Waarom haalt Herman Van Goethem uit naar Palestina-activisten?

Beste meneer Van Goethem,

Afgelopen weekend las ik uw opiniestuk met als titel Universiteiten belanden in een extreme hoek als ze toegeven aan ‘Gaza-activisme’. De redactie van De Standaard zette daar een foto boven van twee studenten die hun gezicht bedekken, terwijl ze de universiteit bezetten.

Over nuance en activisme

Ik begrijp dat u geen activist bent en ik begrijp ook dat het voor u als oud-rector allemaal wat bedreigend kan overkomen, die hele bezetting. Maar wat ik maar niet kan begrijpen, is dat u als voorzitter van het Hannah Arendt Instituut deze zin schreef: “Activisme staat voor extreem gedrag, voor een strategie met overdrijvingen en simplificaties, waarbij amper plaats is voor redelijkheid en nuance.”

Hetzelfde weekend waarin ik ook uw opinie las, ging ik namelijk samen met vele duizenden anderen de straat op voor alweer de 13e nationale betoging in solidariteit met Palestina sinds het begin van de genocide. Ook studenten die meedoen aan de bezetting waren aanwezig, maar wat ik zag was geen extreem gedrag. Wat ik zag was engagement en vastberadenheid.

In Arabisch gebruikt men het woord Sumud (صمود). Dat kan misschien nog het best vertaald worden als standvastigheid. Nu wereldleiders steeds openlijker het recht van de sterkste verdedigen, kan deze wereld wel wat standvastige activisten gebruiken, zo lijkt me. Om op te komen voor menselijkheid, internationaal recht en een einde te maken aan de medeplichtigheid van onze instellingen.

Ik kan dus maar moeilijk begrijpen waarom u schrijft dat activisme staat voor extreem gedrag, alsof dat een feit is, alsof elke vorm van activisme dus per definitie extreem is. En vervolgens roept u dan in één adem op tot nuance. Vergeef me als ik even de bocht net zo hard afsnijd als u, maar gezien mijn verleden aan de KU Leuven schoot even de gedachte door mijn hoofd dat je echt wel ex-rector moet zijn om zo’n zin te schrijven en vervolgens trots te denken dat je weer eens een waardevolle bijdrage aan het publieke debat hebt geleverd.

Een karikaturale afrekening

De vraag hoe u die kijk op activisme rijmt met het belang dat Hannah Arendt net hecht aan politiek handelen, wil ik u niet eens stellen. Op die manier zou ik doen alsof er sprake is van een soort van diepgaand intellectueel debat, maar uw opiniestuk is geen uitnodiging tot een zinvolle uitwisseling van ideeën. Het is een karikaturale afrekening.

We leven in een tijdperk waarin we gewend zijn geraakt aan de grootst mogelijke onzin

“Ook in België deint extreem activisme uit, met opnieuw de bezetting van universiteiten, het problematiseren van een duizendjarige praktijk van besnijdenissen, en ook het al dan niet laten optreden van een Joodse dirigent”, zo schrijft u namelijk verder. “Zulke polarisering is gevaarlijk. Ze leidt er bijvoorbeeld toe dat individuele burgers worden aangesproken en medeplichtig worden geacht aan iets waar zijzelf niets mee te maken hebben. Agressiviteit naar hen toe is dan niet ver af.”

We leven in een tijdperk waarin we met z'n allen gewend zijn geraakt aan de grootst mogelijke onzin, dus ik ben ergens niet eens meer verbaasd dat een voormalig rector zo’n zin kan schrijven zonder dat er over gestruikeld wordt. Maar ik zou u toch willen uitnodigen om eens aandachtig te herlezen wat u nu precies geschreven hebt.

U geeft drie voorbeelden van zogenaamd extreem activisme: de studenten die de universiteit bezetten omdat ze eisen dat die universiteit alle banden met Israël verbreekt, de acties van het Antwerpse gerecht tegen het uitvoeren van besnijdenissen door mensen zonder de vereiste medische scholing en de kritiek op de programmatie van de chef-dirigent van het Israëlisch Philharmonisch Orkest in de Bozar.

Een academische en culturele boycot tegen Israël is op geen enkele manier een oproep om Joodse mensen te gaan aanvallen

U geeft geen enkel redelijk argument waarom in deze drie gevallen sprake zou zijn van ‘extreem gedrag’. Wel maakt u de kritiek op de programmatie van de Israëlische dirigent verdacht door te spreken van een Joodse dirigent, alsof het probleem zou zijn dat hij Joods is, quod non. 

Verder brengt u de acties van activisten die opkomen voor Palestina in verband met een juridisch vraagstuk dat gaat over de plek die religie inneemt in onze samenleving. Dat verband valt enkel te verbeelden als je ervan uitgaat dat acties tegen Israël hetzelfde zijn als acties tegen Joden, wat een bijzonder problematische veronderstelling is.

Die veronderstelling maakt u ook expliciet wanneer u stelt dat de ‘polarisering’ die activisten veroorzaken, leidt tot agressie tegen individuele burgers. Dat is een ernstige beschuldiging die kant noch wal raakt. Een academische en culturele boycot tegen de genocidale apartheidsstaat Israël is op geen enkele manier een oproep om Joodse mensen aan te vallen. Het is eigenlijk grotesk dat u dat wel suggereert, en vervolgens schrijft over het probleem van polarisatie.

Guilt by associaion

Over polarisatie gesproken: de manier waarop u in uw opiniestuk op de meest grove manier het principe van guilt by association toepast, is er anders ook niet naast. “Pro-Palestina-betogers zitten vandaag in een kamp waarin sommigen de slachtpartijen van 7 oktober probleemloos afdoen als ‘wettige zelfverdediging’ en waarbij velen Hamas als een legitieme organisatie aanzien”, zo schrijft u. En verder: “Intussen spinnen extreemlinkse partijen bij ons electoraal garen bij de vaak jonge woelwaters die vanuit een op zich terecht engagement voor vrede en rechtvaardigheid, in een doodlopende straat zijn beland.”

Een kwaadwillige lezing zou zelfs de indruk kunnen wekken dat u dat polariseren erger lijkt te vinden dan pakweg genocide

Heel handig natuurlijk om je tegenstanders of hun concrete standpunt niet te citeren, maar ze gewoon in een ‘kamp’ te duwen en dan dat kamp verdacht te maken. Ik zou natuurlijk op net dezelfde manier kunnen schrijven dat u zich met uw afkeer van ‘pro-Palestina-betogers’ in een kamp bevindt waarin sommigen de slachtpartijen van Israël probleemloos afdoen als ‘wettige zelfverdediging’, maar dan zou ik me verlagen tot uw bedroevende niveau van argumentatie.

Ik zou ook kunnen schrijven dat het extreemrechts is dat hier ‘garen bij spint’, maar het debat opdelen in kampen en dan de uiterste zijden van dat kamp voor de hele groep laten spreken zou wel heel erg polariserend zijn. En als ik iets begrepen heb van uw opiniestuk dan is het wel dat dit zo ongeveer het allerergste is dat je kan doen: polariseren. 

Knagend geweten? 

Laat me dus de retoriek even achterwege laten en meteen naar de kern gaan waar het u eigenlijk om te doen is en waar de titel ook naar verwijst. “Het effect van toegevingen is alleen van dien aard dat het de polarisering verder aanzwengelt, waarbij de instelling zelf in een extreme hoek belandt”, zo schrijft u. U benoemt het niet letterlijk, maar de goede lezer begrijpt dat u verwijst naar de UGent die recent onder druk van de mensen die u afschildert als extreme activisten, beslist om versneld alle samenwerkingen met Israël te stoppen.

Blijven samenwerken met Israël is een keuze

Dat bewijst ten eerste dat activisme wel degelijk concrete oplossingen biedt en ten tweede dat het wel degelijk mogelijk is voor een universiteit om die oplossingen toe te passen. In een ideale wereld hoef je de universiteit natuurlijk niet te bezetten om haar ethisch te doen handelen, maar de praktijk leert dat een gezonde dosis activisme al eens nodig is om de zaken in beweging te krijgen.

Dat de UGent die ‘toegevingen’ aan de ‘activisten’ heeft gedaan, maakt pijnlijk duidelijk dat het een keuze was van de UAntwerpen onder uw leiding om te blijven samenwerken met Israël. Een keuze die u medeplichtig maakt aan de misdaden die dat regime pleegt, best extreem gedrag is dat. Ik kan natuurlijk niet in uw hoofd kijken, maar zou het misschien kunnen dat er toch ergens een knagend geweten is dat u probeert stil te krijgen met uw drogredeneringen?

Een uitnodiging

Wat er ook van zij: ik zou u een voorstel willen doen. Het is eigenlijk zelfs gewoon uw eigen voorstel, maar mijn voorstel beperkt zich tot de suggestie om het ook uit te voeren. “De diepe kloof in de publieke opinie”, zo schrijft u, “kan alleen worden overbrugd door in gesprek te gaan met de overzijde. Hoe moeilijk dat ook is.” Misschien moet u maar eens in gesprek gaan met de Palestina-activisten. Wat denkt u?

Ik kijk uit naar uw reactie. Laten we in gesprek blijven gaan, hoe diep de kloof ook is. Al is die kloof helaas dieper dan ooit.

Groeten,
Seppe

De Vlaamse regering schrapt een groot deel van onze subsidie. Help ons echt onafhankelijk te worden, steun ons hier!