Akkoord Iran-VS zegt niets over langetermijnoplossingen voor het Midden-Oosten

Drieënhalve maand na het uitbreken van de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran maakten Washington en Teheran op zondag 14 juni 2026 bekend dat zij een protocolakkoord hebben bereikt dat moet leiden tot een stopzetting van de gevechten op alle fronten, Libanon inbegrepen (aanvankelijk werd gesteld dat de officiële ondertekening vrijdag 19 juni in Genève zou gebeuren, maar Trump tekende het akkoord reeds op woensdag 17 juni tijdens de G7-top in Frankrijk, nvdr).

De exacte inhoud van het protocol is nog niet openbaar gemaakt. De verschillen in woordgebruik over het akkoord aan beide zijden toont hoe enorm de kwesties zijn die nog onopgelost blijven. Donald Trump gebruikt zelf het woord akkoord (agreement), omdat hij zijn communicatie richt op de publieke opinie in de VS, die steeds meer gekant is tegen deze oorlog.

Op zijn sociale netwerk TruthSocial verklaarde hij bijna onmiddellijk nadat het akkoord bekend raakte:

“Het akkoord met de Islamitische Republiek Iran is nu definitief afgerond. Gefeliciteerd aan iedereen! Hierbij geef ik toestemming voor de onmiddellijke tolvrije opening van de Straat van Hormuz en tegelijkertijd voor de onmiddellijke opheffing van de Amerikaanse zeeblokkade. Schepen van de hele wereld, start uw motoren! Laat de olie vrij stromen!”

Donald Trump poogt zo een strategische nederlaag in de media om te vormen tot een 'overwinning' om zich beter te positioneren voor de tussentijdse parlementaire verkiezingen van november. De VS-onderhandelaars beseffen immers dat een snelle militaire overwinning onmogelijk is geworden.

De Iraanse regering is daarentegen veel meer terughoudend in zijn woordgebruik. Zij spreekt van een ‘memorandum van overeenstemming’ (memorandum of understanding, MOU) en benadrukt dat verschillende belangrijke kwesties, in het bijzonder de toekomst van het Iraanse nucleaire programma, worden doorgeschoven naar nieuwe diplomatieke onderhandelingen gedurende de zestig dagen dat deze wapenstilstand zal gelden.

Ondanks deze verschillen in woordgebruik zijn er toch enkele duidelijke overeenkomsten in de communicatie van beide partijen die de kern van het document zichtbaar maken.

Stopzetting van de vijandelijkheden

Het eerste aspect van deze overeenkomst betreft de beëindiging van de gevechten op alle fronten, dus ook in Libanon. De poging van de VS en Israël om een staakt-het-vuren op te leggen dat Libanon van een akkoord zou uitsluiten, lijkt daarmee definitief begraven.

Voor het regime in Israël betekent dit een herinnering aan zijn positie als vazalstaat, wiens de toekomst afhankelijk blijft van de VS. Israël zal ongetwijfeld pogen de nieuwe situatie te ondermijnen, maar kan dat niet langer zo openlijk en brutaal doen als voorheen.

Deze ontwikkeling wijst dus ook op een nederlaag voor Israël. Die komt bovenop de morele nederlaag door de ommekeer van de wereldopinie ten gunste van het Palestijnse volk, als reactie op de verschrikkingen van de aanhoudende genocide in Gaza (en de koloniale repressie in de andere bezette gebieden, nvdr).

Concreet betekent dit dat de zionistische argumentatie, die de bezetting van gebieden in Libanon of Syrië rechtvaardigt als noodzaak voor nationale veiligheid, niet langer de steun van Washington geniet. De economische, politieke en diplomatieke kosten van de steun aan het zionistische expansionisme zijn voor de VS te hoog geworden.

Einde van sancties, vrijgave van Iraanse tegoeden

Een tweede punt van overeenstemming aan beide zijden is de opheffing van de economische sancties en de vrijgave van 24 miljard dollar aan Iraanse tegoeden, die tot nu geblokkeerd zaten op buitenlandse rekeningen.

Het Iraanse persagentschap Mehr spreekt zelfs over een concreet tijdschema, hoewel dit nog niet door Washington is bevestigd. Volgens deze informatie zou de helft van de tegoeden worden vrijgegeven bij de start van de nieuwe onderhandelingsfase van zestig dagen, terwijl de rest zou volgen na afloop van die onderhandelingen.

In ruil daarvoor zijn beide partijen het eens over de opheffing van de zeeblokkade van Iraanse havens en kusten, de terugtrekking van Amerikaanse strijdkrachten uit de omgeving van Iran en de volledige heropening van de Straat van Hormuz.  Alle overige kwesties worden doorgeschoven naar de nieuwe onderhandelingsfase van zestig dagen.

Deze feiten bevestigen eerdere analyses die wezen op een strategische impasse voor de VS, waardoor zij gedwongen werden toegevingen te doen die zij eerder halsstarrig hadden geweigerd. Deze interpretatie van de gebeurtenissen gaat uit van een mislukking van de Amerikaanse imperialistische doelstelling, dat had ingezet op een korte oorlog en een ineenstorting van het huidige Iraanse bestel.

Inhoud van toekomstige onderhandelingen

Deze nederlaag betekent echter niet dat Washington afziet van zijn doelstelling om volledige controle over de regio te behouden.

Kazem Gharibabadi, Iraanse viceminister van Buitenlandse Zaken, noemde vier kwesties die nog onopgelost zijn: de concrete voorwaarden voor de opheffing van de sancties, het nucleaire dossier, de wederopbouw van Iran en het mechanisme voor toezicht op de naleving van al de gemaakte afspraken. 

Terwijl de VS sancties als drukkingsmiddel behouden tijdens deze onderhandelingen, benadrukt Iran dat het alleen verder wil onderhandelen indien er duurzame garanties worden geboden voor de opheffing van de sancties.

De viceminister verklaarde verder dat nieuwe onderhandelingen pas zullen beginnen wanneer de Amerikaanse zeeblokkade daadwerkelijk is opgeheven, wanneer de militaire operaties op alle fronten zijn beëindigd en de geblokkeerde Iraanse fondsen effectief zijn vrijgegeven. 

Hij besloot met deze verklaring: “Zodra deze dringende verplichtingen zijn uitgevoerd, zullen wij onmiddellijk onderhandelingen aangaan”. De positie van de VS is daarentegen dat onderhandelingen direct beginnen nog voor de concrete afpsraken worden uitgevoerd.

Straat van Hormuz

De toekomstige regeling voor de Straat van Hormuz vormt een belangrijke graadmeter voor de huidige machtsverhoudingen. Terwijl de VS spreken over een heropening ‘zonder tol’, verwijst Iran naar een systeem van ‘maritieme dienstvergoedingen’ ten voordele van Iran.

Dit is met anderen woorden een diplomatisch eufemisme dat beide partijen in staat stelt gezichtsverlies te vermijden. In minder diplomatieke termen zou dit betekenen dat de VS hebben ingestemd met een Iraanse tolheffing of met Iraanse controle over de zeestraat, zolang die niet expliciet zo wordt benoemd.

Maar de Iraanse viceminister verklaarde daarover: “Iran heeft besloten dat het beheer van de Straat van Hormuz niet langer hetzelfde zal zijn als vroeger. Deze waterweg blijft voor ons een instrument van Iraanse afschrikking.”

Iran behoudt met andere woorden de mogelijkheid om de doorgang opnieuw af te sluiten indien het opnieuw wordt aangevallen door de VS of Israël.

Wereldwijde gevolgen

De ontwikkeling van de situatie in het Midden-Oosten zal ook gevolgen hebben voor andere regio's van de wereld. De Amerikaanse strategie is erop gericht de opkomst van een multipolaire wereldorde af te remmen, in het bijzonder de groeiende invloed van China.

De sociale protestbewegingen in landen als Chili, Colombia, Peru, Argentinië en vooral Bolivia hebben eveneens bijgedragen tot de Amerikaanse terugtocht uit het conflict met Iran.

Omdat de VS niet langer in staat zijn langdurig op meerdere fronten tegelijkertijd offensieven te voeren, moeten zij prioriteiten stellen. Daarom moeten ook de Amerikaanse dreigementen tegen Cuba ernstig worden genomen.

Bronnen:

• Araghchi informe les dirigeants libanais sur l’accord de paix Iran-États-Unis
• Guerre en Iran : un accord a été trouvé avec les États-Unis, mais le plus dur reste à faire

Note:

1. De Straat van Hormuz ligt volledig in de territoriale wateren van Iran en Oman, maar de best bevaarbare geul voor de grote tankers ligt volledig in Iraanse wateren. Iran is volgens het internationaal zeerecht (UNCLOS-verdrag) verplicht de goede doorvaart van alle internationale verkeer toe te laten en te regelen. Dat Iran en Oman de zeevaart in de Straat van Hormuz regelen is met andere woorden de normale gang van zaken in internationaal maritiem verkeer. Vergoeding voor deze diensten wordt daarbij als een normale praktijk aanvaard in andere zee-engtes, zoals bijvoorbeeld het Kattegat tussen Denemarken en Zweden (nvdr)