De community ruimte is een vrije online ruimte (blog) waar vrijwilligers en organisaties hun opinies kunnen publiceren. De standpunten vermeld in deze community reflecteren niet noodzakelijk de redactionele lijn van DeWereldMorgen.be. De verantwoordelijkheid over de inhoud ligt bij de auteur.
Bozar Close-Up: Roberto Minervini, chroniqueur van vergeten Amerikaanse levens
Ver weg van Hollywood en de mainstream groeide de Italo-Amerikaanse filmmaker en producent Roberto Minervini (°1970) als chroniqueur van de onderklasse in het Amerikaanse Zuiden uit tot een monument van de hedendaagse wereldcinema. Zijn intense en empathische portretten balanceren tussen fictie en documentaire en bevatten steevast een politieke onderstroom.
De regisseur van zowel de minimalistische Texas trilogie The Passage (2011), Low Tide (2012) en Stop the Pounding Heart (2013) als karakter gedreven documentaires als The Other Side (2015) en What You Gonna Do When the World’s on Fire? (2018) én het anti-oorlogsdrama The Damned (2025) verdient een ruimer publiek oordeelt Bozar. Het Brusselse kunstencentrum voorzag begin juni een retrospectieve én een ontmoeting met Roberto Minervini maar die is uitgesteld tot een latere datum. Uitgesteld maar niet geannuleerd want Bozar wil de filmmaker een gepast eerbetoon geven.
Broer & zus
Daarbij wordt ook zijn vaste monteur Marie-Hélène Dozo (°1964) betrokken. De Belgische monteert naast de films van de broers Dardenne (van La Promesse tot Jeunes Mères) ook pareltjes als My Queen Karo (Dorothée Van Den Berghe) en Daratt (Mahamet-Saleh Haroun). Plus alles van Roberto Minervini. “Voor mij is Marie-Hélène Dozo zowat een zus,” benadrukt Minervini tijdens een Zoom gesprek, “alle projecten die we samen deden hebben zowel een familiaal als een artistiek karakter.”
De cineast kiest bewust voor werken met een klein vast team: “Leven en dood, pijn en vreugde, alle diepe emoties die mensen doormaken ervaren we samen via de films en nemen we mee naar huis. Mensen waarmee je zulke zaken deelt blijven dicht bij jou staan, ook wanneer een film afgewerkt is. Ze zijn zo goed als familie.”
Minervini leerde Dozo kennen via hun samenwerking “maar onze vriendschap gaat verder dan dat. Marie-Hélène blijft constant aanwezig in mijn bestaan. Daar profiteert mijn filmwerk van want hoe meer we elkaar kennen, hoe beter we een film kunnen maken. Omdat we beiden voelen, weten we waar we naar toe werken. Hoe we de dingen zien. Haast zonder woorden. Dus ja, Marie-Hélène maakt deel uit van mijn nieuwe familie, out there in the world, en zij voelt als een zus.”
Liefde voor België
Met Marie-Hélène Dozo, productiefirma Michigan Films (Un Certain Regard prijswinnaar The Damned) en kunstencentrum Bozar, waar vorig jaar The Damned werd voorgesteld en Minervini in juni uitgenodigd is voor een Close-Up, zijn Brussel en België ondertussen al heel vertrouwd voor de filmmaker.
Minervini voelt er zich na verschillende verblijfsperiodes thuis maar de liefde gaat dieper. “Mensen moeten vaak lachen wanneer ik over België praat maar er is iets dat me erg aanspreekt in het land en het volk,” benadrukt Minervini, “de discretie van de mensen, het respecteren van elkaars ruimte en integriteit, de vriendelijkheid die blijft, ongeacht of het nu al dan niet weer eens regent.”
Bovendien “valt het op hoe ze elkaar laten uitspreken en een agressief ‘jij, jij, jij’ toontje vermijden. Dat creëert een gevoel van veiligheid. Een ‘hier voel ik me niet aangevallen en in de verdediging gedrukt’ gevoel. Althans, zo voel ik het na al die jaren aan. Zeker in Brussel, een stad waar ik me, net als in Londen en New York, heel comfortabel voel.”
De cinema van Minervini
Het is geen toeval dat Roberto Minervini (die een master Media Studies haalde in New York en een doctoraat Filmgeschiedenis in Madrid) zijn vaste medewerkers als familie ziet en naar Brussel en België kijkt via mensen. Zijn tussen fictie en documentaire gesitueerde humanistische films draaien rond ontmoetingen, rond het leren kennen van personages die in de schaduw van de 'American Dream' leven.
Dat levert intieme portretten op die tegelijk empathisch, diepmenselijk en van een verbluffende schoonheid zijn. Wie is beter geplaatst dan Marie-Hélène Dozo om Minervini's unieke oeuvre te belichten? We spraken haar in Bozar onder het toeziend oog van koningin Elisabeth.
Je monteerde in 2011 The Passage, het (langspeelfilm) debuut van Roberto Minervini. Hoe ben je met deze jonge Italo-Amerikaanse filmmaker, die ook lang in Spanje én de Filipijnen verbleef, in contact gekomen?
“Het is Roberto die het contact initieerde toen hij aan The Passage werkte. Hij had mijn werk voor de broers Dardenne gezien en was onder de indruk. Het toeval wilde dat de zus van zijn DoP Diego Romero in België woonde. Zij stelde voor mij op te zoeken."
"Thuis, waar ze mijn man ontmoette want ik was toen in Peking. Maar we maakten een afspraak waarvoor hij naar België kwam. Zo konden we uitgebreid praten over cinema, over films maken en monteren. Daarna heb ik Roberto nog verschillende keren gezien want hij bereidde The Passage voor in ons land.”
Een creatieve en persoonlijke klik
Op enkele kortfilms na had Roberto Minervini toen nog niet veel kunnen bewijzen als filmmaker. Wat overtuigde je dat hij iemand was waar je goed zou mee samenwerken?
“Zijn persoonlijkheid, zijn visie op cinema, de passie waarmee hij over die eerste film sprak, de beelden die hij me liet zien. Dat alles sprak me aan. Maar wat me bovenal boeide was zijn vrijheid. Uit de manier waarop hij dit project gefinancierd had, gekoppeld aan zijn houding tegenover de filmwereld, sprak zowel energie als verlangen en ongebondenheid. Roberto Minervini is een vrije geest. Iemand die zijn eigen weg zoekt en er niet perse wil bij horen.”
Minervini benadrukt dat een cineast enkel films over mensen in de marge kan maken wanneer hij zelf in de marge blijft. Met andere woorden: vanuit Hollywood kan je geen authentieke films maken over mensen aan de rand van de samenleving.
“Klopt. Het is die vrijheid die me aansprak. Plus zijn blik op de dingen en zijn kijk op de film die hij droomde te maken. De nood die hij voelde om The Passage te draaien.”
Uit het leven gegrepen
The Passage is een persoonlijke film, een reactie op de ziekte en dood van zijn schoonmoeder. Dat zorgt voor een emotionele onderstroom.
“Die onderstroom is verbonden met de diepgang van het verhaal. We begeleiden iemand die terminaal ziek is in de laatste fase van haar leven. De manier waarop ze de wereld wil verlaten is aangrijpend en super mooi. Het is een bewuste keuze om je leven op een bepaalde manier te beëindigen en daarbij tegelijk het verlangen te bewaren geleid door het toeval nieuwe mensen te ontmoeten en onverwachte spirituele ervaringen op te doen."
"Dat levert een filosofisch geladen reis op. Gedrenkt in het gevoel van vrijheid dat Roberto zo typeert. Als roadmovie volgt The Passage geen klassiek stramien, het reisdoel is eigenlijk de tocht zelf. Een traject van kruisende paden waar vreemden naasten worden. De drie centrale personages zijn niet voorbestemd om elkaar te ontmoeten. Omdat hun werelden zo uiteenlopen zouden ze in normale omstandigheden nooit samen zijn gekomen.”
Eigenlijk vormt dat de essentie van Roberto Minervini's cinema. De filmmaker wil kennismaken met een leefwereld en mensen die mijlenver van zijn eigen wereld staan. Pakweg de protagonisten van The Other Side zijn mensen die hij normaal niet zou frequenteren. Maar juist daarom prikkelen ze zijn belangstelling.
“Dat raakt me ook zo sterk. Of het nu gaat om Sarah en haar familie in Stop the Pounding Heart of de extreme personages van The Other Side, Roberto brengt ze zodanig in beeld dat alle vooroordelen en clichés wegvallen. Door hen via de film te frequenteren ontdekken we hun menselijkheid en fragiliteit. Ze maken keuzes die als kijker misschien wel niet de jouwe zijn maar die je na verloop van tijd gaat begrijpen en waar je een zekere schoonheid begint in te ontwaren.”
Zonder (voor)oordelen
De regisseur regisseert hier niets. Maar vooral ook: hij oordeelt niet en houdt zich op de achtergrond om zijn personages zichzelf te laten zijn.
“Ik denk dat Roberto vooral houdt van ontmoetingen. Hij brengt dan ook altijd veel tijd door met de protagonisten vooraleer de camera’s draaien. De opnamen duren bovendien telkens voldoende lang om iedereen op zijn gemak te stellen. Roberto is niet geïnteresseerd in maskers en imago’s, hij wil naar de essentie van mensen gaan, de oppervlakkige kennismaking overstijgen.”
Volgens Roberto Minervini was Stop the Pounding Heart een keerpunt in zijn carrière. Toen ging Roberto beseffen dat hij als filmmaker realisme en stilering kon samenbrengen. Zag je hem ook evolueren, groeien als cineast?
“Ja. Bij The Passage was er nog een scenario, een houvast die gevolgd werd. Low Tide was al iets anders. Minervini's tweede film is een aaneenschakeling van tableaus, van tranches de vie die draaien rond eenzaamheid. Rond de zoektocht van een kind naar een moeder die aanwezig maar tegelijk ook afwezig is. Iemand waarmee de communicatie gestokt blijkt."
Low Tide gaat over een kind dat zich moet bezighouden wanneer tijdens een schoolvakantie de verveling toeslaat. Beide films zijn fragmentarisch, opgebouwd uit een aaneenschakeling van momenten. The Passage minder, maar zeker Low Tide ontstond tijdens de montage, bij het ordenen en samenbrengen van deze momenten. Stop the Pounding Heart ambieert een ruimere thematiek op het vlak van spiritualiteit, familiebanden en religie, maar werd ook grotendeels in de montage gemaakt."
"Alleen had Roberto daar wel een traject voor ogen. Hij wist heel snel dat Stop the Pounding Heart moest uitmonden in het gesprek tussen moeder en dochter over geloof en het leven. Maar we dienden wel een dramaturgie te ontwikkelen en een link te leggen tussen twee werelden. Die van de geitenboeren en die van Cody en de rodeo's. Via enkele ontmoetingen raken we het innerlijke leven van de protagonisten aan en duiden we het belang en de intensiteit van de gedachtewisseling. Dat vroeg om meer binnen de scènes en met de mensen te werken.”
De tijd nemen
Stop the Pounding Heart was Minervini's eerste digitaal gedraaide film, wat hem naar eigen zeggen te werken met bijzonder lange takes en zo tijd te nemen voor scènes. Dat moet een berg materiaal hebben opgeleverd.
“Dat viel wel mee. Ik denk dat we zo’n 50 à 60 uur materiaal hadden. Het verschil was dat door de lengte van de continue opnamen er al een tijdsverloop in de sequenties zat waardoor je bij de montage daarmee rekening diende te houden. Een goed voorbeeld is de scène waarin Sarah en haar papa aan de barak werken en er spanningen de kop opsteken. Het gaat om vijf of zes lange takes gedraaid over twee dagen die dienden te worden samengebracht."
"Daarbij is het werkproces dubbel. Enerzijds het deconstrueren van de tijd in de lange takes en anderzijds daarna de tijd reconstrueren in een scène die alles samenbalt. Dat is een proces dat we van Stop the Pounding Heart tot The Damned volgen. In What You Gonna Do When the World’s On Fire? werd dit principe iets ingewikkelder omdat daar meerdere protagonisten opduiken. Daarom koos Roberto toen voor een minder beweeglijke camera."
"Het gaat opnieuw over lange takes met naast shots en tegenshots ook een uitgebreid discours dat tijd vroeg. We hebben die takes gedeconstrueerd en daarrond het verhaal opgebouwd. Roberto liet daarbij dingen vallen waar te veel beweging in zat. In Stop the Pounding Heart volgde hij de personages meer met de camera.”
Volgens Miniverni kwam die wijziging er omdat hij was gaan beseffen dat hij niet altijd de personages moest volgen uit angst zaken te missen. Ook dingen die buiten beeld blijven kunnen een impact hebben op scènes.
“De Hors champ kan heel sterk voelbaar zijn in beeld. Daar draagt de montage toe bij. Er zijn gelijkenissen qua stijl en thematiek tussen de films van Roberto Minervini en die van Jean-Pierre & Luc Dardenne maar mijn werk met hen verschilt sterk. De broers maken films die heel erg geschreven zijn terwijl Roberto minder nauwgezet een script volgt. Zijn films ontstaan tijdens de opnamen en de montage. Dat is uitdagend maar zorgt ook voor een grote vrijheid.”
Groeien en evolueren
Grote cineasten houden niet vast aan één stijl of techniek omdat ze er geen gimmick van willen maken.
“Ze willen én kunnen evolueren. Ook omdat ze uitgaan van de noden van de film en in het geval van Roberto zeker ook van wat helpt om de personages tot hun recht te laten komen.”
Voor mij is Roberto Minervini een groot cineast. Maar het valt mij op hoe weinig gekend hij is bij filmliefhebbers.
“Voor het grote publiek is hij inderdaad geen vertrouwde ‘naam’ maar ik moet zeggen dat hij bij de jongeren die ik ontmoet in o.m. filmscholen wèl gekend en zelfs zeer gewaardeerd is. Veel studenten komen met mij over Roberto Minervini praten en bij filmmakers merk ik dat hij ook een stevige reputatie heeft verworven.”
Dat is zo. Toen ik in Deauville Sean Baker sprak n.a.v. Red Rocket vermeldde hij expliciet Roberto Minervini met zijn humanistisch realisme als inspiratiebron. Dat was verrassend, je verwacht eerder een verwijzing naar Roberto Rossellini dan naar Roberto Minervini wanneer je een cineast naar voorbeelden vraagt.
“Het respect voor Roberto is groot vanuit de filmwereld. Dat studenten, en dus filmmakers in spe, hem waarderen vind ik belangrijk maar het zijn natuurlijk ook mensen uit ‘het milieu’. Er is dus nog werk te verrichten op het vlak van ruimere waardering. In die zin is de Close-Up die Bozar organiseert belangrijk. Mag ik je vragen hoe jij Minervini ontdekt hebt?”
Ik zag Stop the Pounding Heart en The Other Side in het festivalcircuit en was onder de indruk. Zijn naam bleef hangen maar zijn films haalden bij ons de zalen niet. Doordat Sean Baker zo nadrukkelijk naar Roberto Minervini verwees ben ik ook zijn andere films gaan opsnorren. Dat was niet makkelijk en is met What You Gonna Do When the World’s On Fire? en The Passage pas gelukt net voor ik Minervini ontmoette n.a.v. The Damned hier in Bozar vorig jaar. Low Tide volgde niet zo lang geleden. Die films waren een openbaring in hun verscheidenheid en kracht maar bevestigen vooral zijn immens talent.
Film familie
Roberto zei me dat het voelde alsof jij zijn zus bent. Voelt het voor jou ook aan alsof jullie familie zijn?
“Ja, Roberto is iemand die zowel professioneel als privé tot mijn intieme cirkel hoort. Na zo’n 15 jaar samenwerking zijn we inderdaad haast familie geworden. Die band onderhouden we ook in periodes dat we niet samenwerken aan projecten. Het is een mooi verhaal eigenlijk. Ik heb hem vergezeld van zijn debuut tot nu, het moment dat hij alom gewaardeerd wordt door musea (n.v.d.a. het UCLA museum vertoonde Sean Bakers Tangerine en Roberto Minervini's The Other Side in een ‘American Realism’ tweeluik) en festivals als de Viennale. Dat schenkt heel veel voldoening.”
Roberto Minervini is momenteel bezig aan zijn eerste Italiaanse film. Ben je ook betrokken bij dat project?
“Ja, hij heeft me al een eerste versie van het scenario gestuurd en daar gaf ik feedback op. Roberto werkt momenteel het script af, het budget is verzameld en de draaiperiode ligt vast. Dus dat loopt goed. Ik kijk er naar uit.”
Toen ik hem vorig jaar bij de release van The Damned en net na het aantreden van Donald Trump vroeg hoe hij als filmmaker zou reageren op de nieuwe politieke situatie zei Roberto dat hij zich voornam geen propagandistische reactie-films te maken en bij zijn humanistische cinema te blijven. Vorige week gaf hij me vanuit New York mee dat het moeilijk was voor wie in the belly of the beast, in de buik van het beest, leeft en werkt. Dat lag mee aan de basis van zijn terugkeer met deze Italiaanse film naar zijn roots.
“De politieke actualiteit is altijd wel erg aanwezig in zijn films. Denk maar aan The Other Side, een film die aangaf wat er leefde in de onderbuik van Amerika en illustreerde dat Trump niet uit het niets kwam. What You Gonna Do When the World’s on Fire? legde dan weer de vinger op racisme net voor de uitbarsting van rellen na politiegeweld tegen zwarte mensen. En The Damned gaat over oorlog, imperialisme en het godsdienstig fanatisme dat reeds in Stop the Pounding Heart zat. Ook in zijn nieuwe film is de politiek aanwezig.”
Italië revisited
Minervini kijkt er terug op zijn jeugd. In een land met een bewogen geschiedenis en herinneringen aan fascisme, maffiageweld en terreur is het politieke nooit ver weg.
“De politieke ontwikkelingen drukken in Roberto’s film hun stempel op de evolutie van individuen en gemeenschappen.”
Ben je ook in deze fase betrokken bij het project?
“Ja, in de zin dat ik dingen suggereer. Maar het is uiteindelijk Roberto die de ideeën vertaalt in beelden die ik pas bij de rushes zie.”
Hoe verloopt die montage? Werken jullie samen of laat Roberto je eerst een versie maken om die dan te evalueren?
“De rushes bekijk ik eerst alleen. Daar ben ik zo’n zes weken mee bezig. Dan maak ik een eerste montage met enkele scènes en een aanzet tot structuur. Op dat moment bekijken Roberto en ik samen wat er is om de structuur en de scènes verder te ontwikkelen.
Soms loopt dat ook anders. Bij The Other Side had ik veel materiaal en weinig houvast. De producent vroeg gewoon een selectie van zo’n twee uur te maken. De structuur die ik toen heel instinctief op poten zette werd in grote lijnen die van de finale montage.”
Secrets of the trade
The Other Side bevat straffe scenes maar volgens Minervini zijn er nog extremere momenten verwijderd.
“Tijdens het monteren moest ik soms naar adem happen want Roberto legde heel gewelddadige, destructieve momenten vast. Maar het is hem niet om de sensatie te doen. Zijn opzet is de toeschouwer een weg te laten afleggen samen met de personages en zo eerder begrip dan walging te creëren. Daarom was het dan ook vaak wikken en wegen of bepaalde scènes bewaard konden blijven."
"Zo hebben we de scène met de hoogzwangere, vurende vrouw uiteindelijk niet geschrapt omdat het iets was dat Roberto niet geprovoceerd heeft maar deel uitmaakt van hun leven. Het is iets waarin ze zich herkennen. Ook bij de overgangen grepen we soms in om harde breuken te verzachten.”
Bij de gevecht scènes van The Damned heb je er dan weer moeten voor waken dat de toeschouwer niet verloren loopt in de chaos en verwarring. Hoe deed je dat?
“Alles is natuurlijk verbonden met de drie akten structuur van The Damned. Met eerst de tocht en de vorming van het kamp, daarna het gevecht en tenslotte de post-veldslag fase. Doordat de toeschouwer in het eerste deel een band kan smeden met de vele personages blijft identificatie spelen tijdens een gevecht waarbij overigens het geluid een belangrijke rol speelt in het voelbaar maken van verwarring en ontreddering."
"Wanneer we achteraf de overlevenden terugvinden blijken hun overtuigingen beïnvloed door het gebeuren en voelen we de impact en de waanzin van oorlog ten volle. Terwijl de vragen die in het eerste deel opgeworpen werden door de personages een diepere relevantie kregen. Wat het begrip voor de uiteindelijke desertie vergroot."
"Omdat je de vraag stelt tracht ik er woorden aan te verbinden maar eigenlijk verloopt het creatieproces heel intuïtief. Roberto en ik praten veel maar toch trachten we niet alles te verklaren. Soms volgen we gewoon ons gevoel. In mijn werk als monteur zit veel intuïtie en het feit dat ik de regisseur zo goed ken maakt dat dit vlot verloopt.”
Iconisch slot
Het poëtisch slotbeeld van The Damned, waarin een man tijdens een sneeuwbui vredevol naar de hemel tuurt, blijft me bij. Zag je dit beeld, dat symbool staat voor een gevoel van vrede en harmonie in een chaotisch universum, snel als einde?
“Ik vond dat meteen een héél straf beeld toen ik de rushes zag. Ik zei Roberto Minervini onmiddellijk dat dit mijn ideale eindbeeld voor The Damned was. Tot zijn verbazing want hij wou meer afsluiten met de verwoesting van het kamp. Roberto zei, ‘dat is mooi maar wat komt er daarna?’."
"Maar voor mij was afsluiten met een gezicht dat in contact komt met de natuur juist perfect. Tegelijk abstract en poëtisch. We hebben snel besloten om op deze haast tijdloze manier te eindigen. Van daaruit zijn we net als bij Stop the Pounding Heart begonnen om de opbouw naar het slot toe te structureren. Daar ben ik heel blij mee want het blijven ongelooflijke beelden.”
Ze behoren tot de mooiste slotbeelden uit de filmgeschiedenis, waarvoor dank!
Interviews: New York, 4 mei 2026 & Brussel 12 mei 2026
CLOSE-UP: ROBERTO MINERVINI. Verschoven naar een latere datum.
ROBERTO MINERVINI OP DVD:
THE OTHER SIDE van Roberto Minervini. Italië-Frankrijk 2015, 92’. Met Mark Kelly, Lisa Allen, James Lee Miller. Scenario Roberto Minervini, Denise Ping Lee & Diego Romero. Fotografie Diego Romero Suarez-Llanos. Montage Marie-Hélène Dozo. Geluid Bernat Fortiana Chico, Ingrid Simon & Thomas Gauder. Productie Roberto Minervini, Paolo Benzi & Dario Zonca. Extra’s: boekje. Dvd Distributie Shellac.
WHAT YOU GONNA DO WHEN THE WORLD’S ON FIRE? van Roberto Minervini. Italië-Frankrijk-Verenigde Staten 2018, 123’. Met Judy Hill, Dorothy Hill, Michael Nelson, Ronaldo King, Titus Turner, Ashlei King, Kevin Goodman. Scenario Roberto Minervini. Fotografie Diego Romero Suarez-Llanos. Montage Marie-Hélène Dozo. Geluid Ingrid Simon. Productie Roberto Minervini, Thomas Ordonneau, Gianluca Guzzo. Dvd Distributie Shellac & Grand Film.
THE DAMNED (I DANNATI) van Roberto Minervini. België-Italië-Frankrijk-Verenigde Staten-Canada 2024, 89’. Met René W. Solomon, Jeremiah Knupp, Cuyler Ballenger, Duncan Vezain, Noah Carlson, Timothy Carlson. Scenario Roberto Minervini. Fotografie Carlos Alfonso Corral. Montage Marie-Hélène Dozo. Production Design Denise Ping Lee. Productie Roberto Minervini, Denise Ping Lee, Paolo Benzi & Paolo Del Brocco. Distributie Imagine.. Dvd distributie Blaq Out.
ROBERTO MINERVINI ONLINE:
te streamen via www.dafilms.com
THE PASSAGE van Roberto Minervini. USA-België 2011, 85’. Met Josefina Barrios, Emma Carlson. Scenario Roberto Minervini, Denise Ping Lee. Fotografie Diego Romero. Montage Marie-Hélène Dozo.
LOW TIDE van Roberto Minervini. Italië-USA-België 2012, 95’. Met Daniel Blanchard, Melissa McKenney. Scenario Roberto Minervini. Fotografie Diego Romero Suarez-Llanos. Montage Marie-Hélène Dozo.
THE OTHER SIDE van Roberto Minervini. Italië-Frankrijk 2015, 92’. Met Mark Kelly, Lisa Allen, James Lee Miller. Scenario Roberto Minervini, Denise Ping Lee & Diego Romero. Fotografie Diego Romero. Montage Marie-Hélène Dozo.
