“Wij maken porno, en dan?” Over het doorbreken van stigma rond sekswerk

Reeds acht jaar zijn wij als koppel werkend in de porno-industrie. Mensen die ons ontmoeten zijn vaak verbaasd, hoewel dit niet op een negatieve manier is, zegt dit al vaak genoeg. Wij hebben een politieke mening, zijn academisch geschoold: dat zeggen we niet om op te scheppen, maar om de complexiteit van mensen die werken in de seksindustrie bloot te leggen. Omdat dit nog veel te vaak wordt gezien als onverenigbaar met wat we doen.

Het is een spiegel voor wat mensen denken dat sekswerkers zijn: marginalen, slachtoffers, mensen zonder keuze. En al te vaak passen wij niet in dat beeld. Niet omdat wij de uitzondering zijn, maar omdat het maatschappelijk beeld omtrent sekswerk zelf, niet klopt. Iedereen heeft immers het recht om zelf te kiezen wat zij met hun lichaam en hun seksualiteit doen, zonder zich daarvoor te moeten schamen of verantwoorden. 

De stille hypocrisie 

Om even een open deur in te trappen: er is een manier waarop we als maatschappij kijken naar mannen die veel seksuele partners hebben, en er is een manier waarop we als maatschappij kijken naar vrouwen die veel seksuele partners hebben. 

"Maar jullie hebben toch gestudeerd?"

Die dubbele standaard is zeker geen nieuw inzicht, maar ze is hardnekkiger dan we denken: ze zit niet alleen in de taal van mensen die openlijk seksistisch zijn, maar ook in de keukentafelgesprekken van mensen die zichzelf progressief noemen. In de verbaasde reactie van een vriend die zegt: "Maar jullie hebben toch gestudeerd?" Of de man die denkt dat interesse in ons werk, hem recht geeft op intimiteit die we niet hebben aangeboden. 

De maatschappij bekijkt de seksuele vrijheid van vrouwen nog veel te vaak als iets wat beteugeld moet worden. Liefst discreet en binnen de lijntjes. Een vrouw die daar zelf over beslist, publiekelijk en zonder schaamte, is nog altijd voor veel mensen moeilijk te begrijpen. Dat zou het niet mogen zijn. 

Het keurslijf van de vrouwvriendelijke porno 

Er bestaat een categorie porno die bekendstaat als 'vrouwvriendelijke porno', doorgaans met zachte belichting, langzame close-ups. Het idee erachter is zeker goed bedoeld: een tegenwicht bieden aan de voornamelijk op mannelijk genot, gerichte mainstream porno. 

Maar de redenering erachter verbergt vaak alsnog een aanname die het waard is om te benoemen: dat vrouwen per definitie zachtheid willen, dat expliciete seks niets voor hen is.  

Dat is (naar onze mening) niet bevrijdend, maar gewoon een verderzetting van het reeds bestaand verschil in opvattingen tussen wat enerzijds 'mannen' willen en anderzijds 'vrouwen' willen. Alsof er geen middenweg mogelijk is, alsof alle mannen alleen maar willen kijken naar de ruwste porno en vrouwen alleen maar zachtheid en tederheid kunnen appreciëren. 

De porno die wij willen maken draait om echtheid, het actief tonen van genot

Maar laten we even kleur bekennen: wij ontkennen niet dat de male-gaze, mainstream porno domineert. Dat is een realiteit die we dagelijks zien, ook als makers van porno zelf. Maar de oplossing is niet om vrouwelijk verlangen te reduceren tot enkel esthetiek. 

Als maatschappij zijn we er allemaal bij gebaat om uit die tweespalt te geraken: net zoals er genders bestaan in alle kleuren van de regenboog, is onze seksualiteit (ongeacht gender) een waaier van mogelijkheden die verschilt van persoon tot persoon. De porno die wij willen maken draait om echtheid, het actief tonen van genot. Soms is dat met zachte belichting, soms is dat hardcore groepsseks. Beide zijn geldig. Beide verdienen respect. 

Feminist en pornograaf, een dichotomie? 

"Maar hoe kan je feministisch zijn en porno maken?" Het is een vraag die wel eens opgeworpen wordt. Deze aanname veronderstelt dat porno per definitie vrouwonvriendelijk is, dat elke vrouw die eraan deelneemt per definitie een slachtoffer is, bewust of niet. 

Wij denken daar anders over: feminisme draait voor ons rond autonomie. Het recht van iedereen (ongeacht gender) om zelf te beslissen over hun lichaam, hun seksualiteit, hun werk. Die autonomie geldt ook als de keuze oncomfortabel is voor anderen. 

Iemand die bewust kiest om porno te maken, met consent, vanuit een positie van kracht. Om dat vervolgens weg te wuiven als 'vals bewustzijn' of een vorm van geïnternaliseerde misogynie, is op zichzelf een vorm van paternalisme. Het is zeggen: ik weet beter dan jij wat goed voor je is.

Dat is niet het feminisme waar wij voor staan. Wij maken porno. Samen, als koppel, met overtuiging en met plezier. 

Porno als kunst? 

Porno wordt zelden als kunst beschouwd. Het is per definitie low-brow, vulgair, zonder diepgang, zonder intentie. Wij betwisten dit omwille van wat het zegt over seks in het algemeen: dat het niet serieus genomen mag worden. Dat het buiten de grenzen van cultuur valt. 

Wij proberen geen kunst te maken met een grote 'K'. Maar wij gaan wel voor authenticiteit. Voor echt plezier, echte emotie, echte connectie tussen mensen. In een industrie waar veel gefaket wordt en de marketing zich hoofdzakelijk richt op mannen, is dit vaak moeilijk. Alsnog is het belangrijk om dit aan te kaarten. 

We zeggen niet dat alles goed is in de sekswerkindustrie. Dat zou niet eerlijk zijn: er is uitbuiting, er is dwang, er is een male-gaze in mainstream porno, er zijn wantoestanden die structureel zijn en structurele oplossingen vragen. Die realiteit ontkennen zou de werkelijkheid oneer aandoen. 

Maar de reflex om sekswerk in zijn geheel te verdoemen doet exact hetzelfde: het maakt sekswerkers onzichtbaar. Hun stemmen, hun keuzes, hun ervaring. Het reduceert een complex landschap tot één verhaal: dat van een slachtoffer. En dat verhaal, hoe goedbedoeld ook, is zelden verteld door de mensen over wie het gaat. 

Complex betekent niet neutraal. Het betekent dat sekswerk de nuance verdient die elk ander debat ook krijgt. 

Destigmatisering als politiek activisme 

Wij ijveren actief voor destigmatisering van sekswerk. Want telkens als wij (zonder schaamte, met alle complexiteit die erbij hoort) praten over sekswerk, doorbreken we de stilte, of meer bepaald: de aanname dat sekswerkers geen stem hebben of verdienen. Het idee dat je ofwel slachtoffer bent ofwel schaamteloos, en niets daartussenin.

Wij willen niet voor een kar gespannen worden. Niet die van rechts, die sekswerk wil criminaliseren. Niet die van een bepaalde stroming binnen het feminisme die hetzelfde wil, maar met andere argumenten. Destigmatisering is een noodzakelijkheid in een maatschappij waar het debat daaromtrent nog altijd veel te nadrukkelijk afwezig is. Zwijgen hierover is bijgevolg geen optie meer voor ons. 

Survivors, geen slachtoffers 

Wij zijn allebei survivors van seksueel misbruik in onze kinderjaren. We zeggen dat hier openlijk, omdat het deel uitmaakt van wie we zijn. Niet omdat het verklaart waarom we doen wat we doen. 

Dat onderscheid is enorm belangrijk. De neiging om een link te leggen tussen trauma en sekswerk, tussen seksueel misbruik en de keuze om porno te maken, is begrijpelijk, maar ook verraderlijk. Het reduceert een bewuste, autonome keuze tot een symptoom. Het zegt, tussen de regels: jullie denken dat jullie vrij kiezen, maar eigenlijk zijn jullie beschadigd. 

De link leggen tussen trauma en porno zegt tussen de regels: jullie denken dat jullie vrij kiezen, maar eigenlijk zijn jullie beschadigd

Wij verwerpen die redenering. Niet omdat trauma niet bestaat. In tegendeel: het heeft ons gevormd tot de mensen die we vandaag zijn. Inclusief alle hierbij komende angsten, minderwaardigheidsgevoelens, schuldgevoelens en ga zo maar verder. Maar wij hebben nagedacht, gepraat, en bewust gekozen om porno te maken in een respectvolle, en op communicatie gebaseerde relatie. Die keuze staat op zichzelf en maken we beide autonoom en met consent en respect voor elkaar. 

Het kostte ons jaren om ons #MeToo-verhaal naar buiten te brengen. De schaamte en schuldgevoelens die hierbij gepaard gaan maken het voor velen heel moeilijk om hier openlijk over te praten. De connectie met onze job maakt dit allicht niet gemakkelijker. 

Nu voelen we ons echter in een positie waar wij klaar zijn om dit openlijk te vertellen, en de nuance (die onlosmakelijk voorbij zal komen) met ons werk, uit de doeken te doen. Net omdat het zo moeilijk is om hierover te praten, kiezen we actief om dit deel van ons leven wel te vertellen. 

Een nieuw begin, zonder schaamte 

Na acht jaar in het buitenland gewoond te hebben, keren we binnenkort terug naar België en we komen niet terug om te fluisteren. Noch om te shockeren, of om aandacht. Maar omdat destigmatisering begint bij stemmen die zich laten horen. Ook als dat oncomfortabel is, ook als de verbazing in de ogen van mensen zegt wat ze niet durven uitspreken.

Sekswerk is werk. Sekswerkers zijn mensen. En wij zijn er klaar voor om dat, keer op keer, te blijven zeggen. Zonder schaamte.