Personeelsleden UAntwerpen aan rector Herwig Leirs: "U zegt dat protest mag bestaan, maar maakt het in de praktijk onmogelijk"

Beste rector,

Aan de vooravond van 1 mei liet u via gerechtelijke weg het studentenprotest aan onze universiteit ontruimen. Wat een geruststelling. In een wereld waar het recht op protest steeds verder wordt belemmerd, kunnen wij rekenen op u om dat proces zorgvuldig te verfijnen.

U bevestigt het recht op manifesteren, maar past de uitzonderingen zo ruim toe dat het recht in de praktijk wordt uitgehold: niet ’s nachts, niet met tenten, niet met posters, niet op een manier die blijft, niet op een manier die stoort. Met andere woorden: niet op een manier die werkt.

In uw communicatie aan personeel en studenten klinkt het anders. Daar lijkt protest nog mogelijk mits naleving van voorwaarden rond brandveiligheid, openingsuren en orde. Maar het gerechtelijk bevel dat u zelf vroeg, gaat verder: alle structuren en materialen moeten permanent verdwijnen.

Dat is geen regulering van protest, maar een uitzetting ervan. U zegt dat protest mag bestaan, maar maakt het in de praktijk onmogelijk. Twee gezichten, één uitkomst: stilte.

U verwijst daarbij naar “afspraken”. Maar wat hier als afspraak wordt gepresenteerd, zijn eenzijdig opgelegde voorwaarden. Regels waaraan protest per definitie niet moet voldoen. 

Wanneer die spanning wordt benoemd, verschijnen ze plots als wederzijds aanvaard, alsof instemming ooit de inzet was. Alsof het niet net de taak van een universiteit is om haar eigen regels te laten bevragen, zeker wanneer die botsen met fundamentele rechten en morele verantwoordelijkheden?

Wat hier verschuift, is geen kwestie van naleving, maar van taal: van politiek naar procedure

De term “afspraken” draagt bovendien een langere geschiedenis. Twee jaar lang hebben studenten, na eerdere bezettingen, geduldig gewacht op de beloofde veranderingen. Twee jaar lang vroegen zij transparantie over processen die hen rechtstreeks aanbelangen. Twee jaar lang zagen zij hoe - ondanks die eerdere “afspraken” en beloften - nieuwe samenwerkingen met Israëlische instellingen werden opgestart, ook wanneer de eigen ethische commissie daar negatief over adviseerde. En pas na nieuw protest bleek dialoog opnieuw mogelijk.

Hoezo afspraken naleven? Wat hier verschuift, is geen kwestie van naleving, maar van taal: van politiek naar procedure, van recht naar beheer, van protest naar “niet-conform gedrag”. Een actieve hertekening van wat nog als legitiem protest geldt.

En dat gebeurt dan met de klassieke uitweg: veiligheid. Brandgevaar. Een argument zo efficiënt dat het alles kan dragen: ontruiming, sancties, verwijdering, stilte.

Geen politieke keuze, maar technisch beheer. Geen repressie, maar risicomanagement. Zo wordt een gerechtelijk bevel gepresenteerd als dienst aan de gemeenschap. Het recht, keurig ingezet waar het moreel ongemakkelijk wordt.

Tenten zijn onaanvaardbaar, maar samenwerkingen met instellingen die betrokken zijn bij genocidaal geweld in Palestina blijken beheersbaar

U positioneert zich als beheerder van risico’s. Dan moet ook gezegd worden welke risico’s wél en niet worden gedragen. Tenten zijn onaanvaardbaar, maar samenwerkingen met instellingen en bedrijven die betrokken zijn bij bezetting, apartheid en genocidaal geweld in Palestina blijken beheersbaar. Dat is de werkelijke balans die hier zichtbaar wordt: niet tussen veiligheid en protest, maar tussen comfort, financiële belangen en verantwoordelijkheid. 

Wat studenten vragen is eenvoudig en concreet: een universiteit die haar samenwerkingen en aankopen in lijn brengt met internationaal recht, die haar eigen mensenrechtenkaders en procedures niet uitholt maar toepast, en die verantwoordelijkheid niet uitstelt of omzeilt. Dat is geen radicale eis, maar het minimum wanneer fundamenteel recht wordt geschonden en instellingen doen alsof dat zonder gevolgen kan blijven.

Toch worden studenten behandeld als probleem. Terwijl zij in werkelijkheid de zuurstof van deze universiteit zijn, een instelling die zonder hen zou verstarren in haar eigen administratieve ademhaling.

Hun engagement wordt geblust met brandgevaar. Hun inzet herleid tot veiligheidsrisico. Kritisch werk wordt niet gezien als kern van de universiteit, maar als verstoring ervan. Door studenten en medewerkers als “activisten” te benoemen, worden zij discursief losgemaakt van de instelling waarvan zij juist deel uitmaken.

En dat alles op de vooravond van 1 mei. De dag die herinnert dat rechten nooit worden toegekend, maar collectief worden afgedwongen.

Studenten vragen niet het onmogelijke: een universiteit waar men kan studeren zonder medeplichtig te zijn aan bezetting, apartheid en genocidaal geweld. Dat is ook wat steeds meer personeelsleden vragen.

In naam van de universiteit eerde u Francesca Albanese en Noura Erakat, de ironie is moeilijk te missen

Op 2 april eerde u in naam van de universiteit Francesca Albanese en Noura Erakat, en erkende daarmee dat internationaal recht meer is dan retoriek. De ironie is moeilijk te missen: wat zij publiek aanklagen - de uitholling van recht, institutionele medeplichtigheid, en de begrenzing van verzet - speelt zich hier af onder uw verantwoordelijkheid.

Erkend op het podium, geneutraliseerd op de campus. Albanese en Erakat spraken recent nog hun steun uit voor de Antwerpse studenten. We zullen hen op de hoogte houden van hoe die principes hier worden ingevuld.

U had kunnen tonen dat een universiteit meer is dan een beheerder van risico’s. Dat zij een plek is waar principes worden doorgetrokken, ook wanneer dat iets kost. In plaats daarvan toont u hoe engagement wordt teruggebracht tot iets beheersbaar, onschadelijk, en uiteindelijk onzichtbaar.

Gelukkig laat verzet zich niet ontruimen. Het verandert enkel van vorm. Het is meer dan ooit aan u om te tonen wie hier mee de toekomst mag bepalen.

Hoogachtend,

Personeelsleden van UAntwerp Workers for Palestine