Europa-Rusland: Van wraakzucht naar vreedzame co-existentie?

De confrontatie van Europa met Rusland of de Sovjet-Unie is niet nieuw. Eeuwenlang trokken Europese coalities herhaaldelijk ten oorlog tegen Rusland, vaak gedreven door raciale, koloniale en antisocialistische motieven.

Van Napoleon, Hitler tot de NAVO

Begin de negentiende eeuw ondernam de Franse keizer Napoleon een veroveringstocht. Na de Russische revolutie van 1917 vochten westerse troepen (voornamelijk de VS, Frankrijk en het Verenigd-Koninkrijk) zij aan zij met de tsaristische Witte legers tegen de revolutionairen. 

Goed twintig jaar later was het de beurt aan nazi-Duitsland. Voor operatie ‘Barbarossa’ (1941) had Hitler aan de westgrenzen van de Sovjet-Unie 3 miljoen Europese militairen verzameld. Hij stond onder meer aan de poorten van Moskou en hongerde Leningrad (nu Sint-Petersburg) en Stalingrad uit. 

Vandaag dromen westerse politici openlijk over het nemen van wraak op de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog

Maar, voor het eerst in de geschiedenis van Europese en Westerse dominantie in de wereld was de grote nederlaag van een deel van Europa rond de Duitse nazivlag van Hitler een diep psychologisch trauma. De drang naar revanche en vergelding bleef daarna voortleven.

Kleinkinderen van het nazisme

Vandaag dromen westerse politici openlijk over het nemen van wraak op de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog. Sevim Dagdelen, voormalig Europarlementslid van Duitsland verwijst naar de retoriek van de Duitse rechtse Christen Democratische Unie (CDU) over de noodzaak van “Russische capitulatie”. 

In Duitsland gaan er meer en meer stemmen op om zich voor te bereiden op een oorlog tegen Rusland. Zo dreigt de Duitse luchtmachtcommandant Holger Neumann Rusland aan te vallen. Hij zinspeelde op verwoestende Duitse luchtaanvallen op nucleair Rusland, met name op het Kola-schiereiland, Kaliningrad en de Zwarte Zee-regio. 

CDU-politicus Roderich Kiesewetter zei dat “Europa moet streven naar de overgave van Rusland”. EU-Commissaris voor Buitenlandse Zaken, de Baltische Kaja Kallas spreekt in dezelfde lijn. Zij stelt openlijk dat alles in het werk moet worden gesteld om Rusland te laten uiteenvallen, naar het model van Joegoslavië.

Dit zijn duidelijk echo’s uit het verleden, en verwonderlijk is dat niet. Na WOII namen de Duitse elites, in wat West-Duitsland werd, formeel afscheid van de erfenis van het ‘duizend jarig rijk’ van Hitler, Maar ze hadden niet de wil om met de ideologie van het nazisme te breken. Van echte denazificatie was geen sprake. Erger, nazi’s speelden nog een belangrijke rol in de bureaucratie in het “nieuwe” West-Duitsland en kregen invloed aan de top van de NAVO en de EU.

Zo bijvoorbeeld Heinrich Lübcke, de Duitse minister van Landbouw van 1953 tot 1959, en bondspresident van 1959 tot 1969. Tijdens de nazitijd was hij werkzaam op het bureau voor architectuur onder leiding van Speer. Hij was mede verantwoordelijk voor de inzet van arbeiders uit nazi- concentratiekampen voor Hitlers bouwwerken. 

Heel wat kleinkinderen van nazi’s bewonderen hun voorouders of koesteren revanchistische gevoelens, vooral tegenover Rusland

Kinderen en kleinkinderen van collaborateurs kunnen niet verantwoordelijk gesteld worden voor de ideologie en (mis)daden van hun familieleden. Er zijn er heel wat gerecycleerd naar democratisch, rechtse- conservatief burgerlijke waarden. 

Maar feit is ook dat heel wat kleinkinderen eenzelfde mentaliteit hebben tegenover de nederlaag van de nazi’s waartoe hun grootouders zich bekenden. Ze bewonderen hun voorouders of koesteren revanchistische gevoelens, vooral tegenover Rusland maar ook tegenover brede antifascistische krachten die allemaal als “communisten” gebrandmerkt worden zoals Donald Trump deed in zijn recente speech naar aanleiding van het 250-jarig bestaan van de VS. 

In de Baltische staten marcheren fascistische milities vandaag terug door de straten. In Kroatië, zo meldt Oost-Europakenner Johan De Boose, vond recent een concert plaats van de ultranationalistische zanger Thompson die 500.000 Kroatische jongeren aantrok. De vraag die De Boose zich stelt is: “Hoe is het mogelijk dat Thompsons neofascistische, christelijke- fundamentalistische haatgezangen de jeugd vandaag in beweging kan brengen verpakt in machistische rock?" 

In Polen zien ze ook hoe het fascisme onder president Zelensky in Oekraïne wordt verheerlijkt

In Polen zien ze ook hoe het fascisme onder president Zelensky in Oekraïne wordt verheerlijkt. Einde mei 2026 nam de Oekraïense president Zelensky deel aan de herbegrafenis van de stoffelijke resten van Andry Melnyk, een van de leiders van de nazistische militie OUN-UPA tijdens de oorlog. Zelensky noemde Melnyk één van onze helden. Deze “held” liet onder zijn leiding duizenden Polen, Joden en antifascisten vermoorden, die dan gedumpt werden in massagraven. 

Omdat Oekraïne een militaire eenheid vernoemde naar het omstreden Oekraïense Opstandelingenleger uit de Tweede Wereldoorlog heeft de Poolse president K. Nawrocki de titel van de Orde van de Witte Adelaar van Zelensky afgepakt, dat is de hoogste Poolse onderscheiding.

Wie even in het verleden graaft van vooraanstaande leiders in landen in de EU ziet nu kleinkinderen van fascisten aan de macht wiens grootvaders een vooraanstaande rol hadden in de nazi-machinerie, onder meer de grootouders van de huidige Duitse kanselier Friedrich Merz. 

Dat geldt ook voor de voormalige Duitse minister van Buitenlandse Zaken (2021-2025) Annalena Baerbock (Groen). Ze is de kleindochter van Waldemar Baerbock die aanhanger was van het nazisme. Hij vocht aan het Oostfront. 

Memorabele voorgangers

Je moet geen politiek genie zijn om in te zien dat de enige weg voor de toekomst van de volkeren in Europa en Rusland vreedzame co-existentie is, waarin de veiligheid van beide buren gewaarborgd wordt en win-win relaties worden hersteld. 

Maar, de vreedzame co-existentie en zelfs partnerschap wordt met alle mogelijke middelen bestreden door Washington en zijn Atlantische Trump vazallen in Europa. De VS en de NAVO zijn de hoofdverantwoordelijken voor de gespannen relaties met Rusland. Washington heeft sinds het einde van WOII een verdeeld Europa in de hand gewerkt en voert een koloniale oorlogspolitiek, wereldwijd, waar de oorlog tegen Iran een recent voorbeeld van is. 

De huidige militariseringsgolf en het oprukken van de NAVO oostwaarts is een boulevard naar oorlogen en destructie

De huidige militariseringsgolf in Europa en het oprukken van de NAVO oostwaarts naar Rusland én naar Azië is een boulevard naar oorlogen en destructie. Het komt bovenop de huidige ecologische catastrofes die de wereld teisteren.

In het heetst van de naoorlogse Koude Oorlog stonden Europese staatsleiders op om te streven naar vreedzame co-existentie met de Sovjet-Unie. En een eigen weg voor Europa in te slaan tussen Washington en Moskou.

Denk daarbij aan de Franse generaal en -president Charles de Gaulle, aan de sociaaldemocratische kanselier van West-Duitsland Willy Brandt, aan de Belgische Buitenlandminister en christendemocraat Pierre Harmel, aan de leider van de grootste Communistische Partij in Europa toen, de Italiaanse PCI, van Enrico Berlinguer. En aan de ex-partizanenleider tegen de nazibezetters van Joegoslavië, Josip Broz Tito, die als staatshoofd toen mee aan de basis lag van de beweging van Niet Gebonden Landen los van Washington en Moskou.

Dè vraag is: hoe kan de draad terug opgenomen worden voor het streven naar vreedzame co-existentie van onze memorabele voorgangers uit de Koude Oorlog? Hoe kan het destructieve militaristisch spoor van vandaag verlaten worden? 

Een toekomst voor de OVSE?

Vredespolitiek vereist onderhandelingen tussen tegenstanders. Het meest gehoorde argument tegen onderhandelingen in de huidige oorlog in Oekraïne is de onbetrouwbaarheid van Poetin. Maar, vredesgesprekken beginnen altijd met wantrouwen dat geleidelijk moet wegebben. 

In het belang van een duurzame oplossing voor Oekraïne en de regio is een neutraal statuut van het land buiten de NAVO aangewezen. Het Oostenrijkse model kan daarbij als voorbeeld dienen. 

Gebieden zullen voor Oekraïne in die regeling verloren gaan. Voor wie dat onoverkomelijk vindt herinneren we aan de acties van de NAVO voor de afscheuring van de regio Kosovo van Servië in 2008 en de bezetting van Noord-Cyprus door NAVO-land Turkije, of de illegale bezetting van Palestijnse en Syrische gebieden door Israël. 

De OVSE is een nachtmerriescenario voor Washington omdat het Europa niet verdeelt en de overbodigheid van de NAVO zou aantonen

In het Westen wil men vanuit een bijna genetisch koloniaal denken van honderden jaren oud, niet aanvaarden dat veiligheid niet kan bereikt worden door de onveiligheid van de anderen te vergroten. Je hoeft daarbij niet alleen te denken aan Rusland, maar ook aan Amerikaanse koloniale plannen voor de verovering van Groenland, Venezuela, Canada, Mexico, Cuba, de Straat van Hormuz.

Veiligheid is iets wat je samen opbouwt: ‘ik ben pas veilig als jij je ook veilig voelt’. Die eenvoudige waarheid ligt voor Europa aan de basis van de Slotakte van Helsinki, op 1 augustus 1975 ondertekend door alle NAVO- en Warschaupactlanden. Hieruit kwam de OVSE tevoorschijn.

De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) had de kern kunnen vormen van een Europese veiligheidsconstructie, gericht op diplomatie, ontspanning, wederzijds vertrouwen en ontwapening. De OVSE-formule is echter een nachtmerriescenario voor de NAVO en Washington, één dat Europa niet verdeelt en dat de overbodigheid van de NAVO zou aantonen.

Andere geluiden 

Vandaag zijn de militaristen en de NAVO-vertellers de grote roepers in de media en de politiek. Toch ontstaan er stilaan andere geluiden tegen de bullebakken. 

De Belgische eerste minister Bart De Wever zorgde in maart 2026 voor opschudding door te stellen dat de EU moet onderhandelen met de Russische president Poetin om een einde te maken aan de oorlog in Oekraïne en de relaties met de Russische Federatie te normaliseren. De gewezen NAVO-Secretaris-Generaal van de NAVO, de Belgische sociaaldemocraat Willy Claes steunt publiek volop de voorstellen van Premier De Wever. 

Europa bewandelt op dit moment een zelfvernietigend pad, maar het tij kan nog gekeerd worden

In de EU is er sprake van het aanduiden van een gezant die rechtstreeks in contact met het Kremlin moet treden. De Estse president Alar Karis verklaarde dat Europa aan het begin van de oorlog in Oekraïne een kans op vredesonderhandelingen heeft gemist. De Finse president Alexander Stubb als buurstaat van Rusland (met de langste grens van ca 1300 km) relativeert de dreiging vanuit Rusland. Regeringsleiders van Slovakije, Servië, pleiten voor onderhandelingen. 

Europa bewandelt op dit moment een militaristisch, economisch- en politiek zelfvernietigend pad, maar het tij kan nog gekeerd worden.