Vijf jaar na overstromingen Verviers en Pepinster komt monument voor alle klimaatslachtoffers
Er komt een monument in de Europese wijk in Brussel om de slachtoffers van de klimaatcrisis wereldwijd te herdenken. Dat beloofde Brussels staatssecretaris van Klimaat en Stadsvernieuwing Ans Persoons tijdens de publieke herdenkingsceremonie op 15 juli, de Dag voor de Slachtoffers van de Wereldwijde Klimaatcrisis.
Het is deze maand precies vijf jaar geleden dat verwoestende overstromingen rond Verviers en Pepinster het leven kostten aan minstens 41 Belgen. Het jongste slachtoffer was de 15-jarige Rosa, waarna Benjamin Van Bunderen Robberechts die haar vijf dagen eerder op kamp had leren kennen, de klimaatbeweging Climate Justice for Rosa oprichtte. In heel Europa kwamen toen minstens 243 mensen om het leven door overstromingen.
En de huidige zomer, hoewel die nog maar net is begonnen, dreigt door recordbrekende hittegolven en bosbranden nu al Europa's dodelijkste te worden. Alleen al in België leidde de recente hittegolf tot meer dan 1.700 doden. In heel Europa loopt de totaal geschatte oversterfte op tot minstens 14.000 mensen, stelt Oxfam België. Dit toont opnieuw aan dat de klimaatcrisis op het hele continent levens kost.
Monument voor klimaatslachtoffers
Wereldwijd heeft de klimaatcrisis sowieso al miljoenen slachtoffers gemaakt. Om hier een blijvende fysieke herdenkingsplaats voor te creëren, hebben Climate Justice for Rosa samen met Greenpeace, Oxfam, Amnesty International, Réseau Wallon de Lutte Contre la Pauvreté en Klimaatcoalitie het initiatief genomen om het monument op te richten.
Vanuit persoonlijke overtuiging om de klimaatactie te steunen heeft landschapsarchitect Bas Smets contact met hen opgenomen om het monument te ontwerpen. Terwijl we inmiddels de tweede hittegolf beleven, presenteerde hij tijdens de ceremonie in de Maalbeektuin in Brussel, vlakbij de Europese Commissie en de kantoren van de Europese Raad, een prototype.
"Ik ben opgelucht dat er, vijf jaar na de dood van Rosa en na non-stop campagne voeren, eindelijk een permanent monument komt voor de miljoenen klimaatslachtoffers wereldwijd", zegt Van Bunderen Robberechts. "Het wordt een plek om de mensen te herdenken die veel te vaak worden vergeten. Een permanente getuige van politieke inactie en een dagelijkse herinnering voor iedereen die er langskomt dat er directe, radicale actie nodig is om toekomstige slachtoffers te beschermen en te voorkomen. Laten we de miljoenen slachtoffers eren door nu politieke actie te ondernemen."
We herinneren onze leiders aan hun ultieme verantwoordelijkheid: hun burgers beschermen
Van Bunderen Robberechts vertelt dat vijf jaar geleden zijn leven als 14-jarige voorgoed veranderde. "Het water verraste ons en ontnam Rosa haar jonge leven. Later kwam ik te weten dat meerdere wetenschappers ons al meer dan veertig jaar voordien waarschuwden voor exact dit soort scenario, terwijl de machthebbers doelbewust niets deden met die belangrijke informatie."
"Vandaag, nu de klimaatrampen over de hele wereld alleen maar toenemen in frequentie en intensiteit, hebben we geen excuses meer. Met dit monument dwingen we machthebbers, politici en beleidsmensen om de realiteit onder ogen te zien: terwijl we ervoor zorgen dat de slachtoffers nooit vergeten worden, herinneren we onze leiders aan hun ultieme verantwoordelijkheid: hun burgers beschermen.”
Bas Smets wil de abstracte cijfers uit de grafieken over globale klimaatrampen en hun -slachtoffers vertalen in iets fysiek en tastbaar. “De meeste monumenten worden pas opgericht wanneer een bepaalde gebeurtenis al is afgesloten of geschiedenis wordt. Maar dit monument vestigt aandacht op een tragedie die tot op vandaag nog steeds plaatsvindt en ontwikkelt."
"Met het kunstwerk, dat bestaat uit geologische lagen van gerecycleerd steen, geven we een plek om te herinneren en samen te komen voor de slachtoffers van klimaatrampen gisteren, vandaag en morgen", legt Smets verder uit. "Dit is geen statisch monument. Het kunstwerk verandert mee als levend archief: het neemt toe in lagen per jaar dat er geen actie wordt ondernomen en de klimaatcrisis zoals we die vandaag kennen blijft voortduren.”
"Dodelijker dan aanvang Covid-19-crisis"
Met een symbolische installatie van zandzakjes en reddingsvesten met de banner 'Words don't stop floods', riepen actievoerders en inwoners van de geraakte gebieden in Verviers en Pepinster de aanwezige politici op tot meer structurele maatregelen om toekomstige klimaatrampen te voorkomen.
Christine Mahy, secretaris-generaal van het Waalse anti-armoede netwerk, hekelde al eerder het gebrek aan structurele politieke maatregelen tegenover de hittegolf voor kwetsbare bevolkingsgroepen, nu deze in cijfers volgens Oxfam België zelfs dodelijker bleek dan de aanvang van de Covid-19-crisis, een zestal jaar geleden.
We geven een plek om samen te komen voor de slachtoffers van klimaatrampen gisteren, vandaag en morgen
“Was de coronacrisis nodig, waren de overstromingen nodig, is de hittegolf nu nodig om te beseffen dat de klimaatcrisis en de gevolgen daarvan sociale crises zijn? Wie vandaag verzwakt wordt door slechte woonomstandigheden, beperkte scholing of gebrek aan werk, loopt morgen een veel groter risico om te sterven door een hittegolf of overstroming", zegt Mahy.
"Als we doorgaan met het nemen van maatregelen die mensen onder druk zetten en hen rechtmatig uitsluiten, maken we hen kwetsbaar voor de klimaatcrisis. We maken dan van hen potentiële slachtoffers, die zullen overlijden of wier leven onleefbaar zal worden.”
