Recensie

‘NAZA’ van Yuval Abraham en Rachel Szor toont het systeem achter de genocide

Afbeelding
NAZA
NAZA
Twee van de vier makers van Oscarwinnaar ‘No Other Land’, een documentaire over hoe het Israëlische leger een Palestijnse gemeenschap op de Westelijke Jordaanoever wegvaagt, draaiden met ‘NAZA’ andermaal een kritische documentaire die het cynische militaire geweld van het zionistische regime fileert. De film, die aantoont hoe met behulp van AI de genocide op Palestijnen in Gaza wordt uitgevoerd, veroverde in Venetië de Speciale Juryprijs.

“Je voelt je een beetje God”, laat een anoniem getuigende Israëlische militair zich haast terloops ontvallen in NAZA, de in Venetië gelauwerde documentaire van Yuval Abraham en Rachel Szor. De man kan zich niet langer verzoenen met de menselijke tol van de militaire missie waar hij aan meewerkte maar blijft gefascineerd door de mogelijkheden van de AI programma’s die worden ingeschakeld en het gevoel van macht dat ze genereren.

Afbeelding
Yuval Abraham en Rachel Szor
Yuval Abraham en Rachel Szor

Afschuw en fascinatie

Dat herinnert aan Eye in the Sky (2015), een film die volgens een andere getuige ingeschakeld wordt in de opleiding van militairen die geschoold worden voor hoogtechnologische detectie- en bewakingsopdrachten. Gavin Hoods thriller wil waarschuwen voor de gevaren van op observatie steunende oorlogsvoering op afstand maar komt uit bij opwinding (actie gelinkt aan technologie) en een simplistische morele keuze: het onschuldige slachtoffer versus de gevaarlijke terrorist. 

“We geloven dat het ontkennen van misdaden er toe leidt dat ze verder gezet worden” 

Die valkuil vermijden de makers van NAZA vakkundig. Ze kiezen niet voor het verheerlijken of diaboliseren van technologie in het algemeen en AI in het bijzonder of voor zwartwit drama. Yuval Abraham en Rachel Szor opteren voor het ontrafelen van feiten, het blootleggen van politiek-ideologische keuzes en het belichten van de menselijke betrokkenheid bij de genocide.

”We maakten deze film vanuit de verantwoordelijkheid die wij als Israëliërs voelen om de systemen te onderzoeken achter de massale dood van Palestijnse burgers waarvoor ons land verantwoordelijkheid is”, verklaarden Abraham en Szor in Venetië. En: “We geloven dat het ontkennen van misdaden er toe leidt dat ze verder gezet worden.” 

Afbeelding
the voice
The Voice of Hind Rajab - Kaouther Ben-Hania

Onderzoeksjournalistiek

Terwijl Kaouther Ben Hania’s The Voice of Hind Rajab (2025) het systeem achter de moord op het vijfjarige Palestijnse meisje Hind Rajab door het Israëlisch leger heel emotioneel blootlegt, oogt NAZA tot de verscheurende finale mokerslag eerder koel en klinisch. Er komen 24 anonieme militairen aan het woord over de AI-geleide systemen waarmee het Israëlische leger Gaza systematisch bombardeert sinds de Hamas-aanval van 7 oktober 2023. Hun ontluisterende verhalen spreken voor zich. 

Vergelijkbaar met “het afvuren van dozijnen raketten” op Israël

Bovendien vallen de termen ‘oorlogsmisdaden’ en ‘genocide’, taboes voor het zionistische regime, nadrukkelijk. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu, die eerder al Alexis Blooms kritische documentaire The Bibi Files (2024) in de ban sloeg, reageerde furieus op deze even efficiënte als ontluisterende brok onderzoeksjournalistiek. Schandelijk en schadelijk vond hij het, vergelijkbaar met “het afvuren van dozijnen raketten” op Israël.

Afbeelding
bibi
The Bibi Files - Alexis Bloom

Dat NAZA balanceert op de snijlijn tussen film, activisme en onderzoeksjournalistiek is weinig verwonderlijk. De documentaire is geregisseerd door de Israëlische onderzoeksjournalist Yuval Abraham en de Israëlische cameravrouw Rachel Szor die samen met Basel Adra en Hamdan Ballal, twee Palestijnen afkomstig uit dorpen op de Westelijke Jordaanoever, als Palestijns-Israëlisch collectief het Oscarbekroonde No Other Land (2024) draaiden. Een “daad van creatief verzet” benadrukten de makers van wie er twee voor de camera verschijnen. 

Van de kaart geveegd

Basel Adra is een jonge Palestijnse activist uit Masafer Yatta op de Westelijke Jordaanoever die al sinds zijn jeugd vecht tegen de verdrijving van zijn gemeenschap door de Israëlitische autoriteiten. Hij documenteert de verwoesting van huizen en dorpen om bewijsmateriaal te verzamelen. 

Afbeelding
No Other Land
No Other Land - Basel Adra, Yuval Abraham, Rachel Szor, Hamdan Ballal

Want de militaire acties (onder het mom dat de bewoners illegaal verblijven op militaire oefenterreinen) worden doodgezwegen en de dorpen verdwijnen van Israëlische kaarten. Alsof ze nooit bestaan hebben. Bulldozers, sloophamers en vuur doen de rest.

Dat stelt ook Adra’s vriend, de Israëlische onderzoeksjournalist Yuval Abraham, met verbijstering vast. Hij helpt mee om oorlogsmisdaden van het leger (Israel Defence Forces) vast te leggen – de vernietiging van een school waaruit kinderen ternauwernood ontsnappen is hallucinant – maar de hoop van Adra dat bewijsmateriaal de Verenigde Staten zal aanzetten druk uit te oefenen blijkt ongewettigd. 

NAZA werd helaas een logisch vervolg

De beelden van onder meer de verwoesting van de school werden niet ingehouden voor de documentaire maar meteen online geplaatst. Voor wie de actualiteit volgt ogen ze dus vertrouwd maar in No Other Land krijgen ze een extra dimensie. Doordat de ‘scène’ getoond wordt vanuit het standpunt van de kinderen en de kijker weet dat Basel de camera hanteert worden we ondergedompeld in het gebeuren. Bovendien doet montage zijn werk, de scène krijgt betekenis door de scène ervoor en de scène daarna.

Het open einde van No Other Land (de titel is een verwijzing naar het feit dat de Palestijnen geen uitweg hebben) is somber en voorspelt verder onheil. Het internationale stilzwijgen effende het pad voor een nog driester optreden in Gaza waardoor NAZA – opgenomen in Israël en daardoor noodgedwongen zonder de Palestijnse co-regisseurs - helaas een logisch vervolg werd. 

Afbeelding
No other land
No Other Land - Basel Adra, Yuval Abraham, Rachel Szor, Hamdan Ballal

Nevenschade

De filmtitel NAZA refereert aan de afkorting die door Israëlische soldaten wordt gebruikt om ‘collatoral damage’ aan te duiden, een eufemisme voor burgerslachtoffers en schade aan niet-militaire doelen. De term weerspiegelt de ontmenselijking van de IDF slachtoffers - in Gaza telt men ondertussen al meer dan 73.000 Palestijnse doden, onder wie 20.000 kinderen – en het verdringen van de impact van de door de internationale gemeenschap als genocide beschouwde vernietigingspolitiek. Het bevordert ook de escalatie. Want 5, 50 of 500 (een klein dorp preciseert Yuval Abraham wanneer dat getal als legitiem wordt geopperd), wat maakt het nog uit?

NAZA is een aangrijpende documentaire over de Israëlische militaire operaties in Gaza – door een van de geïnterviewde IDF soldaten uitdrukkelijk een genocide genoemd – die aansluit bij de onderzoeksjournalistiek die tussen 2023 en 2025 werd gepubliceerd door onder meer The Guardian, het Israëlisch-Palestijnse +972 Magazine en het Hebreeuwstalige Local Call. 

“Met deze film kunnen we dieper gaan dan in onze onderzoeksjournalistiek”, benadrukten Yuval Abraham en Rachel Szor in Venetië. “Niet alleen kijken we naar wat er wordt gezegd, maar ook naar wat er niét wordt gezegd. Naar de stilte. Het is aan ons allemaal om die stilte te doorbreken.” Ze klagen met NAZA de ontmenselijking van Palestijnen aan die het pad effende voor de genocide. De film is gemaakt in hartje Tel Aviv met 24 ex-IDF leden als getuigen en een Israëlisch filmteam.

Afbeelding
NAZA van Yuval Abraham & Rachel Szor
NAZA

AI en massamoord

In NAZA komen data analisten, drone operatoren en sluipschutters aan het woord die aangeven hoezeer Artificial Intelligence systemen en protocollen verweven zijn met de berekende massamoord op Palestijnse burgers in Gaza. De getuigen, onherkenbaar gemaakt en met vervormde stemmen, blijven in de schaduw op daken van appartementsgebouwen in Tel Aviv. Op amper 60 km van waar de Israëlische moordmachine actief is zwijgen ze niet over de onderliggende mechanismen, structuren en denkpatronen.

Het blijkt dat AI een cruciale rol speelt bij de drie programma’s die het IDF ontwikkelde om doelwitten (lees: individuen) te identificeren, te situeren en aan te vallen (begrijp: liquideren). Het hoofdprogramma voor data-analyse en doelwit selectie Lavender wordt aangevuld met The Gospel (dat focust op objecten en locaties) en “Where’s Daddy?” (dat personen aan locaties en timing linkt, bijvoorbeeld door uit een mobiele telefoon boodschap van kinderen af te leiden of hun vader thuis is). 

AI was volgens de getuigen een dankbare zondebok voor menselijke operatoren die vergissingen aan ‘de machine’ konden wijten

Volgens de getuigen creëerde deze target factory tienduizenden vermeende Hamas militanten. Dat ging wel gepaard met een aanzienlijke foutmarge (de 15 procent ‘toegestane’ marge werd stelselmatig overschreden, voor het uitschakelen van een Hamas leider gold zelfs 500 burgerslachtoffers als aanvaardbaar) en met beperkte menselijke controle. Overigens werden de programma’s niet enkel gebruikt om individuele Palestijnen te vermoorden maar ook om hele wijken te verwoesten zodat niemand er ooit nog zou kunnen naar terugkeren. Een echo van No Other Land.

Afbeelding
no other
No Other Land - Basel Adra, Yuval Abraham, Rachel Szor, Hamdan Ballal

AI was volgens de getuigen een dankbare zondebok voor menselijke operatoren die vergissingen en collateral damage aan ‘de machine’ konden wijten. De sowieso afstandelijke manier van oorlogsvoering (geviseerde personen bevinden zich ver weg) en de ontmenselijking van de Palestijnen (doelwit, Naza) zorgt er samen met het gebruik van AI voor dat betrokkenen moraliteit en schuldgevoelens makkelijk kunnen negeren. Daardoor duurde het volgens getuigen langer vooraleer ze met een bezwaard geweten uit het systeem stapten.

De balk in het eigen oog

De term genocide wordt niet door iedereen uitgesproken maar komt ook indirect aan bod. Zo praat een soldaat over zijn bezoek aan een Pools concentratiekamp. “Ik beschouw de nazi’s nog altijd als boosaardig”, klinkt het, “maar wat ben ik dan?”. Abraham en Szor linken die uitspraak aan een Claude Lanzmann (de regisseur van Shoah) retrospectieve in de cinematheek van Tel Aviv en beelden van de minuut stilte naar aanleiding van Holocaust Remembrance Day. 

Commentaar is overbodig en de makers van NAZA verspillen er ook geen woorden aan. Beelden zeggen meer. Er werd hier en daar wat smalend gedaan over deze documentaire met pratende hoofden die niet meer dan de registratie van onderzoeksjournalistiek zou zijn. Onterecht, want de onthullingen worden heel cinematografisch gebracht. Zo vergroot de stilering (met licht/donker contrasten en kleuraccenten) van de interviews de schok wanneer rauwe documentaire beelden aan het slot de gruwel, het lijden en de pijn tastbaar maken. 

Afbeelding
shoah
Shoah - Claude Lanzmann

Politieke cinema

Terwijl de makers ook in de leer gingen bij Alfred Hitchcock die in Rear Window onze blik richt op de levens die gevat worden door de raamkaders van een appartementsgebouw. In NAZA kijkt de camera vanop de terrassen waar de gesprekken plaatsvinden naar hypermoderne flatgebouwen waar nietsvermoedende Israëliërs televisie kijken, aan yoga doen, de was plooien, eten of in een zetel hangen. Zonder te beseffen dat ze bekeken worden en daarbuiten bekentenissen worden afgelegd. Negerend dat enkele kilometers verderop dood en vernieling worden gezaaid.

Daar waar No Other Land een hoog cinéma vérité gehalte (enkel doorkruist door de verhaallijn rond de vriendschap tussen een Palestijn en een Israëliër) had, is NAZA veel meer expressionistische cinema. Met interviews opgenomen tegen een achtergrond van flikkerende nachtelijke stadslichten, geïnterviewde IDF-soldaten die geanonimiseerd worden als geesten in een spooklandschap en een rationele toon die de zich achter AI-algoritmes verschuilende Israëlische inlichtingendienst weerspiegelt.

Abraham en Szor zijn getalenteerde filmmakers. Maar ook gedreven activisten en onderzoeksjournalisten. “Cinema kan journalistiek ondersteunen”, vertelde coregisseur Yuval Abraham aan Filmkrant. NAZA “is een politieke documentaire. Hij draagt het gewicht van de getuigenis van massale gruweldaden van de Israëlische staat. Maar we hebben geprobeerd om de middelen die de filmkunst te bieden heeft in te zetten bij de montage, structuur en mise-en-scène.”

Afbeelding
no other
No Other Land - Basel Adra, Yuval Abraham, Rachel Szor, Hamdan Ballal

Boodschap

NAZA is dan ook een sterke film en straffe cinema. Maar het is ook een documentaire die blijft nazinderen. Als bevestiging van het misprijzen dat aan de basis van de genocide in Gaza ligt. Maar ook als oproep om de stilte te doorbreken, verantwoordelijkheden op te nemen en medeplichtigheid te belichten (de AI programma’s van de IDF maken gebruik van cloud diensten en opslagruimte die Google Cloud, Microsoft Azure en Amazon Web Services beschikbaar stellen).

Abraham en Szor worden geframed als ‘Israëlhaters’ die collaboreren met de vijand

Ondertussen past het zionistische regime de bekende goocheltruc ‘kijk naar deze hand en niet naar de andere’ toe. Van spijt of schaamte is er geen sprake, van woede des te meer. Abraham en Szor worden geframed als ‘Israëlhaters’ die collaboreren met de vijand, er wordt gedreigd hen ‘stateloos’ te maken en gerechtelijk te vervolgen. Terwijl een lastercampagne wordt uitgerold. Kortom, de boodschapper wordt geviseerd, de boodschap genegeerd. 

Afbeelding
Rear Window
Rear WIndow - Alfred Hitchcock

Maar NAZA bestaat, zal online ook in Israël te zien zijn en hopelijk ogen openen. Na de wereldpremière van de film zei Abraham tegen een verslaggever van Associated Press dat de oorlog in Gaza “principieel gericht is tegen burgers. En ik denk dat onze film laat zien dat dat geen vergissing is. Het gebeurt op zeer, zeer systematische wijze. Dat had iedereen vanaf het begin moeten zien.” Zoals de Amerikaanse politicoloog Alon Ben-Meir schreef: “Denial is not a shield; it is moral collapse.”

 

NAZA van Yuyal Abraham 1 Rachel Szor & Hamdan Ballal. U.K - USA, 2026, 80’. Met Yuval Abraham. Scenario Yuyal Abraham & Rachel Szor. Fotografie Rachel Szor. Montage Yuyal Abraham & Rachel Szor. Productie Harry Davies, Lindsay Poulton, James Wilwon & Jonathan Glazer. Dis. Cherry Pickers. Release 30 september 2026. Vanaf November gratis online te zien via de website van The Guardian.

NO OTHER LAND van Basel Adra, Yuyal Abraham, Rachel Szor & Hamdan Ballal. Bezet Palestina - België – Noorwegen – Denemarken – Frankrijk – Duitsland, 2024, 95’. Scenario Basel Adra, Yuyal Abraham, Rachel Szor & Hamdan Ballal. Fotografie Rachel Szor. Muziek Julius Pollux Rothlaender. Montage Basel Adra, Yuyal Abraham, Rachel Szor & Hamdan Ballal. Productie Basel Adra, Yuyal Abraham, Rachel Szor, Hamdan Ballal, Fabien Greenber & Bård Kjøge Rønning. Dis. & dvd Cherry Pickers.

Afbeelding
no other
No Other Land - Basel Adra, Yuval Abraham, Rachel Szor, Hamdan Ballal

Vandaag op de hoogte van de wereld van morgen?