Joanne Cesario van Filipijnse vakbond KMU: "De Filipijnen zijn nog steeds een VS-kolonie"
Joanne , wil je jezelf voorstellen en uitleggen waarom u momenteel in Europa bent? En kunt u ook de huidige context van de Filipijnen schetsen?
"Ik ben Joanne Cesario, de huidige adjunct-secretaris-generaal van Kilusang Mayo Uno (KMU), De 1 Mei Beweging. Daarnaast maak ik deel uit van een feministisch netwerk in de regio Azië-Pacific. KMU is aangesloten bij het Asia-Pacific Forum on Women, Law and Development (APWLD), een netwerk van basisorganisaties dat zich richt op vrouwenrechten."
"Ik ben naar Europa gekomen om deel te nemen aan de grote jaarlijkse conferentie van de Internationale Arbeidsorganisatiein Genève (ILO), van 1 tot 12 juni. Ik maakte er deel uit van twee delegaties. Ten eerste de Filipijnse werknemersdelegatie, waarin ik KMU vertegenwoordigde. Daarnaast maakte ik deel uit van de APWLD-delegatie, waar ik vrouwelijke werknemers uit onze regio begeleidde."
"Tijdens de Internationale Arbeidsconferentie nam KMU deel aan verschillende commissies, met name de Commissie voor de Toepassing van Normen en de Commissie voor Waardig Werk en de Platformeconomie. Dit jaar leidde KMU de Filipijnse werknemersdelegatie. Dat gebeurt volgens een rotatiesysteem tussen de verschillende vakbonden in het land, en dit jaar was het onze beurt."
Politiek zien wij eigenlijk geen wezenlijk verschil tussen de Marcossen en de Dutertes
"Als hoofd van de delegatie hield KMU een toespraak waarin we duidelijk maakten dat de huidige agressie oorlogen van de Verenigde Staten in onze regio een zware impact hebben op Filipijnse werknemers."
"De Filipijnen zijn wat wij een semi koloniale en semi feodale natie noemen. Ons land werd lange tijd gekoloniseerd door Spanje en de VS, maar ook vandaag zijn we nog steeds een semi-kolonie van de Verenigde Staten, die wij beschouwen als de belangrijkste imperialistische macht ter wereld."
"Filipijnse werknemers worden op verschillende manieren onderdrukt en uitgebuit. Economisch vertaalt zich dat in extreem lage lonen. Het minimumloon is een dagloon dat zelfs niet in de buurt komt van een Europees minimum uurloon. Het gemiddelde bedraagt ongeveer zeven euro per dag, al verschilt dat per regio. In sommige delen van het land ligt het zelfs lager. Daarom eisen wij een leefbaar loon, dat momenteel wordt geraamd op minstens zeventien euro per dag."
"Dat was een van de belangrijkste eisen die wij naar de ILO hebben gebracht. Daarnaast brachten we ook de problematiek van de wijdverspreide informele arbeid en de veralgemeende ‘contractarbeid’ (interim zouden we hier zeggen, nvdr) onder de aandacht: onderaanneming, tijdelijke contracten en allerlei flexibele, maar in werkelijkheid bijzonder precaire vormen van arbeid en tewerkstelling."
Hier in de reguliere media zijn de Filipijnen nauwelijks bekend. Veel mensen weten dat het land ooit werd geregeerd door de harde dictator Marcos en dat zijn vrouw een enorme schoenencollectie had. Dat zijn de verhalen die hier op televisie en in de kranten verschenen.
De laatste keer dat de Filipijnen de krantenkoppen haalden, was wellicht toen ex president Duterte werd overgebracht naar het Internationaal Strafhof in Den Haag. Daarom denken veel mensen hier: "Het gaat beter in de Filipijnen, want hun voormalige dictator is uitgeleverd en nu zal het leven er wel verbeteren." Maar Marcos Jr. - zoon van - is nu aan de macht. Wat betekent dat voor de bevolking van de Filipijnen?
"Politiek zien wij eigenlijk geen wezenlijk verschil tussen de Marcossen en de Dutertes. Om te beginnen zijn het allebei fascisten. Het zijn allebei moordenaars. Daarnaast hebben ze de Filipijnse bevolking allebei in zware economische moeilijkheden gestort."
"Enerzijds beschouwen wij de arrestatie van Duterte als een overwinning voor het Filipijnse volk en voor de sociale beweging. De Nationaal-Democratische Beweging heeft immers jarenlang vooropgelopen in de campagne om Duterte te laten arresteren. Zij waren de eersten die niet alleen zijn oorlog tegen drugs aan de kaak stelden, maar ook zijn zogenaamde antiterreur- of antirebellenprogramma's, die in werkelijkheid gewone burgers en activisten viseerden."
"Wij stonden vanaf het begin in de frontlinie van de strijd om Duterte ter verantwoording te roepen. We eisten zijn arrestatie al toen hij nog president was. Daarom zijn we erg blij dat hij uiteindelijk werd gearresteerd en nu voor het Internationaal Strafhof in Den Haag staat."
"Wij zijn ervan overtuigd dat hij veroordeeld moet worden en voor zijn misdaden de gevangenis in moet. Als dat gebeurt, is dat een belangrijke overwinning voor het Filipijnse volk. Er is veel geschreven over zijn oorlog tegen drugs, maar zijn oorlog tegen activisten en dissidenten krijgt veel minder aandacht. Tijdens zijn ambtstermijn werden 72 vakbondsmilitanten en arbeidsorganisatoren vermoord."
"Tegelijk eisen wij ook dat de huidige president, Marcos Jr., ter verantwoording wordt geroepen. Want hij is echt niet beter. Hij beweert graag dat hij geen oorlog tegen drugs voert en geen antirebellencampagnes organiseert, maar in werkelijkheid worden er onder zijn bewind nog steeds mensen vermoord."
Wat KMU onderscheidt van alle andere vakbonden, is dat wij onze leden ook politiek bewust maken
"Hij is alleen beter in het misleiden van de publieke opinie en van de internationale media. Hij presenteert zich als iemand die de mensenrechten respecteert en de rechtsstaat verdedigt. Maar in werkelijkheid zijn er onder zijn regering nog altijd talrijke mensenrechtenschendingen. Het meest recente voorbeeld is de zaak van de ‘Toboso 19’ in Negros, waarbij gewone burgers en activisten om het leven kwamen."
Wat gebeurde er in Toboso?
"Toboso is een plaats in Negros, die in de Filipijnen bekend staat als de suikerhoofdstad. Er liggen uitgestrekte suikerrietplantages en daardoor is het ook een van de zwaarst uitgebuite regio's van het land. Arbeiders op de suikerplantages, boeren en landarbeiders leven er onder de zwaarste omstandigheden, onder het gezag van grote landeigenaars en machtige ‘compradores’ (opkopers die erg lage prijzen opleggen, nvdr). De leefomstandigheden zijn bijzonder slecht. Sommige mensen verdienen nog geen 100 peso per dag, amper één euro. Dat is de realiteit."
"Daarom bezoeken activisten, mensenrechtenverdedigers en verdedigers van landrechten geregeld de verschillende suikerplantages in Negros. Dat deden ook zeven activisten die vorig jaar april naar Toboso trokken. Zij maakten deel uit van de Toboso 19 en werden op 19 april afgeslacht door het Filipijnse leger. Achteraf werden ze allemaal beschuldigd van lidmaatschap van gewapende rebellengroepen."
Joanne, u bent vakbondsactiviste bij KMU. Ik denk dat sommige lezers ook lid of zelfs militant zijn van een vakbond hier in België. Ook zij kunnen zich moeilijk voorstellen hoe groot het verschil is tussen vakbondswerk hier in Europa of België en in de Filipijnen. Hoe slaagt u erin om werknemers en vakbondsmilitanten onder zulke omstandigheden te organiseren?
"Ja. Om te beginnen moeten we erkennen dat de syndicalisatiegraad in België en die in de Filipijnen mijlenver uit elkaar liggen. Ik heb gehoord dat in België ongeveer 50 procent van de werknemers lid is van een vakbond. In de Filipijnen is dat minder dan 10 procent."
"De omstandigheden zijn totaal verschillend. In de Filipijnen wordt vakbondswerk actief ontmoedigd. Ook al is het wettelijk toegestaan om vakbonden op te richten, toch wordt dat door allerlei wettelijke beperkingen bemoeilijkt. Ten eerste mag je geen sectorale of nationale vakbond oprichten. Je mag alleen een vakbond vormen binnen één specifieke onderneming."
"Ten tweede kunnen uitsluitend werknemers met een vast contract lid worden van een vakbond, terwijl de meerderheid van de Filipijnse werknemers werkt via interim- en onderaannemingsconstructies."
"Ten derde hebben we een enorme, en nog steeds groeiende, informele sector. Volgens onze meest recente cijfers werken 36,3 miljoen van de 49,1 miljoen werkenden in de informele economie: Klusjes doen als er zich iets aandient, zelf gemaakt voedsel verkopen op straat, kruiers die per stuk betaald worden, schoonmaken zonder contract."
De arbeidersbeweging is nauw verbonden met de boerenbeweging, de boeren werken samen met vrouwenorganisaties en jongerenorganisaties
"Al die beperkingen leggen het vakbondswerk in de Filipijnen ernstige hinderpalen op. Daar komt nog de zware repressie bovenop. Vakbondswerk wordt gelijkgesteld aan terrorisme of aan gewapende opstand. Lid worden van een vakbond kan je letterlijk het leven kosten. Dat is het uitgangspunt van het regeringsbeleid."
"Door al die beperkingen is het aantal vakbonden de voorbije jaren sterk afgenomen. Ook het aantal militante vakbonden binnen KMU is kleiner geworden. Maar zoals wij altijd zeggen: hoe zwaarder de omstandigheden, hoe sterker mensen worden gedwongen zich te verzetten. Onder zulke omstandigheden is het volkomen normaal dat mensen manieren zoeken om terug te vechten. Dat is precies waar KMU op inzet."
"Wat KMU onderscheidt van alle andere vakbonden, is dat wij onze leden ook politiek bewust maken. Wij zijn ervan overtuigd dat je niet kunt strijden voor economische rechten zonder inzicht te hebben in de politieke structuren en systemen die die economische uitbuiting veroorzaken. Het is essentieel dat werknemers de Filipijnse samenleving begrijpen: waarom de huidige situatie is ontstaan."
"Wij zijn niet geboren om arm te zijn. We zijn niet geboren om te lijden. We zijn niet geboren om uitgebuit te worden. Dat zijn allemaal omstandigheden die voortkomen uit de maatschappelijke structuren en systemen die vandaag de wereld bepalen."
"Wij geloven dat de arbeidersklasse de verantwoordelijkheid heeft om de strijd voor systeemverandering en maatschappelijke verandering te leiden. Daarvoor moeten werknemers zich bewust worden van hun eigen historische rol. Het is moeilijk om mensen te organiseren, maar we blijven dat doen. We houden vol omdat we ervan overtuigd zijn dat we de juiste weg bewandelen."
Kunt u iets vertellen over de relatie van KMU met de andere vakbonden? Zijn er nog andere vakbonden, en welke positie neemt KMU daartussen in?
"KMU is een nationale confederatie waaronder negen confederaties zijn aangesloten. Daarnaast hebben we ook drie massaorganisaties. KMU is dus een nationale koepelorganisatie. Er bestaan ook andere nationale vakbondsconfederaties in de Filipijnen, KMU is zeker niet de enige."
"Het grote verschil is echter dat KMU is opgericht door werknemers, wordt geleid door werknemers en wordt gedragen door werknemers. De arbeiders zelf richtten KMU de eerste mei van 1980 op, op het hoogtepunt van de Marcosdictatuur. Toen was KMU de enige vakbond die zich openlijk tegen die dictatuur verzette."
"Wij zijn echt een organisatie die van onderuit wordt geleid. Onze leiders worden niet benoemd op basis van familieachtergrond, politieke dynastieën of dergelijke. Dat kennen wij niet. We worden ook volledig door arbeiders onderhouden. We zijn niet afhankelijk van subsidies en ontvangen geen enkele vorm van financiering van de overheid. KMU draait volledig op de inzet van werknemers zelf."
"Wij zijn een militante vakbondscentrale omdat wij ervan overtuigd zijn dat werknemers ook strijdmiddelen zoals stakingen en betogingen moeten inzetten. De strijd mag zich niet beperken tot overleg aan de onderhandelingstafel of juridische procedures. Werknemers moeten ook hun collectieve kracht tonen."
"Daarnaast zijn wij een anti-imperialistische vakbondscentrale omdat wij ervan overtuigd zijn dat de huidige situatie in de Filipijnen het gevolg is van het imperialisme, en in het bijzonder van het VS- imperialisme."
Het hardnekkige verhaal dat de overheid telkens opnieuw verspreidt is dat de gewapende strijd en het werk van activisten één en hetzelfde zouden zijn
"Dat onderscheidt KMU van de andere nationale vakbondscentrales in het land. Die zijn vaak door de staat of door werkgevers zelf opgericht en stemmen hun beleid af op de belangen van imperialistische machten zoals de Verenigde Staten."
Naast uw deelname aan de ILO-conferentie in Genève maakt u momenteel een rondreis langs verschillende bijeenkomsten met ICHRP, de Filipijnse mensenrechtencoalitie. Ik ontmoette jullie vorig weekend in Brussel. Wat is het belang van de internationale relaties die KMU uitbouwt?
"We verbleven twee weken bij de ILO en besloten ons verblijf in Europa maximaal te benutten. Voor ons is het immers erg moeilijk om een visum te krijgen, en bovendien is een reis naar Europa bijzonder duur."
"Daarom hebben we contact opgenomen met verschillende organisaties zoals ICHIRP, BAYAN en, Migrante, GABRIELA die actief zijn in Europa. Samen organiseren we een rondreis langs verschillende Europese landen om er solidariteitsorganisaties te ontmoeten, niet alleen vakbonden en werknemersorganisaties, ook Filipijnse migranten en organisaties uit de diaspora."
"We reisden door Nederland, Duitsland en België en ook Frankrijk."
Hoe ziet KMU de nabije toekomst?
"Ik ben zeer optimistisch en positief gestemd over de verdere ontwikkeling van de Nationaal-Democratische Strijd. Niet alleen de arbeidersbeweging blijft zich verzetten. KMU bestaat inmiddels al 46 jaar, ondanks talloze bedreigingen en ondanks alle pogingen van de staat om onze organisatie te vernietigen."
"Dat hebben we niet alleen aan onze eigen kracht te danken, maar ook aan de steun van andere gemarginaliseerde en onderdrukte sectoren van de samenleving. Ik denk dat dit een van de sterkste kenmerken is van de Filipijnse beweging: de hechte samenwerking tussen de verschillende maatschappelijke sectoren. De arbeidersbeweging is nauw verbonden met de boerenbeweging. De boeren werken samen met vrouwenorganisaties en jongerenorganisaties."
"Juist die samenwerking tussen alle gemarginaliseerde en onderdrukte groepen heeft onze militante beweging al die jaren overeind gehouden. Wij steunen elkaars campagnes. We helpen elkaar bij de organisatie van acties. We versterken elkaar voortdurend. Als we die eenheid en die gezamenlijke kracht verder kunnen uitbouwen, ben ik ervan overtuigd dat de strijd uiteindelijk zal slagen en dat we ooit de bevrijde Filipijnen zullen kennen."
U zei daarnet dat leden van KMU en andere activisten in de Filipijnen worden ontvoerd en soms zelfs vermoord door het regime, onder het voorwendsel dat ze gewapende strijders zouden zijn. We weten dat er in de Filipijnen al lange tijd een gewapende strijd tegen de onderdrukking bestaat. Hoe ziet die gewapende strijd er vandaag uit?
"Er is al meer dan vijf decennia een gewapende strijd, en die bestaat vandaag nog altijd. In het verleden waren er verschillende groepen die aan gewapend verzet deden. Zo had je onder meer de MILF, de MNLF ,separatistische Moslimstrijders in het zuiden. Vandaag is de New People's Army de organisatie die nog steeds gewapend verzet voert."
Uiteindelijk wordt het beleid bepaald door wat de Verenigde Staten toelaten in hun neo-kolonie
"De meerderheid van de mensen die zich daarbij aansluiten, komt uit de boerenbevolking. Zij strijden om land. Hun gronden werden en worden nog altijd afgepakt. Daarom is het heel begrijpelijk dat velen van hen ervoor kiezen zich aan te sluiten bij de gewapende strijd op het platteland. In tegenstelling tot wat vaak wordt beweerd, of tot wat in de nieuwsberichten verschijnt, duurt die strijd nog altijd voort. Ze is niet neergeslagen, zoals de staat beweert."
"In het verleden zijn er pogingen geweest om vredesonderhandelingen te voeren. Dat heeft ook internationaal de aandacht gekregen. Tijdens het bewind van Duterte vonden onderhandelingen plaats tussen het National Democratic Front of the Philippines (NDFP) en de regering van de Republiek der Filipijnen."
"Tijdens die gesprekken werd onder meer gesproken over sociaaleconomische hervormingen, maar uiteindelijk leidde dat niet tot concrete veranderingen. Integendeel: verschillende NDFP-consultants en vredesonderhandelaars werden gearresteerd. De vredesgesprekken liepen daardoor volledig vast en leverden uiteindelijk niets op. Daarom gaat de gewapende strijd vandaag verder."
"Dat sluit aan bij het hardnekkige verhaal dat de overheid telkens opnieuw verspreidt: dat de gewapende strijd en het werk van activisten één en hetzelfde zouden zijn. Dat klopt eenvoudigweg niet. Er zijn zeker activisten die ervoor kiezen om gewapende strijders te worden. Zij trekken naar het platteland om zich daarbij aan te sluiten. Er zijn ook boeren die ervoor kiezen gewapend verzet te voeren."
"Maar activisten die in de publieke ruimte actief zijn, zijn uiteraard niet gewapend. De beschuldigingen aan hun adres zijn absurd. Deze vorm van contraguerrillabeleid en propaganda is rechtstreeks overgenomen uit het draaiboek van de CIA. Ze is ook in andere delen van de wereld breed toegepast: sociale bewegingen worden automatisch gelijkgesteld aan gewapend verzet om het extreem repressieve optreden van de Filipijnse overheid te rechtvaardigen."
Kan, eender welke, Filipijnse regering eigenlijk wel sociale hervormingen kan doorvoeren. Misschien heeft ze die macht helemaal niet.
"Precies. Ze moeten doen wat de Verenigde Staten hun opleggen. Ze doen bijvoorbeeld nauwelijks controle over zelfs maar de bestaande arbeidswetgeving, omdat het niet in het belang is van de transnationale ondernemingen, die enorme winsten maken in de Filipijnen. Dat is precies waarom wij niet kunnen vertrouwen op hervormingen alleen."
"Dat is de realiteit in de Filipijnen. Zelfs wanneer iemand oprecht is, goede bedoelingen heeft, zich kandidaat stelt voor een openbaar ambt en de verkiezingen wint, blijft het bijzonder moeilijk om fundamentele hervormingen daadwerkelijk in wetgeving om te zetten. Uiteindelijk wordt het beleid bepaald door wat de Verenigde Staten toelaten in hun neo-kolonie."
Dat is misschien geen erg hoopvolle, maar wel een interessante analytische afsluiting van dit interview.
