantse partij SGP noteert de commissie eveneens tal van (ongeveer dertien) schendingen. Zo wil de SGP het demonstratierecht inperken en “antisemitische” relschoppers met dubbele nationaliteit kunnen uitzetten. Maar volgens critici wordt hierbij scherpe kritiek op Israëls oorlogspolitiek al te snel als antisemitisch gelabeld.
GroenLinks-PvdA, Volt en de Partij voor de Dieren doen de rechtsstaat volgens het onderzoek geen kwaad, integendeel, de drie partijen scoren twintig of meer punten voor programmavoorstellen die de rechtsstaat juist versterken of steunen. De vierde partij zonder rode scores is DENK, dat in de Tweede Kamer vooral migrantenbelangen behartigt. Van DENK zijn zeven programmapunten over de rechtsstaat beoordeeld, waarvan er vier de rechtsstaat versterken of ondersteunen.
Neerwaartse trend
In vergelijking met eerdere toetsingen van de programma’s voor de Nederlandse verkiezingen is er sprake van een zorgwekkende ontwikkeling op het vlak van rechtsstatelijkheid, aldus de Nederlandse Orde van Advocaten op zijn website. “Bij de verkiezingen van 2012 ging het om slechts 2 van de getoetste programma’s, in 2017 kregen voorstellen in 5 van 13 getoetste programma’s rode kwalificaties. In de toets verkiezingsprogramma’s 2021 betrof het inmiddels de helft (7 van 14 getoetste programma’s) en in 2023 kregen 10 van de 18 getoetste programma's rode kwalificaties.”
“In bijna twee derde van de programma’s is er sprake van meerdere met rood gekwalificeerde voorstellen. Dit illustreert dat het niet gaat om incidenten, maar om een bredere trend, die gelijk lijkt te lopen met een steeds meer verhard en gepolariseerd politiek debat. Daarnaast signaleert de commissie in bijna alle programma’s voorstellen die een risico vormen voor de rechtsstaat. Een hoopvol aspect is desalniettemin, dat op twee na alle partijen ook voorstellen doen die de rechtsstaat kunnen versterken.”
Het volledige rapport (193 pagina’s) is te vinden bij de advocatenorde.
