Wat maakt dat groeiende groep Fransen overstag gaat voor extreemrechts?
Net na de Franse lokale verkiezingen afgelopen maart begon ik een tocht door Frankrijk. Na een werkreis door de Denderstreek in 2022 en de Rust Belt in de VS in 2024 wil ik nu gedurende een jaar in diverse etappes door Frankrijk reizen. En dan vooral door de gebieden waar veel Fransen zich achtergelaten en in de steek gelaten voelen. Ik wil opnieuw onderzoeken wat maakt dat er een groeiende groep Fransen overstag gaat voor extreemrechts.
In april 2027 staan er Franse presidentsverkiezingen gepland en in zowat elke peiling staat het extreemrechtse Rassemblement National (RN) hoog. Nooit in de Franse geschiedenis was het risico groter dat een extreemrechtse kandidaat de presidentiële macht grijpt.
Marine Le Pen of Bardella?
Begin juli 2026 wordt duidelijk of Marine Le Pen al dan niet zal kunnen kandideren als Franse presidentskandidaat. Le Pen, boegbeeld van de extreemrechtse partij Rassemblement National, werd in een eerder vonnis schuldig bevonden in een zaak over verduistering van Europees geld.
Ze zou geld dat bestemd was voor parlementaire medewerkers in het Europees Parlement onrechtmatig hebben gebruikt om partijmedewerkers van het RN te betalen. In totaal zou ze bijna 3 miljoen euro hebben misbruikt tussen 2004 en 2016.
Le Pen werd in een vonnis schuldig bevonden van verduistering van Europees geld
Le Pen werd op 31 maart 2025 door een rechtbank in Parijs veroordeeld tot vier jaar cel, waarvan twee jaar effectief, die ze zal moeten uitzitten met een enkelband. Ze krijgt ook een boete van 100.000 euro. Tegen dit vonnis ging Le Pen in beroep, maar hoogstwaarschijnlijk zal ze niet kunnen deelnemen aan de presidentsverkiezingen van 2027.
Als begin juli blijkt dat Marine Le Pen niet kan meedingen naar het Franse presidentschap, komt Jordan Bardella aan zet. Marine Le Pen heeft Bardella sinds 2024 gekneed en naar voren geschoven als het nieuwe gezicht van het RN.
Bardella was nog maar zestien jaar toen hij zich lid maakte van het vroegere Front National. Op zijn twintigste werd hij verkozen als lijsttrekker bij de regionale verkiezingen in Seine-Saint-Denis. In 2017 werd hij de woordvoerder van Marine Le Pen in de aanloop naar de presidentsverkiezingen. En in de voorbije jaren zetelde hij in het Europees Parlement.
Bardella is vandaag een van de populairste politici in Frankrijk. Peiling na peiling scoort hij het hoogst van alle politieke kandidaten. Toen hij in november 2025 in het Noord-Franse mijnstadje Hénin-Beaumont zijn nieuwe boek Ce que veulent les Français voorstelde, signeerde hij vier uur lang zijn boek.
In zijn boek benadrukt Bardella - die geweldig populair is bij Franse jongeren - het belang van arbeid. Op de 1-mei-meeting die ik bijwoonde in Mâcon zei hij: "Als we geen rijkdom creëren, kunnen we onze schulden niet afbouwen." In zijn denken en discours zit een uitgesproken France First-reflex. Hij pleit voor Franse bedrijven die in eigen land produceren en voorrang krijgen bij overheidsopdrachten.
Links verbond valt in duigen
Net na de lokale verkiezingen trok ik naar Hénin-Beaumont, een stadje van 27.000 inwoners, waar Steeve Briois met 78 procent een derde keer tot burgemeester werd verkozen. Briois is de zoon van een vroegere kolenhandelaar. Vanaf 1997 trok hij van deur tot deur, wat hem in 2008 voor het eerst de burgemeestersjerp opleverde.
In de talrijke gesprekken die ik had, leer ik dat Steeve Briois vooral geliefd is omwille van zijn sterke aanwezigheid in de gemeente. Net zoals Guy D’Haeseleer in Ninove is hij heel benaderbaar. Mensen kunnen hem bellen, mailen of aanspreken op straat.
"Ze hebben geen flauw benul van hoe het er in ons leven aan toe gaat"
De meeste mensen die ik spreek vertellen me dat hun ouders en grootouders op de PCF (Franse Communistische Partij) of PS (Socialistische Partij) stemden. Als ik mensen vraag waarom zij niet langer op een linkse partij stemmen, hoor ik dikwijls het antwoord dat de linkse partijen niet of onvoldoende zijn meegeëvolueerd. "Ze hebben geen flauw benul van hoe het er in ons leven aan toe gaat", hoorde ik halfweg april, twee weken voor de 1-mei-meeting die het RN in Mâcon hield.
Op weg naar Mâcon nam ik ’s ochtends de afslag naar Dijon. Ik trok naar Place Wilson, waar de 1-mei-stoet zich rond 11 uur op gang zou trekken. Ik sprak diverse aanwezigen aan die ATTAC, de vakbond CGT, de PS, de PCF, Les Verts en La France Insoumise vertegenwoordigden. Al gauw werd duidelijk dat het verbond van linkse partijen onder de naam Nouveau Front Populaire - dat in juli 2024 verrassend de Franse parlementsverkiezingen won - in duigen is gevallen. De vier linkse partijen zullen hoogstwaarschijnlijk met aparte kandidaten naar de eerste ronde van de Franse presidentsverkiezingen trekken.
Mélenchon niet geliefd?
In weerwil van wat linkse opiniemakers in ons land denken of hopen, is Jean-Luc Mélenchon bij velen die ik spreek niet geliefd. Hij wordt neergezet als intelligent en heel mondig, maar ook als brulboei en onruststoker.
Mélenchon is al een halve eeuw actief in de Franse politiek. Hij was lang actief binnen de PS en pleitte gedurende lange tijd voor een verbond tussen de PS en de PCF. Toen de PS, net zoals Vooruit in Vlaanderen, steeds meer naar het politieke midden opschoof, besloot Mélenchon samen met anderen de PS te verlaten en de Parti de Gauche op te richten.
In de eerste ronde van de presidentsverkiezingen in 2014 behaalde Mélenchon 12 procent van de stemmen. In 2016 startte Mélenchon een nieuwe politieke beweging: La France Insoumise (LFI). Het feit dat LFI geen typische partij maar een beweging was, gaf hem de mogelijkheid om een deel van de achterban van de PS los te weken en ook nieuwe linkse harten en geesten te veroveren.
Mélenchon haalde in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen in 2022 22 procent van de stemmen, terwijl de kandidaat van de PS (Anne Hidalgo) slechts 1,8 procent behaalde. De PS sloot zich enkele weken later met andere linkse partijen aan tot de electorale alliantie (NUPES) in het kader van de parlementsverkiezingen die kort na de presidentsverkiezingen werden georganiseerd.
Het linkse blok viel kort na de verkiezingen in 2022 uiteen
Hoewel het linkse front 74 zetels won en als tweede grootste politieke fractie eindigde, viel het linkse blok kort nadien uiteen. De PCF trok zich terug en ook de PS dreigde het NUPES te verlaten.
Onder de nieuwe naam Nouveau Front Populaire (NFP) won het hernieuwde linkse front - zoals hierboven al vermeld - in 2024 de Franse parlementsverkiezingen. Maar in de aanloop naar les présidentielles in 2027 ziet het er niet goed uit voor de linkse politieke krachten in Frankrijk.
Anders dan in 2022 zijn er nu meerdere sterke linkse kandidaten naast Mélenchon. François Ruffin, die LFI heeft verlaten en als onafhankelijke zetelt, geniet van een groeiende populariteit. Raphaël Glucksmann, die bij de Europese verkiezingen in 2024 de Franse PS wat deed herleven, zal mogelijk kandideren. Ook Les Verts (de Franse Groenen) schuiven met Martine Tondelier een sterke kandidaat naar voren.
Als Mélenchon het absolute leiderschap opeist, kan dit tot het uiteenspatten van de NFP leiden. Mélenchon heeft immense politieke verdiensten, maar zijn controversiële en conflictueuze manier van handelen maakt dat veel Franse kiezers uit het midden noch zin hebben om op het FN (Le Pen of Bardella), noch om op Mélenchon te stemmen. Ook al wist LFI bij de Franse gemeenteraadsverkiezingen in maart 2026 heel wat jongeren en stedelingen te overtuigen, Mélenchon lijkt niet de figuur te zijn die voor een robuuste linkse samenwerking kan zorgen.
Rally van RN
Op 1 mei 2026 trok ik naar een rally van het Rassemblement National in Mâcon. Ik ging naar deze politieke meeting om te onderzoeken hoe extreemrechts, niet alleen in Frankrijk maar ook elders, als een soort rattenvanger van Hamelen een groot deel van de werkende Franse bevolking weet te verleiden. Door in gesprek te gaan en naar mensen te luisteren, onderzoek ik hoe mensen uit de werkende klasse, die veelal diep teleurgesteld zijn in de traditionele partijen - een ‘vote de secours’ (zoals dit in Frankrijk door politicologen dikwijls wordt omschreven) - uitbrengen voor het RN.
Ik schoof zowat een uur aan onder een brandende zon. Mannen en vrouwen moesten in aparte rijen aanschuiven omwille van de uitgebreide bodycheck. Dit zorgde voor flink wat irritatie, maar meteen werden islamofobe grappen gemaakt om het vuur uit de lont te krijgen.
Ik stond tussen een doorsnede van de Franse samenleving: drie generaties Fransen en zowat een derde van de aanwezigen waren jonge mensen. Ik zag mannen in strak pak, opgedirkte dames op naaldhakken, bikers ... Zowat iedereen zou mijn buur kunnen zijn, mocht ik hier wonen.
Marine Le Pen en de jonge Bardella werden als helden de zaal binnengebracht
Na een dik uur aanschuiven nam ik samen met zo’n vijfduizend Fransen plaats in Le Spot, een grote sport- en evenementenhal in Mâcon, in het departement Saône-et-Loire. In de aanloop naar de meeting werden we opgezweept door pompende beats die door een dj vanop het grote podium de zaal in werden gepompt. Geen Franse chansons of Franse popnummers, maar wel nummers als Freed from Desire van Gala en Titanium van David Guetta. De dj maakte de zaal warm en vroeg meermaals om met de Franse tricolore te zwaaien.
Marine Le Pen en de jonge Jordan Bardella, met wie Le Pen een tandem vormt, werden als helden de zaal binnengebracht. Met een strak geregisseerde lichtshow en onder luide muziek (uit de film Spartacus) stapten ze door een corridor van juichende en zwaaiende mensen naar het grote podium.
Logica van de omkering
Aan het begin van de meeting citeerde Marine Le Pen - in haar verwijzing naar de historische figuur Jeanne d’Arc - Jean Jaurès, de voorman van de Franse socialisten, die aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog werd vermoord. Jaurès was niet alleen een socialistisch boegbeeld, maar ook een belangrijke Franse vredesactivist die koste wat kost tegen het wapengekletter streed.
Marine Le Pen: ‘Humble fille des champs qui avait vu les douleurs et les angoisses des paysans qui l'entouraient’ (Bescheiden meisje van het platteland dat de pijn en de angsten van de boeren om haar heen had gezien). Jaurès gebruikte deze woorden in zijn beroemde rede over Jeanne d'Arc, in zijn toespraak 'Patriotisme et internationalisme' in 1910. Jaurès verwees toen naar de historische figuur Jeanne d’Arc om zowel zijn republikeinse, sociale als pacifistische boodschap te versterken.
Niet voor het eerst valt op hoe extreemrechts ‘de logica van de omkering’ hanteert. Ze herinterpreteren linkse denkers wiens uitspraken en gedachten ze een geheel andere invulling geven.
Ze stelen woorden die ze van de oorspronkelijke betekenis ontdoen en een radicaal andere invulling geven
Hetzelfde doen ze met woorden en begrippen die tot de linkse traditie behoren. Ze stelen woorden, die ze van de oorspronkelijke betekenis ontdoen en een radicaal andere invulling geven, waarmee ze hun nativistische, nationalistische en isolationistische ideologie kracht bijzetten.
Zo zegt Marine Le Pen onder andere in haar speech: "De 1ste mei is meer dan enkel een feest van de arbeid, het is ook een feest van de natie. Een feest waarop de hele natie hulde brengt aan degenen die werken of gewerkt hebben, aan degenen die produceren, aan degenen die dag na dag bijdragen om van Frankrijk de grote macht te maken die het nog steeds is."
"Voor alles is 1 mei een eerbetoon aan degenen die de natie doen leven en bloeien. Zij zullen zich herkennen: zij die vroeg opstaan en zij die ’s nachts waken, zij die produceren en zij die creëren, zij die zaaien en zij die vervaardigen, zij die dienen en zij die verzorgen, zij die ontwerpen en zij die beschermen."
"En als u daarmee bezig bent, dan dient u inderdaad Frankrijk. U bent de ambachtslieden van de grootsheid van Frankrijk. Jullie geven ons energie voor het heden en dragen door jullie dagelijkse inspanningen bij aan het openen van de wegen naar de toekomst voor de volgende generaties."
"Het is ook een dag waarop wij ons moeten herinneren welke offers generaties lang zijn gebracht om het land te bevrijden van onderdrukking: die van de armoede uit archaïsche tijden, die van roofzuchtige feodaliteiten, en die sociale én fysieke onveiligheid die ons volk verhinderde te genieten van het leven en het bestaan herleidde tot een lange, uitzichtloze tunnel."
"Laten we het niet vergeten: de Franse arbeiders maken Frankrijk. Zij houden het land in leven, zij doen het vooruitgaan. Zij zijn het die dat deel van het Franse genie in beweging zetten, die bijzondere capaciteit waarvoor velen in de wereld ons erkennen en benijden: het vermogen tot uitmuntendheid, de drang om te ondernemen en te verrassen, om uit te vinden en te ontdekken, om goed te produceren en te innoveren."
Na Le Pen zei Jordan Bardella in zijn speech onder andere dit: "Op deze bijzondere dag eren we de inspanning en de verdienste. We eren ook de figuur van Jeanne d'Arc en haar eeuwenoude waarheid: in onzekere tijden heeft ons vaderland altijd in zichzelf de kracht en de hoop gevonden om weer op te staan."
"Jeanne was een jong meisje uit het volk, een kind van Frankrijk. Meer dan zeshonderd jaar geleden werd ze geboren in een eenvoudige streek, de Vogezen. Toen het koninkrijk Frankrijk werd binnengevallen en verscheurd — en velen het hadden opgegeven en alles verloren leek — weigerde zij te geloven dat Frankrijk kon verdwijnen."
"Zij verliet haar geboortedorp, trok door het platteland en reed te paard om het vaderland te hulp te komen. In Orléans gaf zij hoop terug aan een belegerde stad. In Reims begeleidde zij de kroning van de koning en herstelde zo de legitimiteit en de eenheid van het land. Overal waar Jeanne d'Arc kwam, zaaide zij niet alleen hoop en de plicht tot verzet: zij deed een vlam weer oplaaien, die van de Franse natie die weigert te doven."
"De essentiële les is deze: het zijn niet altijd de machtigen die de geschiedenis maken, maar de volkeren die weigeren op te geven. In een onzekere wereld, in een land dat door twijfel wordt doorkruist, spreekt Jeanne tot ons. Zij zegt ons: ‘Geef nooit op, twijfel nooit aan wie je bent, laat nooit anderen in jouw plaats beslissen over het lot van Frankrijk. Want het Frankrijk waar wij van houden - het Frankrijk dat werkt, dat produceert, dat vroeg opstaat en zijn uren niet telt - dat Frankrijk wordt vandaag al te vaak in de steek gelaten.’"
Zogenaamde steun aan werkende bevolking
Extreemrechts beschikt over veel geld en infrastructuur. Hun storytelling is uitgekiend en doordacht. Ze duwen ons - democraten - zwaar in het defensief en keer op keer valt op hoe haaks hun steun aan de grote bedrijven en hun neoliberale stemgedrag staat, zowel op Europees als op nationaal vlak, ten aanzien van hun zogenaamde steun voor de werkende bevolking.
Begin april 2026 dineerde Marine Le Pen in Parijs samen met de economische elite van Frankrijk: ze ging uitgebreid tafelen met Bernard Arnault, de rijkste man van Frankrijk, met Patrick Pouyanné van TotalEnergies en andere topmannen uit de Franse bedrijfswereld.
RN stemde onlangs mee om de enige wettelijk erkende betaalde feestdag sinds 1947 af te schaffen: 1 mei
Even later was het de beurt aan Jordan Bardella om te gaan lunchen met het bestuur van de Franse ondernemersfederatie Medef. Het RN stemde onlangs in het Franse parlement mee om de enige wettelijk erkende betaalde feestdag sinds 1947 af te schaffen: 1 mei.
Destijds (in 2022) bekritiseerde Marine Le Pen in haar boek Pour que vive La France de financiële elite en haar mondialistische economische project. Ze haalde ongemeen hard uit naar de ondernemersfederatie Medef, aan wiens tafel Bardella onlangs aanschoof.
Elke ontmoeting van het tandem Le Pen–Bardella met leiders van grote Franse bedrijven wordt door de communicatiemedewerkers van het RN nu zorgvuldig geregisseerd. Die willen laten zien dat het RN nu in gesprek is met de economische elite van het land.
Nadat werkgeversorganisaties enige tijd een dam hadden opgeworpen uit naam van waarden, en zich vervolgens beperkten tot kritiek op een programma dat als ‘te staatsgericht’ werd beschouwd, nodigen zij het extreemrechtse RN nu ongestoord uit voor een lunch. Medef stelt ‘met iedereen te willen praten’, in het bijzonder met degenen die de mogelijkheid hebben het Élysée te bereiken - om gesprekken te beginnen om gezamenlijk het herstel van Frankrijk vorm te geven.
Jordan Bardella heeft ondertussen de ‘te’ staatserige toon van het partijprogramma naar de achtergrond geduwd en roept nu luidop op tot verzet tegen alle normen en lasten die volgens hem de economie afremmen. Met deze programmatorische koerswijziging wil het RN nu heel duidelijk het Franse patronaat aan haar kant krijgen, wat moet helpen om het glazen plafond te doorbreken.
De programmatorische bocht van het RN resoneert met het boek L'Ordre du jour (De Orde van de Dag) van Éric Vuillard. In dit in 2017 gepubliceerde boek reconstrueert Vuillard de politieke en economische machinaties in de aanloop naar de machtsovername door Hitler. Hij beschrijft haarscherp de achterkamergesprekken en de rol van de industriëlen en hun uitgesproken steun aan Hitler en het nazi-regime.
Net als destijds maken zakelijk opportunisme en politieke lafheid het pad vrij voor een mogelijke machtsgreep van het RN bij de Franse presidentsverkiezingen in 2027. Het is niet de eerste en zeker niet de laatste keer dat aanhangers en verdedigers van de neoliberale economie extreemrechtse politici de hand reiken. Alles voor de winst, democratische waarden zijn slechts bijzaak.
