"Niemand mag ooit opnieuw het lot van de slachtoffers van Hiroshima en Nagasaki ondergaan"
Meer dan tweehonderd mensen herdachten zondag 9 augustus in Gent de eerste en – voorlopig – laatste atoomaanvallen in de Japanse steden Hiroshima en Nagasaki in de Tweede Wereldoorlog. De slachtoffers waren mannen, vrouwen en kinderen van wie de levens abrupt werden beëindigd, en generaties die verder moesten leven met de fysieke en psychische gevolgen.
Hafsa El-Bazioui, eerste schepen Stad Gent hield er een toespraak en ook Bastien Willemot van vzw Vrede. Onderaan dit artikel kan je een video-impressie van de herdenking bekijken
Kiezen om de geschiedenis niet herhalen
(Hafsa El-Bazioui)
Eenentachtig jaar na de verwoesting van Hiroshima en Nagasaki staan we stil bij de gruwel die nauwelijks onder woorden te brengen is. Ik kan er de juiste woorden niet voor vinden. En misschien hoort dat ook zo te zijn. Atoombommen verwoesten mensenlevens. Atoombommen verwoesten generaties. Atoombommen verwoesten de mensheid. (…) Mensen met dromen, plannen en het recht om te leven.
Daarom zijn we hier. Elk jaar opnieuw. De geschiedenis herinnert zichzelf niet vanzelf. Wij moeten actief de keuze maken: kiezen om de geschiedenis niet te vergeten, kiezen om de geschiedenis niet te laten herhalen.
Geweld wordt opnieuw als oplossing voorgesteld. Dat is het nooit. Dat was het nooit
De geschiedenis leert ons dat zwarte pagina's zichzelf niet schreven. Deze groeien wanneer geweld wordt genormaliseerd. Wanneer macht belangrijker wordt geacht dan menselijkheid en wanneer te veel mensen zwijgen, terwijl anderen worden ontmenselijkt. Daarom voelt deze herdenking helaas actueel.
We moeten maar rondom kijken. We zien wereldleiders die verdeeldheid voeden. We zien hoe geopolitieke spanningen op de spits worden gedreven. We zien hoe regeringen, ook in Europa, besparen op sociale rechten om meer militarisering te financieren. Deze politieke keuzes die niet van ons zijn, maken de geschiedenis in Hiroshima en Nagasaki juist urgenter.
Herdenken gaat over meer dan lampionnen en een minuut stilte. Het betekent opstaan voor vrede wanneer oorlog opnieuw als vanzelfsprekend wordt voorgesteld. Het betekent blijven geloven dat samenwerking sterker is dan confrontatie. Het confronteert ons bovendien met een lastige waarheid.
Gent heeft een traditie van rebelsheid, van internationale solidariteit en van burgers die hun stem laten horen wanneer fundamentele waarden onder druk staan
(…)
Laat ons niet wegkijken wanneer oorlogen vandaag gezinnen uiteenrukken, wanneer burgers hun huizen en rechten verliezen, wanneer geweld opnieuw als oplossing wordt voorgesteld. Dat is het nooit. Dat was het nooit.
Want ook vrede ontstaat niet vanzelf. Vrede vraagt moed, moed om te luisteren, moed om kritisch te blijven, moed om te kiezen voor het internationaal recht, zeker wanneer dictators zich opnieuw boven de wet wanen.
En dat brengt mij bij Gent, bij ons. Want steden hebben een bijzondere rol. Steden zijn plaatsen waar mensen elkaar ontmoeten, waardoor ‘fake news’ minder ingang vindt, waar solidariteit vorm krijgt en waar engagement aanwezig is en een gezicht heeft.
Gent heeft al langer een traditie van rebelsheid, van internationale solidariteit en van burgers die hun stem laten horen wanneer fundamentele waarden onder druk staan. Die traditie mogen we koesteren. Die traditie, dat zijn jullie. (…)
Vanavond zijn we samen om te herinneren wat verloren ging, en ook om te beschermen wat moet. Dat is de meest diepe manier om de slachtoffers van Hiroshima en Nagasaki te eren.
Dank u wel om hier deel van uit te maken.
Een wereld zonder kernwapens
(Bastien Willemot)
(…)
We staan vandaag ook stil bij het feit dat deze aanvallen ons waarschuwen voor de blijvende gevaren van kernwapens. Deze gebeurtenissen tonen waartoe deze massavernietigingswapens in staat zijn en waarom ze wereldwijd uitgebannen moeten worden.
Deze boodschap is vandaag bijzonder actueel. In 2026 zijn er nog steeds ongeveer 12.300 kernkoppen in de wereld. Ook België maakt deel uit van deze realiteit. Sinds 1963 zijn op de luchtmachtbasis van Kleine-Brogel naar schatting een twintigtal Amerikaanse kernwapens gestationeerd.
Belgische burgers hebben daar nooit voor gekozen en de aanwezigheid van de kernwapens maakt ons land tot een mogelijk doelwit in geval van oorlog. Alle negen kernwapenstaten investeren in de modernisering of uitbreiding van hun nucleaire arsenalen.
Tegelijk staan bestaande ontwapeningsverdragen onder druk - sommige zijn uitgehold, andere opgezegd. We kunnen spreken van een hernieuwde kernwapenwedloop. Ook in Europa woedt het debat over een eigen nucleaire afschrikking, de zogenoemde ‘Eurobom’. Onder meer de Franse president Macron en onze premier De Wever pleiten voor zo’n gezamenlijke nucleaire paraplu.
Dit gebeurt in een context vol toenemende geopolitieke spanningen, een internationale rechtsorde die wordt uitgehold, aanhoudende oorlogen, de genocide in Gaza en de opkomst van autoritaire leiders, waarvan sommigen zorgwekkend genoeg beschikken over kernwapens.
Beslissingen over militaire uitgaven en inzet mogen nooit aan democratische controle en publiek debat ontsnappen in een rechtsstaat
De vrede is uiterst kwetsbaar. Daarom is het VN-Verdrag inzake het Verbod op Kernwapens zo belangrijk. Het verdrag trad in 2021 in werking en werd intussen door honderd landen ondertekend. België heeft dat nog steeds niet gedaan.
Ons land blijft vasthouden aan de nucleaire afschrikkingsdoctrine in het kader van de NAVO, terwijl het weigert transparant te zijn over de aanwezigheid van kernwapens op zijn grondgebied. Een ernstig publiek debat en parlementaire controle blijven uit.
De discussie over kernwapens raakt aan een bredere vraag: in hoeverre is ons defensie- en veiligheidsbeleid onderworpen aan democratische controle en transparantie? Ook beslissingen over militaire uitgaven en inzet, strategische keuzes en prioriteiten mogen nooit aan democratische controle en publiek debat ontsnappen in een liberale rechtsstaat.
In dat kader moet minister van Defensie Theo Francken zich volledig verantwoorden voor zijn beleidskeuzes. Democratische controle is des te belangrijker nu defensie niet langer een louter militaire aangelegenheid is. Militarisering krijgt namelijk steeds meer ruimte in onze samenleving.
Overheden trekken niet alleen recordbedragen uit voor defensie, maar jongeren worden ook aangemoedigd om een vrijwillig dienstjaar in het leger te doen, militairen bezoeken scholen om informatie te geven over defensie, en afgelopen zomer konden ouders hun kinderen zelfs inschrijven voor zomerkampen van defensie.
Echte veiligheid betekent investeren in klimaat, onderwijs, gezondheidszorg, welzijn, … in plaats van in militarisering
Militarisering heeft bovendien een prijs die vaak onderbelicht blijft: de impact op het klimaat. Vandaag is het Amerikaans leger de grootste institutionele verbruiker van fossiele brandstoffen ter wereld. Terwijl extreme hittegolven, natuurbranden en overstromingen steeds vaker voorkomen, mogen we de klimaatcrisis niet los zien van de keuzes die we maken rond vrede en veiligheid.
Echte veiligheid betekent menselijke veiligheid: investeringen in klimaat, onderwijs, gezondheidszorg, welzijn,… in plaats van in militarisering. Echte veiligheid betekent ook gemeenschappelijke veiligheid: investeringen in diplomatie, internationale samenwerking, conflictbemiddeling, vredesopbouw, respect voor de internationale rechtsorde, wapenbeheersing en ontwapening – kernontwapening in plaats van een nucleaire wapenwedloop.
Niemand mag ooit opnieuw het lot van de slachtoffers van Hiroshima en Nagasaki ondergaan. Laat ons vandaag niet alleen hen herdenken, maar ook beloven om ons te blijven inzetten voor een wereld zonder kernwapens.
Bekijk hier een impressie van de herdenking
