Woonstbetredingen: waar tirannie wet wordt, wordt verzet plicht

De afbraak van de rechtsstaat begint met het opjagen, arresteren en deporteren van mensen zonder papieren. Daarna worden burgers die opvang bieden aan mensen in nood gecriminaliseerd. Vervolgens worden grondige juridische bezwaren en breed gedragen burgerprotest genegeerd, en wordt een wet gestemd die komaf maakt met de grondwettelijk gegarandeerde onschendbaarheid van onze woningen.

Dat is geen zwart scenario uit een land waar extreemrechtse partijen aan de macht zijn. Het gebeurt onder onze ogen: op 6 november 2026 stemden de regeringspartijen, aangevuld met Anders, om 5 uur ‘s ochtends in het Belgische parlement de wet op de woonstbetredingen.

Waar afbraak van grondrechten op kan uitdraaien, leert ons de geschiedenis. Dat leren ons de dodelijke push backs op de Middellandse Zee. Dat leert ons het agressieve optreden van ICE in de VS.

Verzet kan de verharding keren

Als we niet willen dat intimidatie, repressie en uitsluiting de boventoon voeren in onze samenleving, dan moeten we het verzet tegen de omstreden wet voortzetten, voor het Grondwettelijk Hof en op straat. Autoritair beleid kan worden gekeerd. Dat toont het verzet, in vele vormen, van vele bevolkingsgroepen, op vele plaatsen in de wereld. Kijk maar naar wat er beweegt in de Verenigde Staten. 

De electorale ommekeer is niet uit de lucht komen vallen

Protest tegen oorlogsvoering en prijsstijgingen ligt ongetwijfeld mee aan de basis, maar even goed het intensief opgebouwde verzet tegen de brutale racistische repressie door ICE. Dat is inspirerend voor al wie zich inzet om sociale en democratische rechten te verdedigen, ook nadat autoritaire of repressieve wetten werden gestemd.

Om onszelf een duwtje in de rug te geven, deel ik hieronder graag een fragment uit mijn boek Veerkracht valt niet uit de sterren. Daarin heb ik een gesprek met Emilia González Avalos, die in Minneapolis mee het verzet leidde tegen de razzia’s van ICE.

Ik chat met Emilia González Avalos van de migrantenorganisatie Unidos MN. Emilia heeft Mexicaanse roots. Ze had zelfs geen papieren toen ze zich voor het eerst engageerde: ‘I was not a citizen.’ Ze vertelt hoe haar organisatie wel 40.000 inwoners van de staat Minnesota heeft getraind om hun wijk te beschermen en te waken over het respecteren van rechten.

‘Als de staat repressief optreedt tegen burgers, hebben omstaanders het recht dat te observeren en te rapporteren. We trainen hen om de interventies van ICE met de smartphone kalm te fotograferen en te filmen, zodat we kunnen laten zien wat er zich echt afspeelt. Het is geweldloos verzet, maar geen keuze voor passiviteit. Het is weigeren de menselijkheid op te geven wanneer de overheid haar niet langer garandeert.'

Mensen die dachten dat politiek een zaak voor professionals is, patrouilleren nu in hun wijk om Eerste Amendement van de grondwet te verdedigen

‘Als je ineens oog in oog staat met zwaarbewapende ICE-agenten die een vader proberen te arresteren terwijl hij zijn kinderen naar school brengt, en het jouw opdracht is om te filmen en te getuigen, dan ben je tegelijk bang, boos en ontredderd. Maar je blijft op post, je doet je taak. It’s groundbreaking. Je keert terug met de overtuiging: dit is niet het Amerika dat we aan onze kinderen willen doorgeven. We hebben schrik, maar we weten: zwijgen zal ons niet beschermen. In de actie ervaren we dat collectieve moed krachtiger is dan individuele. Het inspireert ook anderen om op te staan. Het is bijna vreemd om het niet te doen.’

Met ideologie alleen krijg je mensen niet in beweging

‘Organizing beperkt zich niet tot de al overtuigden. We leggen ook contact met buren die zich onzeker voelen, mensen met angst hun baan te verliezen, of die geloven dat hun situatie zal verbeteren wanneer anderen worden uitgesloten. Dat vraagt empathie en geduld. Je moet common ground zoeken. We willen allemaal graag een veilige, solidaire buurt bijvoorbeeld. De zichtbare solidariteit werkt aanstekelijk en wie de straat niet op durft, kan zich achter de schermen nuttig maken met praktische taken. Kijk, met ideologie alleen krijg je mensen niet in beweging. Er is connectie nodig, vertrouwen. Voelen dat je waardering krijgt en dat je deel uitmaakt van een brede beweging is vaak een opstap naar een meer structurele inzet voor verandering. Er loopt een pad tussen inkopen doen voor je buren en mobiliseren voor een mars; dat pad heet vorming en vaardigheidstraining. Het doet goed wanneer jonge mensen zich daarvoor aanmelden.'

'Dankzij de solidariteitsbeweging is participatie het nieuwe normaal’ 

Of die brede solidariteit voor haar beweging iets heeft betekend, wil ik nog graag weten. ‘Zeker weten, ik voel dat de positie van de migrantenorganisaties verhuist van de zijlijn naar het centrum van de actie. Dat is hoopgevend. Het versterkt het besef dat onderdrukte groepen alles te winnen hebben bij samenwerking. Het roept ook een gevoel van dankbaarheid op voor wat onze grootouders en ouders hebben gedaan om ons een waardig leven te bezorgen. We staan op hun schouders. We zetten hun strijd verder. We hebben een missie in deze wereld, en dat is liefde centraal zetten in ons leven, in onze organisaties, in ons politiek systeem.’

En dan, na een intensieve mobilisatie, is het zover. Daar is de grote actiedag van 23 januari! Het vriest die dag stenen uit de grond in Minneapolis, het kwik zakt naar min 28 graden. De gevoelstemperatuur ligt nog lager, er heeft een blizzard over de stad geraasd. Maar de figuurlijke gevoelstemperatuur stijgt daar ver bovenuit nu de straten zich vullen met vele tienduizenden manifestanten en nu wel duizend ondernemingen de deuren sluiten. 

Het is het resultaat van vijf jaar intensief politiserend opbouwwerk van onderuit. De bordjes in de betoging richten zich natuurlijk tegen ICE. Maar ze laken ook de afbraak van Medicare en van de voedselsteun, de hoge huurprijzen, de besparingen in de kinderopvang ... ‘When we organize together, we turn our vision into a roadmap’, post Emilia. Er hangt een brede, diepe vibe van verzet in de betoging: overal bordjes met ‘This is not our America’, ‘Together, we protect us’ en ‘When tyranny becomes law, rebellion becomes duty’.

Dat geldt niet alleen in de Verenigde Staten. Geen ICE in België!

Marijke Persoone is auteur van 'Veerkracht valt niet uit de sterren'

Afbeelding