Als onze scholen een weerspiegeling moeten zijn van de samenleving, waarom dan niet ook vóór de klas?

De voorbije dagen is er plots enorm veel aandacht voor het verbod op levensbeschouwelijke kentekens in het onderwijs. Een verbod dat op papier verschillende symbolen treft, maar waarvan we in de realiteit duidelijk zien dat vooral vrouwen en meisjes met een hoofddoek de gevolgen dragen. 

Vakbonden, leerkrachten, werknemers, bekende Vlamingen, organisaties en zoveel anderen spreken zich uit. Er groeit bewustwording. Eindelijk! Tussen alle frustratie en pijn raakt de steun van mensen die zelf geen hoofddoek dragen mij enorm. Mensen die misschien niet helemaal begrijpen waarom een hoofddoek voor iemand zo belangrijk kan zijn. Mensen die zelf nooit dezelfde keuze zouden maken, maar zich toch uitspreken en solidair zijn. 

“Ik hoef niet te zijn zoals jij om te vinden dat jij hier evenveel recht hebt om jezelf te zijn”

Gelukkig hebben sommige mensen door dat solidariteit niet begint waar we allemaal hetzelfde denken, maar waar we bereid zijn elkaars vrijheid en waardigheid te verdedigen, ook wanneer we zelf andere keuzes zouden maken. We hoeven elkaar niet altijd volledig te begrijpen. “Ik hoef niet te zijn zoals jij om te vinden dat jij hier evenveel recht hebt om jezelf te zijn.” 

Voor veel meisjes en vrouwen met een hoofddoek begint dit verhaal niet vandaag. Wij voeren dit gesprek al jaren. Bij de keuze van een school, opleiding, stageplaats, studentenjob of werk. 

Keer op keer komt dezelfde vraag terug: Hoeveel van mezelf moet ik achterlaten om te mogen deelnemen aan de maatschappij? Ondertussen gaat het nieuws de wereld rond. België staat niet meer enkel bekend om frieten, chocolade en bier. Ook het beeld van een land dat diversiteit en inclusie graag uitdraagt, maar tegelijk vrouwen voor de keuze stelt tussen een deel van hun identiteit en hun plaats in het onderwijs wordt gedeeld. 

Als onze scholen een weerspiegeling moeten zijn van de samenleving, waarom dan niet ook vóór de klas?

En dan moet ik denken aan ons volkslied. Waarin zinnen als “O dierbaar België” en “Voor Vorst, voor Vrijheid en voor Recht.” luiden. Mooie woorden. Maar wat betekenen ze als een meisje bij haar studiekeuze al moet nadenken of haar hoofddoek later een obstakel zal vormen? Wat betekent recht wanneer een bekwame leerkracht na jaren positieve evaluaties moet kiezen tussen haar beroep en iets wat voor haar deel uitmaakt van wie ze is? 

En al zeker als we zeggen dat onze scholen een weerspiegeling moeten zijn van onze diverse samenleving. Waarom dan niet vóór de klas? Een leerkracht met een hoofddoek kan herkenning bieden aan een gelovig meisje en tegelijk andere leerlingen leren dat verschillen geen drempel hoeven te zijn om samen te leren en leven. 

En ik denk ook aan wanneer de Rode Duivels spelen, dan staan we naast elkaar. Verschillende talen, achtergronden en overtuigingen. “Tous ensemble.” Misschien moeten we dat ensemble niet alleen voelen wanneer er elf spelers op een voetbalveld staan. 

Bij mij blijft er ook nog een grote vraag hangen: Wie vangt de emotionele schade op van moslimvrouwen en -meisjes die telkens opnieuw horen dat een zichtbaar deel van hun identiteit niet welkom is? Wie luistert naar de vrouw die haar hoofddoek afzet omdat ze financieel geen andere keuze heeft? Wie ondersteunt het meisje dat haar studiekeuze aanpast? Wie helpt de stagiaire die beseft dat niet alleen haar diploma, maar ook wat ze op haar hoofd draagt mee bepaalt waar ze kansen krijgt? 

Niet iedereen kan wat Hadija doet

Ik ken juf Hadija, die onlangs vanwege haar hoofddoek werd ontslagen uit het onderwijs, ook achter de schermen. Mensen zien een moedige, mondige en strijdvaardige vrouw. En dat is ze ook. Maar ik heb de voorbije weken en maanden ook het verdriet en de uitputting gezien. Ik herinner mij dat ze tegen mij zei: “Sarah, ik ben op. Ik trek dit niet meer.” En daarna gaat ze opnieuw naar buiten. Ze spreekt. Ze strijdt. Ze verdedigt haar plaats. Omdat iemand blijft functioneren, denken we dat het wel gaat. Omdat iemand strijdvaardig voor een camera staat, denken we: die komt er wel. Maar we zien niet altijd wat eraan voorafging. En wat ook heel belangrijke is in dit verhaal, niet iedereen kan wat Hadija doet. 

Ik hoor genoeg verhalen van vrouwen en meisjes over hoe zwaar het is om telkens opnieuw een andere versie van zichzelf te moeten worden zodra ze een werkvloer of onderwijsinstelling binnenstappen. Sommige vrouwen doen hun hoofddoek af en gaan werken. Maar het feit dat iemand zich aanpast, bewijst niet dat die aanpassing geen emotionele impact heeft. Dit staat in schril contrast met wat Directeur (GO) van Antwerpen Karin Heremans tijdens De Afspraak zei, namelijk dat bij haar vooral vrouwen werken die er geen probleem mee hebben om hun hoofddoek af te zetten op het werk. 

Functioneren is niet hetzelfde als zich goed voelen. Zwijgen is niet hetzelfde als instemmen. En zich aanpassen is niet automatisch hetzelfde als vrij kiezen. 

Sarah Ben Tayeb is Dendermondenaar met Marokkaanse roots, maatschappelijk werker en agoog. Ze werkt bij Pleegzorg Oost-Vlaanderen, waar ze kinderen en gezinnen ondersteunt in moeilijke en kwetsbare situaties. Daarnaast is ze actief als freelancer op het gebied van diversiteit en inclusie.