Hoe ‘EU Inc.’ de uitverkoop van Europa aan de Amerikaanse financiële sector zou kunnen versnellen

In haar speciale toespraak op het World Economic Forum van dit jaar presenteerde Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, haar plannen voor een “nieuwe, echt Europese bedrijfsstructuur” aan de zakelijke elites van de wereld. De zogenaamde ‘EU Inc.’ werd door haar en de achterliggende bedrijven aangeprezen als een wondermiddel om een Europese start-upscene te ontketenen die die van Amerika zou kunnen evenaren. Maar het voorstel dreigt het tegenovergestelde te bereiken van wat het belooft. In plaats van een bloeiende Europese sector op te bouwen, zou het de uitverkoop van Europa aan de Amerikaanse particuliere financiële sector verdiepen – en juist het streven van de EU naar economische autonomie ondermijnen.

Het argument voor EU Inc. is duidelijk. In tegenstelling tot de Verenigde Staten, waar een bedrijf zich kan vestigen onder een vennootschapsrechtelijk stelsel, zoals dat van Delaware, en in alle 50 staten actief kan zijn, berust de interne markt van de EU nog steeds op 27 nationale vennootschapsrechtelijke stelsels. Deze versnippering zorgt voor extra kosten en complexiteit wanneer start-ups grensoverschrijdend opereren in de 450 miljoen mensen tellende interne markt van Europa. 

EU Inc. zou daar een oplossing voor bieden door, in de woorden van Von der Leyen, een "eenvoudige reeks regels in te voeren die naadloos in de hele Unie van toepassing zullen zijn”: een nieuwe Europese vennootschapsvorm die boven deze nationale stelsels staat. EU Inc.-ondernemingen zouden binnen 48 uur online kunnen worden opgericht, zonder menselijk toezicht, in elke EU-lidstaat en zonder hoge kapitaalvereisten. Ze zouden even snel kunnen worden opgeheven als ze insolvent raken (zoals bij de meeste start-ups het geval is). 

Bedrijven kunnen met EU Inc. de jurisdictie binnen de Europese Unie met de laagste arbeidsnormen kiezen om hun bedrijf te registreren

De Europese vakbonden hebben al in een vroeg stadium de alarmbel geluid over de risico’s die EU Inc. met zich meebrengt voor werknemers in heel Europa. Het zou bedrijven in staat stellen om aan "regime shopping" te doen, waarbij ze de jurisdictie binnen de Europese Unie met de laagste arbeidsnormen kiezen om hun bedrijf te registreren. Leiders uit het bedrijfsleven hebben al betoogd dat EU Inc. de afhankelijkheid van nationale wetgeving tot een minimum moet beperken, een duidelijk teken dat sociale dumping het doel is. De Societas Europaea, die sinds 2005 bestaat, is een precedent: een Europese vennootschapsvorm die de nationale regels inzake medezeggenschap van werknemers heeft ondermijnd.

De dreiging van EU Inc. speelt zich af op drie fronten: reikwijdte, vorm en concurrentiedruk. 

Ten eerste heeft de Europese Commissie het EU Inc.-stelsel gepromoot als een instrument voor innovatieve start-ups en scale-ups. Maar in de huidige versie heeft de Commissie het voorstel niet beperkt tot bedrijven van een bepaalde omvang of uit een bepaalde sector. Dit betekent dat iedereen, van kleine en middelgrote ondernemingen tot gevestigde, beursgenoteerde multinationals, zijn activiteiten in Europa zou kunnen omzetten in een EU Inc.

Ten tweede neemt EU Inc. de vorm aan van een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid. De nieuwe ‘flexibele’ opzet is bedoeld om Amerikaans durfkapitaal en private equity aan te trekken, dat ongeveer vijf keer zo groot – en dus machtiger – is dan Europees kapitaal. Aangezien EU Inc. niet aan beursnoteringsvereisten of bijbehorende rapportageverplichtingen is gebonden, past het uitstekend in het draaiboek van private-equityfondsen: een Europees bedrijf opkopen, het buiten het zicht van het publiek herstructureren en kapitaal verplaatsen naar rechtsgebieden zoals de Verenigde Staten. Waar veel minder toezicht is.

Als gevolg hiervan zou EU Inc. een uitverkoop van de beste Europese bedrijven aan Amerikaanse particuliere investeerders kunnen versnellen, waardoor waarde uit Europa wordt weggehaald en de afhankelijkheid van Amerikaans kapitaal en de steeds autoritairder wordende regering-Trump wordt vergroot. Het eigen onderzoekscentrum van de Europese Commissie heeft ook vastgesteld dat start-ups die door durfkapitaal worden gesteund, eerder geneigd zijn om naar de Verenigde Staten te verhuizen. En de Financial Times meldt dat Amerikaanse kopers Europese vermogensbeheerders in het snelste tempo sinds decennia opkopen.

Dit alles druist in tegen de eigen ‘Made in Europe’-strategie van de Commissie

Ten derde zijn veel grote Europese bedrijven naamloze vennootschappen die onderworpen zijn aan aanzienlijk strengere regelgevings- en openbaarmakingsnormen, evenals aan een zekere mate van publieke verantwoording. Deze Europese bedrijven zouden te maken krijgen met een structureel concurrentienadeel ten opzichte van bedrijven van EU Inc., wat zou leiden tot een intensivering van de dereguleringsrace naar de bodem die in Europa al aan de gang is. Daarnaast hebben de private-equitybedrijven die ‘EU Inc.’ zou aantrekken, een lange staat van dienst wat betreft negatieve gevolgen voor werknemers – en bedrijfsprestaties – in tegenstelling tot de geavanceerde normen die de EU met haar agenda voor duurzame financiering heeft willen vaststellen. 

Dit alles druist in tegen de eigen ‘Made in Europe’-strategie van de Commissie, die gericht is op echte Europese economische autonomie. Zoals uit een onderzoek van Follow the Money is gebleken, wordt een derde van de denktanks in Brussel gefinancierd door Amerikaanse liefdadigheidsinstellingen of Amerikaanse multinationals. Dat is de materiële kracht die ten grondslag ligt aan een groot deel van de lobbyactiviteiten binnen de EU – en het brengt het risico met zich mee dat de EU beslissingen neemt die indruisen tegen de belangen van haar werknemers, haar sociale model en haar economische ontwikkeling.

Voor alle duidelijkheid: de versnippering die EU Inc. beweert op te lossen, bestaat echt. Maar de oplossing ligt in harmonisatie naar boven toe, met sterke waarborgen op het gebied van arbeidsrechten en openbaarmakingsplicht, en in het ontwikkelen van een serieus industrie- en investeringsplan dat de echte economische uitdagingen van Europa aanpakt. Daarom zal de Europese vakbondsbeweging zich op 24 september in Brussel mobiliseren met de oproep: “fix or sink EU Inc.” Iedereen die het sociale model van Europa en de economische autonomie van Europa een warm hart toedraagt, zou zich hierbij moeten aansluiten.

Oliver Roethig is regionaal secretaris van UNI Europa. UNI Europa is een federatie van meer dan 240 nationale vakbonden in 50 Europese landen, die 7 miljoen werknemers in de private dienstensector vertegenwoordigt.