Vijf jaar nadat vijf bouwvakkers overleden: “Nabestaanden nog steeds niet vergoed”
Vrijdag 19 juni was het vijf jaar geleden dat een school in aanbouw op het Antwerpse Nieuw Zuid instortte. Vijf doden en negen zwaargewonden was de tol. Het ging om goedkope werkkrachten uit het buitenland die werkten in een kluwen van onderaannemer op onderaannemer. Bouwvakkers, mensen, echtgenoten, vaders, broers. Zij kwamen hier om een school te bouwen, maar bekochten dat met hun gezondheid, hun leven. Hun nabestaanden wachten nog steeds op een vergoeding. Het goede nieuws is dat er nu eindelijk een proces opstart tegen de schuldigen van deze ramp.
Herdenking en roep om gerechtigheid
Vrijdag 19 juni herdachten bouwvakkers samen met hun vakbonden de slachtoffers. De school is ondertussen af, maar gerechtigheid laat op zich wachten. Deze zaak heeft immers een belangrijke symboolwaarde. Voor zowel ACV als ABVV moet deze zaak een precedent scheppen: “Wie zich schuldig maakt aan wantoestanden bij onderaannemers, moet ter verantwoording worden geroepen!”
Onzichtbare arbeiders
Na de instorting was het een hele klus om uit te zoeken welk slachtoffer voor welke onderaannemer werd tewerkgesteld. Advocaat Jan Buelens vertelde op de herdenking hoe één van de slachtoffers in eerste instantie werd geregistreerd als een toevallige voorbijganger. Hij bleek ongeregistreerd aan de slag te zijn bij één van de onderaannemers, in het zwart dus.
Arbeiders komen in België werken op een bouwwerf, maar worden zogezegd tewerkgesteld door een buitenlandse werkgever en ook uitbetaald volgens de voorwaarden die in dat land gelden. Dat soort sociale fraude gaf Europa een plechtige naam: detachering. Detachering is inmiddels het standaardbedrijfsmodel geworden om goedkope arbeidskrachten te leveren voor de bouw. Het leidt tot sociale dumping, waarbij werkgevers sociale en arbeidswetgeving omzeilen uit winsthonger. Dit veroorzaakt vervolgens een neerwaartse spiraal van loon- en arbeidsvoorwaarden, maar ook van onveilige werkomstandigheden. Daarbij speelt ook de klant een belangrijke rol. Opdrachten worden vandaag de dag uitbesteed tegen onrealistische prijzen en deadlines.
Structureel probleem in de bouw
Voor de vakbonden toont de realiteit op het terrein aan dat deze ramp geen ongelukkige samenloop van omstandigheden was. Volgens hen is er iets structureel mis met onze bouwsector. Zo tonen de cijfers van Fedris al enkele jaren op rij aan dat een bouwvakker in België ongeveer zeven keer meer kans heeft om te sterven op het werk dan een werknemer in andere sectoren samen.
Bovendien houden deze officiële cijfers, hoe hallucinant ook, vandaag nog steeds geen rekening met de slachtoffers onder gedetacheerde werknemers en zelfstandigen, die een steeds groter aandeel hebben in de tewerkstelling op Belgische bouwwerven.
Proces in zicht
Advocaat Jan Buelens kon toch wat goed nieuws brengen: “Na vijf lange jaren is het gerechtelijk onderzoek afgerond. In het onderzoek lag de focus op overtredingen van de welzijnsreglementering en mensenhandel. Binnenkort kan er eindelijk een debat plaatsvinden over de verantwoordelijkheden die hebben geleid tot één van de zwaarste arbeidsongevallen uit de recente Belgische geschiedenis. Onze cliënten vragen in de eerste plaats duidelijkheid over de rol en verantwoordelijkheid van de opdrachtgevers en de hoofdaannemer, die een centrale verantwoordelijkheid dragen voor de veiligheid op een werf.”
Buelens benadrukte meerdere malen dat het proces er enkel kon komen omdat de verschillende betrokken vakbonden zijn blijven mobiliseren en deze herdenking zijn blijven organiseren.
Het wijkcomité Antwerpen Zuid riep de stad dan weer op werk te maken van de goedkeuring voor het plaatsen van een standbeeld dat ter herdenking van de slachtoffers werd gemaakt.
