Waarom deze begroting over veel meer gaat dan 10 miljard

Een begroting is veel meer dan een droge optelsom van inkomsten en uitgaven. Ze is een van de belangrijkste instrumenten waarmee een regering haar sociaaleconomische koers vastlegt. In de begroting wordt duidelijk welke maatschappelijke keuzes financieel mogelijk worden gemaakt en welke niet.

In essentie gaat het over de vraag hoe lasten en welvaart over de samenleving worden verdeeld. Via belastingen op arbeid, consumptie, vermogen en bedrijven bepaalt een regering wie de rekening betaalt. Via uitgaven voor sociale zekerheid, gezondheidszorg, onderwijs, defensie, veiligheid of klimaatbeleid beslist ze welke groepen en sectoren steun krijgen.

Een begroting zegt veel over de toekomst die een regering voor ogen heeft

Daarmee stuurt een begroting ook de mate waarin ongelijkheid wordt gecorrigeerd of net verdiept. Investeren in infrastructuur, huisvesting, onderzoek en energietransitie leidt tot een andere samenleving dan wanneer middelen vooral naar veiligheid en bewapening gaan. Een begroting zegt dus niet alleen iets over de financiële toestand van een land, maar ook over de toekomst die een regering voor ogen heeft.

Welfare or warfare?

Om de Belgische begroting opnieuw op het Europese spoor te krijgen en de hoge schuldenlast te verlagen zoekt de Arizona-regering 10 miljard euro. Verschillende pistes komen daarbij in aanmerking: besparen in de gezondheidszorg, hervormen van pensioenen en arbeidsmarkt, snoeien in overheidsuitgaven of nieuwe inkomsten zoeken via verhoogde btw of andere belastingen. 

Daarover bekvechten de verschillende coalitiepartners met elkaar en dat wordt breed uitgesmeerd in de pers. Die aspecten zijn zeker niet onbelangrijk, maar door daarop te focussen houdt men meer fundamentele zaken uit het gezichtsveld. 

Waar nauwelijks discussie over is, is de geplande verhoging van defensie-uitgaven. Heel vreemd, want het gaat hier over astronomische bedragen. Als we tegemoet komen aan de vraag van Trump om 5 procent van ons bruto nationaal product te besteden aan bewapening, dan zouden we jaarlijks maar liefst 24 miljard extra daaraan moeten uitgeven.[1] 

De militaristische logica kan alleen maar doorgedrukt worden door de sociale bewegingen te verzwakken

Zelfs als we daar maar gedeeltelijk aan tegemoet zullen komen, zal het jaarlijks gaan over ettelijke miljarden bovenop de inspanningen die we vandaag zouden moeten doen. Dat zal niet kunnen worden opgevangen met enkele besparingen in de marge. Het zal de regering in de toekomst dwingen tot harde begrotingskeuzes: snijden in sociale zekerheid en gezondheidszorg, de druk op de arbeidsmarkt verhogen en steeds meer publieke middelen richting kapitaal en defensie-industrie verschuiven.

In die context zullen tegenmachten zoals vakbonden, ziekenfondsen, verenigingen en sociale bewegingen steeds meer worden gezien als hinderpalen en obstakels die omzeild moeten worden, ingeperkt of verzwakt. Dat ziekenfondsen in het vizier liggen onder het mom van efficiëntie en neutraliteit is geen toeval, idem voor de vakbonden als het gaat over de uitbetaling van werkloosheidsuitkeringen. De piste van Jan Jambon om vakbonden en ziekenfondsen te belasten zoals vennootschappen past daar perfect in. 

Samengevat, om de militaristische logica door te drukken, zal er zwaar ingehakt moeten worden op de sociale welvaart en dat kan alleen maar door de sociale bewegingen die daarmee verbonden zijn, te verzwakken. 

Geen geld? 

Net als de vorige regering hanteert de regering de Wever een doemdenken. We leven boven onze stand, er is te weinig geld en de schuldenlast is onhoudbaar geworden. Daarom moeten we dringend inleveren. Dit refrein wordt herhaald en versterkt door de Nationale Bank en de internationale markten. 

Jaarlijks versassen Belgische bedrijven voor meer dan 400 miljard euro naar belastingparadijzen

België torst inderdaad met een torenhoge overheidsschuld die druk zet op de begroting, maar wat zij er niet bij zeggen, is dat er in België massa’s geld is. Sterker, heel wat bedrijven en superrijken weten gewoon met hun kapitaal geen blijf. Jaarlijks verkassen Belgische bedrijven voor meer dan 400 miljard euro naar belastingparadijzen.[2] Het jaarlijks verlies aan belastinginkomsten voor België door belastingontduiking en -ontwijking wordt geschat op 30 miljard euro, denk daarbij onder andere aan de wildgroei van managementvennootschappen.

Jaarlijks krijgen bedrijven bovendien miljarden cadeau van de overheid in de vorm van loonsubsidies en kortingen op werkgeversbijdragen, zonder dat daar daadwerkelijke tegenprestaties tegenover staan op het gebied van werkgelegenheid, lonen of investeringen. In 2025 bedroeg die gulle steun bijna 24 miljard euro. 

Geld zat. Als we nog maar een klein deel van deze bedragen belasten of aanspreken, dan is een begrotingsoverschot zelfs vlot mogelijk. Het straffe is dat voor ‘het geld halen waar het zit’ een groot politiek draagvlak bestaat. Een recente peiling geeft aan dat 80 procent van de bevolking voorstander is van een extra belasting op grote vermogens. 

Dat overweldigend hoge percentage is doorheen de jaren vrij constant gebleven, maar heeft zich nog nooit vertaald in daadwerkelijke actie. Je kan niet anders dan vaststellen dat de kloof tussen de politieke klasse en de gewone bevolking bijzonder groot is. 

Klimaat, hoezo?

Een andere olifant in de kamer van de huidige begrotingsgesprekken is het klimaat. Volgens het Belgische Centrum voor Risicoanalyse van Klimaatverandering CERAC, kostten de hittegolven van de voorbije zomer de Belgische economie ongeveer 6 miljard euro. Dat is meer dan de helft van wat De Wever probeert te besparen. 

Je zou dan verwachten dat deze begroting wordt aangewend om serieuze investeringen te plannen, zowel om klimaatverandering tegen te gaan als om zich eraan aan te passen. Daarvan is geen sprake, men steekt de kop in het zand en het is wachten op nieuwe regenrampen, droogtes of hittegolven. 

Verzet meer dan ooit noodzakelijk

Het belang van deze begroting kan niet overschat worden. Achter de cijfers schuilt een fundamentele politieke strijd over welke samenleving we willen en wie de rekening daarvan gepresenteerd krijgt. Kiezen we voor welfare of warfare? Kiezen we voor het beschermen van de sociale zekerheid, voor werkbaar werk, goede gezondheidszorg en onderwijs, en een stevig klimaatplan, of gaan we voor militarisering en de afbraak van de welvaartsstaat? 

Deze begroting kadert in een poging om de krachtsverhoudingen te wijzigen ten voordele van het bedrijfsleven 

Maar er is meer aan de hand. Deze begroting kadert in een poging om de krachtsverhoudingen te wijzigen ten nadele van de sociale bewegingen en de wereld van de arbeid, ten voordele van het bedrijfsleven. Ons toekomstig maatschappijmodel staat op het spel. 

Daarom is verzet meer dan ooit noodzakelijk. Het afgelopen jaar was het aantal stakingsdagen uitzonderlijk hoog. Opvallend is dat de steun voor protestacties en stakingen niet afneemt, maar juist groeit. In Vlaanderen steeg deze steun het afgelopen jaar van 59 naar 67 procent, in Wallonië van 78 naar 82 procent en in Brussel van 77 naar 81 procent.

Krachtig verzet zal nodig zijn om de begroting in de juiste richting te krijgen. De grote betoging van 9 oktober komt alvast juist op tijd.

Lees ook het uitstekend themanummer van Lava over het verzet tegen Arizona. 

Notes:

[1] In 2024 gaven we 1,3 procent uit aan defensie, daar moet dus 3,7 procent bovenop. Met een bnp van 642 miljard euro in 2025 komt dat neer op 23,8 miljard euro. 

[2] In 2023 (meest recente cijfer) ging het om 465 miljard euro, in 2022 om 457 miljard euro.