Wapenstilstand in Libanon legt machtsverhoudingen bloot

De Amerikaanse president Donald Trump kondigt op donderdag 16 april een wapenstilstand aan van tien dagen tussen Israël en de Libanese Hezbollah. Enkele uren na het ingaan van deze wapenstilstand legde hij het als volgt uit op zijn sociale netwerk: “Israël zal Libanon niet langer bombarderen. Het is hun VERBODEN dit te doen door de Verenigde Staten. Genoeg is genoeg.”

Deze wapenstilstand kwam acht dagen na 8 april, een dag die zowel de eerste dag was van het staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran als van een bloedbad onder burgers door Israëlische aanvallen in heel Libanon. De Franstalige krant L’Orient-Le Jour in Libanon vat dit bloedbad als volgt samen:

“Op de eerste dag van het staakt-het-vuren tussen Iran en de Verenigde Staten voerde het Israëlische leger honderd aanvallen uit in tien minuten. Aanvallen in Beiroet, in de buitenwijken van de hoofdstad, in Zuid-Libanon en in de Bekaa vallei. Aanvallen die in Beiroet dichtbevolkte wijken zonder enige waarschuwing viseerden. De tol bleef oplopen: 357 doden en bijna 2.000 gewonden.”

Trump stond voor het risico dat het bestand door zijn Israëlische bondgenoot zou worden geschonden

Deze slachting, die de Libanezen “zwarte woensdag” noemen, opende een interpretatieconflict over de inhoud van het staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran. Benjamin Netanyahu probeerde immers zijn eigen agenda voort te zetten door te stellen dat het staakt-het-vuren geen betrekking had op Libanon, terwijl Iran en de Pakistaanse bemiddelaar juist uitlegden dat het alle oorlogsfronten omvat, inclusief Libanon.

Zo stond Donald Trump al op de eerste dag van de wapenstilstand voor het risico dat die door zijn Israëlische bondgenoot zou worden geschonden. Voor Trump, die op zoek was naar een uitweg na zijn mislukking om Iran via geweld te verslaan, zou dat rampzalig zijn geweest. De Amerikaanse president stond voor de keuze: ofwel zijn agenda opleggen aan Netanyahu, ofwel zich onderwerpen aan diens agenda en een wapenstilstand in gevaar brengen die hij dringend nodig had.

Na 46 dagen oorlog, die volgens de laagste schattingen meer dan 2.000 Libanezen heeft gedood en meer dan 7.000 anderen heeft verwond, was de aankondiging van het staakt-het-vuren het signaal voor duizenden van hen om terug te keren naar Zuid-Libanon.

Net als Palestijnen die terugkeren naar het verwoeste Gaza, stemden de Libanezen zo met hun voeten tegen het werkelijke zionistische project: het duurzaam installeren van een bufferzone in Zuid-Libanon, voorgesteld als noodzakelijk voor de veiligheid van Israël.

Het staakt-het-vuren in Libanon is een concessie die Washington aan Tel Aviv oplegt

Ook de collectieve begrafenissen van Hezbollah-leden op dinsdag 21 april werden bijgewoond door grote menigten. De maatstaf van de machtsverhoudingen, en dus van de werkelijke betekenis van het staakt-het-vuren, ligt volgens ons in de reactie van Hezbollah die verscheen in Libnanews:

“Hezbollah gaf donderdagavond zijn meest duidelijke politieke reactie op de aankondiging van het staakt-het-vuren in Libanon. De beweging zegt dat zij de voor die avond aangekondigde wapenstilstand zal respecteren, maar onder één centrale voorwaarde: dat Israël zijn vijandelijkheden volledig stopzet, inclusief gerichte moorden op haar leden.”

Met andere woorden: de Libanese organisatie sluit zich niet aan bij de besprekingen die zonder haar in Washington tussen de Libanese en Israëlische regeringen worden gevoerd onder druk van Donald Trump. Ze aanvaardt het idee van een staakt-het-vuren op voorwaarde dat dit totaal en reëel is.

Het staakt-het-vuren in Libanon is niets anders dan een concessie die Washington aan Tel Aviv oplegt in het kader van de regionale machtsverhouding met Iran. Die situatie onthult de moeilijkheden van de Verenigde Staten in de regio na het mislukken van twee maanden agressie tegen Iran.

Regionale machtsverhoudingen

De eerste les van het staakt-het-vuren is dat het de strategische impasse van Donald Trump zichtbaar maakt. Het falen van zijn blitzkrieg-strategie tegenover het weerstandsvermogen van Iran en zijn regionale bondgenoten staat nu vast.

Door het conflict te verlengen, het naar het economische front te verplaatsen via controle over de Straat van Hormuz, Washington te dwingen tot een kostbare oorlog, en de tegenstellingen tussen de VS en hun bondgenoten – en binnen de VS zelf – te verscherpen, toont Iran aan dat de Verenigde Staten gedwongen zijn te reageren op gebeurtenissen in plaats van eenzijdig het verloop ervan te bepalen.

De Indiase onderzoeker Ranjan Solomon omschrijft deze strategische impasse als volgt: “De rol van Iran in deze verandering is cruciaal. Dankzij zijn netwerk van allianties, met name met Hezbollah, heeft het aangetoond dat macht in de regio geen monopolie meer is. […] Iran heeft laten zien dat het de resultaten indirect maar beslissend kan beïnvloeden, dat het kosten kan opleggen zonder directe confrontatie, en dat het een strategische druk kan handhaven die de berekeningen van zijn tegenstanders verandert.”

Hoezeer Netanyahu ook zijn eigen agenda heeft, die blijft uiteindelijk ondergeschikt aan die van de VS

Netanyahu en Trump kunnen blijven beweren dat de staakt-het-vuren in Iran en Libanon niet met elkaar verbonden zijn, maar de feiten tonen het tegenovergestelde aan. 

De tweede les is een verdere verzwakking van de mythe van de onoverwinnelijkheid van het Israëlische leger. Ondanks de omvang van de Israëlische aanval en de aanzienlijke verliezen van Hezbollah, heeft deze opnieuw zijn vermogen tot zowel verzet als offensief aangetoond. De beelden van verwoesting in Israëlische steden, van Tel Aviv tot Haifa, en de ontwrichting die daaruit voortkwam, getuigen hiervan.

De enige manier voor Tel Aviv om zijn imago van onoverwinnelijkheid te herstellen zou een totale nederlaag van Hezbollah en zijn ontwapening zijn geweest. Dat was inderdaad Netanyahu’s bedoeling, maar die werd onmogelijk gemaakt door de prioriteit van Washington om een wapenstilstand in de oorlog met Iran te verkrijgen. Hoezeer Netanyahu ook zijn eigen agenda heeft, die blijft uiteindelijk ondergeschikt aan die van de Verenigde Staten.

Israël, dat door zijn Amerikaanse meester tot een staakt-het-vuren wordt gedwongen, wordt daardoor belemmerd in zijn werkelijke project in Libanon: het met geweld en bezetting opleggen van een nieuwe territoriale afbakening. Eind maart maakte de Israëlische minister van Defensie, Israël Katz, dit al duidelijk toen hij verklaarde “de veiligheidscontrole over de hele zone tot aan de Litani te behouden".

De Litani is de rivier die het land van oost naar west doorkruist en die sinds het begin van het zionistische project deel uitmaakt van hun territoriale claims. Een dergelijke grenswijziging zou Libanon een tiende van zijn grondgebied kosten en de 600.000 Libanezen die de regio zijn ontvlucht, dwingen tot permanente ballingschap. Dergelijke doelstellingen zijn onrealistisch in het kader van onderhandelingen gezien de huidige regionale machtsverhoudingen.

De Golfstaten beseffen dat hun veiligheidsgaranties niet langer absoluut zijn

De derde les is de demonstratie van het onvermogen van de Verenigde Staten om de bescherming van hun bondgenoten te garanderen, en het bewijs dat deze bescherming wordt opgegeven wanneer hun onmiddellijke belangen dat vereisen. Zowel bij de Golfstaten tijdens de oorlog tegen Iran als nu bij Israël, door het opleggen van een staakt-het-vuren, zijn veiligheidsgaranties niet langer absoluut.

De gevolgen hiervan voor de regio zijn aanzienlijk. Nogmaals Ranjan Solomon: “Voor de Golfstaten zijn de gevolgen groot. Hun strategische afstemming op de Verenigde Staten berustte lange tijd op bescherming van hun grondgebied, infrastructuur en regime-stabiliteit. 

Het besef dat die garanties niet langer absoluut zijn, opent de deur naar heroriëntatie. Geopolitieke allianties in de regio zijn geen vast gegeven, maar schuiven mee met hun veranderende geloofwaardigheid. En geloofwaardigheid, eenmaal verloren, is moeilijk te herstellen.”