Een ontmaskering van de retoriek achter onze huidige militarisering
Terwijl we in België ons blijven klaarstomen voor een Russische dreiging, houdt Spanje vast aan zijn standpunt en weigert het meer dan 2 procent van zijn bbp in militarisering te investeren. Waarom houden we in België niet dezelfde pacifistische ingesteldheid aan?
Christophe Wasinski, professor aan de ULB en expert in de technische legitimatie van militair geweld, legt uit: “De militaire sector vraagt al zeer lang om meer investeringen. Dit terwijl we in Europa al meer wapens hebben dan Rusland en ook al jaren meer uitgeven dan Rusland. Maar met de inval van Rusland heeft de militaire sector in Europa een window of opportunity gekregen.” Een kans opende zich voor de Europese wapenlobby, politieke elites en militairen om eindelijk meer geld op te eisen en voluit voor militarisering te gaan.
Militarisering normaliseren
Volgens professor Wasinski wordt de huidige militarisering genormaliseerd via drie soorten manieren. Via de media, aanwezigheid van het leger in het dagelijks leven en het normaliseren van de militaire economie.
Ten eerste via de media. "Sinds de inval in Oekraïne wordt een Russische aanval op NAVO-gebied in de media als onvermijdelijk voorgesteld. De Russische dreiging is helemaal niet duidelijk en transparant, en toch zou die steeds groter worden. Deze spanning en politiek van angst creëren zo een legitimatie voor militarisering.”
Daarnaast wordt er in de media en de politiek gesproken over een ‘hybride oorlog’, iets dat volgens Wasinski niet bestaat. “Het internationaal recht spreekt ofwel over oorlog, ofwel over vrede, niet over iets ertussenin." De term wordt gebruikt om militarisering te rechtvaardigen. "Zo wordt elk klein drone-incident direct zonder onderzoek aan de Russen gelinkt", zegt professor Wasinski. “Oké, we hebben een economische oorlog, maar dat is het dan, geen militaire oorlog.”
Militarisering dringt binnen in onze straten, onze scholen en zelfs onze huizen
Ten tweede, probeert de militaire sector militarisering zo veel mogelijk te normaliseren in ons dagelijks leven. Militairen worden op straat gezet in plaats van politie. Militairen komen lesgeven op school en jongeren warm maken voor een carrière bij het leger.
Daarbovenop, stuurt minister van Defensie Theo Francken 170.000 brieven naar jongeren om vrijwillige dienstplicht aan te bieden. “Militarisering dringt binnen in onze straten, onze scholen en zelfs onze huizen, allemaal om ons zo veel mogelijk te laten wennen aan een lange termijn militaire aanwezigheid in onze maatschappij."
Tot slot wordt er heel normaal gesproken over de economie achter militarisering, hoewel daar serieuze vraagtekens bij te plaatsen zijn. Zo was er grote media-aandacht voor de wapenbeurs BEDEX in Brussel en de verschillende bedrijven die daar stonden.
“Deze bedrijven verkopen wapens aan de Belgische regering - dus die worden betaald met ons belastinggeld - maar ze exporteren ook aan autoritaire staten.” Zo is er de wapenreus Thales, die raketten maakt via zijn dochteronderneming in Luik. Die raketten zijn onder meer ingezet tegen Palestina en tegen dorpelingen in West-Papoea.
Militaire economie goed voor iedereen?
Daarnaast organiseert Francken economische missies naar andere landen. Zo zou hij normaal gezien recent naar Saudi-Arabië gaan, wat uiteindelijk niet doorging wegens de verslechterde veiligheid.
“Maar bij deze missies komen vertegenwoordigers van militaire bedrijven mee om wapens te verkopen aan zeer twijfelachtige regimes", zegt Wasinski. Saudi-Arabië staat onder meer bekend om zijn invloed op verschillende oorlogen, waaronder die in Jemen en Soedan.
Onze economie zou ook terug opleven van deze militarisering, volgens verschillende instituties. Zo beweren de Europese Unie en banken zoals Goldman Sachs dat militarisering de stagnerende economische groei van de EU eindelijk kan verhelpen.
De militarisering zou een nieuwe golf aan industrialisering veroorzaken met jobs en nieuwe industrie die in Europa kan groeien. “Bestaande productieketens en fabrieken in onze traditionele industrieën – automobiel, staal, aluminium of chemie – kunnen nieuwe mogelijkheden creëren door zich meer te richten op de levering van materialen en producten aan de groeiende defensie-industrie”.
De enige situatie waarin economische groei door militarisering mogelijk zou zijn, is tijdens een oorlog
Maar verschillende onderzoekers geven aan dat er in deze redenering grondige fouten zitten. Militarisering heeft nefaste effecten voor de Europese economie en de begroting in de toekomst, omdat militarisering op alle vlakken een economie vertraagt en geld en grondstoffen naar de verkeerde bestemmingen leidt. [1]
Civiele innovatie wordt erdoor tenietgedaan want al het geld voor onderzoek en ontwikkeling gaat naar militaire doeleinden. Geld dat in de militaire economie wordt gestoken, brengt volgens hen dus minder op. Investeringen in sociale, milieu gerelateerde en of educatieve domeinen genereren meer jobs en meer productiviteitswinst [2, 3, 4].
De enige situatie waarin economische groei door militarisering mogelijk zou zijn, is tijdens een oorlog. Maar zoals PVDA-vertegenwoordiger Pestieau terecht aanhaalt: “Als militarisering de drijvende kracht achter herindustrialisering wordt, leidt dat ofwel tot oorlog ofwel tot crisis en in beide gevallen tot industriële achteruitgang.”
Franckens plannen in Afrika
De militarisering wordt door onze regeringen in het kader van een dreiging van Rusland gezet. Maar Francken heeft zelf al toegegeven dat we over heel de wereld weer actief moeten worden. Zo toonde Jonathan Mangala in een vorig artikel op DeWereldMorgen.be aan dat België zich strategisch wil plaatsen in Congo om grondstoffen te verzekeren.
Daarnaast zou Francken militaire aanwezigheid willen in “Somalië, Libië, de Sahel, de Democratische Republiek Congo, Mozambique, Ivoorkust, Benin, Tunesië, Mauritanië, Marokko, Irak, Syrië en Jordanië”. Ook kolonel Housen, dé media-persoon voor het Belgische leger, volgt deze mening: "In deze concurrentiestrijd met China en de Verenigde Staten is het cruciaal dat we onze aanwezigheid in Afrika herbevestigen."
Ook professor Wasinski ziet een tendens. “Men moet niet te veel extrapoleren, maar als we kijken naar de aankopen van België, kan veel ervan ook gebruikt worden in het Midden-Oosten en in Centraal-Afrika." Voorbeelden zijn de onlangs door het Rekenhof bekritiseerde aankopen van legerjeeps die perfect in de Sahel kunnen gebruikt worden.
Wat een verdediging tegen Rusland moest voorstellen, begint al maar meer een capaciteitsontwikkeling te worden voor potentiële interventies in Afrika en de rest van het Globale Zuiden. En dit heeft weer meer chaos en migratiestromen tot gevolg.
Moesten we niet besparen?
In 2024 werd België nog opgelegd om 27 miljard euro te besparen in de volgende zeven jaar. Maar voor militaire uitgaven maakt de EU een uitzondering. Kosten die uiteindelijk bij de burgers terechtkomen.
Pestieau legt uit: "Sinds 1997 kan een staat zich niet meer in de schulden steken voor de financiering van de behoeften van de bevolking op het gebied van onderwijs, gezondheidszorg, openbare diensten of groene industriële transitie. Wel kan een staat sinds 2025 schulden aangaan voor de aankoop van oorlogsvliegtuigen, drones, raketten of artillerie.”
Als we niet zouden militariseren zouden we nog zeven jaar gratis kinderopvang voor alle kinderen tot drie jaar in België kunnen creëren
Minister van Defensie Theo Francken heeft, zoals eerder vermeld, een budget van 34 miljard euro gekregen. Maar dit geld zou ook voor andere doeleinden gebruikt kunnen worden.
Als we niet zouden militariseren, zouden we het geld kunnen investeren in sectoren waarop nu bespaard wordt, zoals cultuur, openbaar vervoer, zorg en onderwijs. Met, bijvoorbeeld, zeven miljard euro zouden we nog zeven jaar gratis kinderopvang voor alle kinderen tot drie jaar in België kunnen creëren. Of er zou nog een 1,5 windmolenpark op de Noordzee geplaatst kunnen worden, goed voor groene goedkope stroom voor miljoenen gezinnen. Toch moet al dit geld naar militarisering gaan, zonder dat de bevolking hier iets voor terugkrijgt.
De militarisering van de NAVO wordt dus als noodzaak weggezet en als een bonus voor de Europese economie. Andere framing wordt weggezet als naïef. Maar militarisering is enkel in functie van grote bedrijven en groei voor een bepaalde klasse. Burgers worden hierin meegetrokken en betalen mee voor een project dat geen toekomstig rendement heeft voor hen.
Transparantie hierover is vereist, met meer eerlijkheid over het risico op toenemende conflicten door militaire interventies. Duurzame oplossingen bestaan ook, maar dienen die bepaalde klasse niet. Chaos wordt door hen gecreëerd en vervolgens verkopen ze militarisering aan de werkende klasse militarisering als noodzakelijke oplossing.
Bronnen:
(1) Giorgio d’Agostino, J. Paul Dunne & Luca Pieroni (2017) Does Military Spending Matter for Long-run Growth? Defence and Peace Economics, 28:4, 429-436, DOI: 10.1080/10242694.2017.1324723.
(2) Stamegna, M., Maranzano, P., Mombelli, S., & Pianta, M. (2026). The rise and impact of the military economy in Europe. LEM, Laboratory of Economics and Management, Institute of Economics, Scuola Superiore Sant'Anna
(3) Heidi, G. P. (2017). Job Opportunity Costs of War. Costs of War Project, The Watson Institute for International and Public Affairs at Brown University. May, 24
(4) Mario Pianta, Chiara Bonaiuti, Paolo Maranzano, Marco Stamegna, Arming Europe. The economic and social consequences of a European arms race, rapport voor Greenpeace, November 2023
