Kinderopvangzaak bij Grondwettelijk Hof: "Voorrangsregel is discriminerend"
De invoering van de verscherpte voorrangsregels voor tweeverdieners die samen minstens 4/5 werken, leidde eind 2023 tot grote verontwaardiging bij verschillende middenveldorganisaties, vele ouders en talloze Vlaamse kinderdagverblijven. Twintig organisaties hebben zich samengevoegd tot de coalitie De Kinderopvangzaak en dienden in mei 2024 een verzoekschrift in bij het Grondwettelijk Hof met de vraag om deze regels te vernietigen.
Woensdag 26 maart 2025 heeft om 14 uur de openbare zitting plaatsgevonden en vanaf 13 uur verzamelden ouders, kinderen, verzoekers en ondersteunende organisaties aan de ingang van het gebouw om de zaak te steunen. "Deze voorrangsregels zijn discriminerend voor iedereen die niet aan de voltijdse norm voldoet. Ze treffen duizenden gezinnen en druisen in tegen fundamentele rechten", zegt Lies Michielsen, advocaat bij Progress Lawyers Network.
Kinderrecht
"Het basisprincipe waar we van uitgaan, is dat kinderopvang een kinderrecht is", legt Heleen Struiven, woordvoerder van de Kinderopvangzaak, verder uit. "Dat staat in het Kinderrechtenverdrag."4 op 10 ouders die een plaats aanvroegen kregen geen plek"En dit recht op goede kinderopvang staat nu onder druk in Vlaanderen", aldus Struyven. "Naast een economische functie, heeft kinderopvang ook een belangrijke sociale en pedagogische functie. We vinden het heel belangrijk om het vandaag daarover te hebben."
"Een kind naar de opvang kunnen brengen, betekent dat ouders kunnen werken, studeren, solliciteren of zorgen. En ook dat kinderen zich goed kunnen ontwikkelen, en dat gezinnen ruimte hebben om deel te nemen aan de samenleving. Een goede, kwalitatieve kinderopvang is daarom een belangrijk middel in de strijd tegen (kinder)armoede."
"Het kan nooit de bedoeling zijn dat kinderen door de socio-economische situatie van hun ouders uitgesloten worden van kinderopvang. Ook omdat onderzoek aantoont dat het net die kinderen zijn, die het meest baat hebben bij kinderopvang", benadrukt Struyven.
Plaatstekort
Maar wegens een ernstig plaatstekort in de Vlaamse kinderopvang, maakt de voorrangsregel het bijna onmogelijk voor een gezin dat minder dan 4/5 werkt om een plaats te vinden en vallen tienduizenden ouders met een kleintje op komst uit de boot."Je kan moeilijk met een baby op de arm solliciteren of een voltijdse opleiding volgen"Vorig jaar kregen al vier op tien ouders die een plaats aanvroegen in de kinderopvang, geen plek. Met de nieuwe voorrangsregels wordt 90 procent van de plaatsen in de inkomensgerelateerde opvanginitiatieven voorbehouden aan ouders die samen minstens 4/5 werken of een dagopleiding volgen.
Naast dat de toegang tot kinderopvang verengd is tot deze strenge definitie, heeft de Vlaamse regering namelijk ook beslist om het minimum aantal plaatsen voorbehouden voor kwetsbare gezinnen, te verlagen van 20 procent naar 10 procent. Struyven: "Ook hier is dus een zware achteruitgang gebeurd, die we in het Grondwettelijk Hof aanvechten."
"Je kan moeilijk met een baby op de arm solliciteren of een voltijdse opleiding volgen", zegt Tessa Segers, ervaringsdeskundige bij De Keeting in Mechelen, een lokale vereniging van het Netwerk tegen Armoede. Maar ondanks negatieve adviezen van instanties zoals de Vlaamse Sociaal-Economische Raad, de Vlaamse Raad voor Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, de Raad van State, het Agentschap Opgroeien en het Kinderrechtencommissariaat, zijn de wijzigingen afgelopen jaar dus toch ingevoerd.
Discriminatie
De voorrangsregels gaan voorbij aan de sociale en pedagogische functie van kinderopvang en vernauwen kinderopvang tot zijn economische functie. "Zo maakt de Vlaamse regering kinderopvang tot een privilege in plaats van een recht", stelt De Kinderopvangzaak."De voorrangsregels zijn discriminerend voor iedereen die deeltijds werkt"Deze nieuwe regels brengen heel duidelijk discriminatie met zich mee. "Ze zijn discriminerend voor iedereen die deeltijds werkt", zegt Struyven. "Dat zijn vooral personen met een handicap, langdurig zieken, ouders, mensen in armoede en mensen met een migratieachtergrond. Bovendien zijn de regels niet in het minst ook discriminerend voor vrouwen."
Vier op de tien werkende vrouwen werken deeltijds, omdat ze de combinatie werk-gezin anders niet kunnen bolwerken, of omdat ze in sectoren actief zijn waar hoofdzakelijk deeltijdse contracten worden aangeboden, zoals in de zorg, kinderopvang zelf en buitenschoolse opvang, of de dienstenchequesector.
Struyven: "Juist onze corona-helden worden geraakt. En juist de mensen die met hun deeltijdse job er voor zorgen dat andere mensen voltijds kunnen werken, worden getroffen."
"Terwijl net voor deze mensen kinderopvang een opstapje is naar financiële autonomie, een vast contract of duurzaam werk", stelt de coalitie De Kinderopvangzaak. "Deze mensen hebben het recht om niet gediscrimineerd te worden", aldus Struyven.
Bovendien is er het stand still-beginsel dat uitgaat van artikel 23 in de Grondwet, waarin staat dat iedereen het recht heeft op een menswaardig bestaan en je sociale rechten niet aanzienlijk achteruit mogen gaan, zonder dat daar een rechtvaardiging van algemeen belang tegenover staat.
Protestacties begonnen in 2023
In november 2023, toen de verscherpte voorrangsregels werden voorgesteld, werd de ideologische breuklijn al duidelijk tussen wat de toenmalige regering wilde en wat middenveldorganisaties en kinderdagverblijven wilden. Toenmalig Vlaamse minister van Financiën Matthias Diependaele (N-VA) bleef inderdaad hameren op de economische functie van de kinderopvang en op het feit dat het vooral belangrijk is dat mensen moeten kunnen werken en daarom hun kind moeten kunnen afzetten bij de opvang."Zorgouders durven kinderwens voor een tweede kind niet uit te voeren"Voor hem was de economische functie prioritair ten opzichte van de sociale functie van kinderopvang, zeker binnen de context van schaarste van opvangplaatsen in de sector. "Maar die schaarste is al een grote straf voor veel mensen, daarbij hoeft de meest kwetsbare groep niet nog extra gestraft te worden", benadrukte Julie Van Garsse, directeur van de feministische organisatie ZIJkant, toen ze eind 2023 al tegen dit voorstel actie voerde samen met andere vrouwenorganisaties en kinderdagverblijven bij de kabinetten van Financiën en van Welzijn.
"Je lost het plaatsgebrek niet op door de voorrangsregels te wijzigen en het percentage van beschikbare plaatsen voor kwetsbare gezinnen te verminderen", legde PLN-advocate Michielsen daar ook al uit. "Wij vragen: investeer in extra plaatsen op een duurzame manier en niet op een manier waarbij we het voor de kinderbegeleiders alleen maar moeilijker maken. Zij zijn het waard om grondige investeringen en een duurzaam systeem te krijgen, zodat zij een plaats kunnen geven aan alle kinderen die het nodig hebben."
Latifa, medewerker van Kinderopvang Elmer vzw, verklaarde toen ook: "Als je geen kinderopvang hebt die flexibel is, die zich kan aanpassen aan de behoeften van de ouders, dan zou bij ons volgens mij zeker 40 procent van de moeders buiten de boot vallen en terug naar de haard moeten, omdat ze niet meer kunnen gaan werken."
“Kinderopvang heeft daarnaast een belangrijke hefboomfunctie voor ouders naar opleiding en naar werk”, voegde Elmer-medewerker Gerd daar aan toe. “Dit verandert heel je leven. We hebben mooie verhalen bij Elmer van gezinnen die door de kinderopvang hun leven terug op de rails hebben gekregen. Deze hefboomfunctie zou dan wegvallen en dat zou heel spijtig zijn.”
Kinderwens niet durven uitvoeren
Nu 1,5 jaar later, hoort Struyven van mensen die bijvoorbeeld zorgouder zijn van een eerste kindje waardoor ze niet voltijds kunnen werken, dat ze hun kinderwens voor een tweede kind niet durven uitvoeren, omdat ze weten dat ze niet aan die 4/5e-voorwaarde komen en dus geen kinderopvang zouden vinden en zouden moeten stoppen met werken, wat financieel voor hen niet haalbaar is."Ook in tijden van schaarste mag je niet discrimineren""Ook in tijden van schaarste mag je niet discrimineren", zegt Struyven. "Met extra discriminerende voorrangsregels los je het tekort aan plaatsen niet op. En dit is gewoon niet toegestaan."
De huidige minister van Financiën Ben Weyts (N-VA) en minister van Welzijn Caroline Gennez geven aan dat ze de uitspraak van het Grondwettelijk Hof eerst afwachten voor ze hun visie hierover uitspreken. Over twee maanden verwacht het Hof zijn uitspraak te doen. Twaalf rechters gaan erover beslissen. "Als we kijken naar de bovenstaande bouwstenen, hebben we het gevoel dat er een sterke case voor ligt", aldus Struyven.
De Kinderopvangzaak is een coalitie van de Vrouwenraad, Furia, ZIJkant, Femma, Rebelle, ella vzw, Lokaal Loket Kinderopvang Brussel, Eva BXL, CKG De Kapoentjes, de Ketjes, Netwerk tegen Armoede, Humanistisch Verbond, Vlaams Patiëntenforum, GRIP, Vlaams ABVV, ACV, ACLVB, D’n opvang, Villa Boempatat en Elmer.
