Filmfestival ‘Scéal Eile’: andere verhalen uit Ierland

Na de vertoning van de arthouse-hit The Quiet Girl, het fijnbesnaarde drama van Colm Bairéad, op een eerdere editie van het Irish Film Festival Belgium: Scéal Eile, is de volgspot weer helemaal gericht op Ierse cinema. En wat blijkt: naast ‘oude’ namen als Jim Sheridan, Neil Jordan en Martin McDonagh eisen nu ook jonge talenten hun plaats op. 

Ze bestormen het pantheon met zowel eigenzinnige fictieverhalen - die geen doorslagjes van Hollywoodvertier zijn - als met krachtige originele documentaires. Van 21 tot 26 april belicht een divers festivalprogramma de rijkdom van de hedendaagse Ierse filmproductie.

Afbeelding

Het beste uit Ierland

De ‘best of Irish film’ in Leuvense, Antwerpse, Gentse en Brusselse bioscopen: dat is straffe cinema op het grote scherm. Visueel, dramatisch en creatief. Verhalen in alle kleuren en vormen. Nazinderend. Andere cinema. Niet toevallig benadrukt festivaldirecteur Declan Lynch graag dat ‘Scéal Eile’ refereert aan een in Ierland courante uitspraak “Sin sceal eile ar fad”. Wat betekent “that's another story entirely”, dat is een heel ander verhaal. 

Een uitdrukking waarmee Ieren verhalen openen of eindigen, waarmee ze onderwerpen introduceren of afsluiten. Ieren blinken evengoed uit in het vertellen van verhalen als in het verborgen houden van verhalen. Stories gedrenkt in mythes, mysteries en magie. Dat Ierse artistieke DNA zet filmmakers aan om hun andere verhalen ook anders te vertellen. En telkens weer grenzen te verleggen.

Ierland heeft een traditie van coproducties en filmopnames. Zo werd ook een van de meest markante films van het afgelopen jaar, Father, Mother, Sister, Brother van Jim Jarmush, ondersteund door Screen Ireland en gedeeltelijk gedraaid in Ierland. Maar wat sterk opvalt, is hoeveel Ierse films er momenteel gemaakt worden en hoeveel projecten er op stapel staan. 

Dàt was ooit anders. En nog een onderscheid met vroeger is dat Ierse films voor cineasten meer zijn dan een visitekaartje voor Hollywood. Het gaat om ultra persoonlijk werk, films die moèsten gemaakt worden. Die urgentie voel je ook tijdens het kijken.

Afbeelding

Ierse wonderjaren

Ooit gold het jaar waarin vier Vlaamse films uitkwamen (1980 met De Witte, Slachtvee, De Proefkonijnen, Hellegat) als een wonderlijk jaar. Dat is ondertussen anders, terwijl ook niemand nog opkijkt van het feit dat Lukas Dhont met Coward een Cannes-selectie in de wacht sleept. Ook Ierland heeft de laagconjunctuur op filmvlak achter zich gelaten. 

Het lijstje Ierse films dat zijn release krijgt in 2026 is adembenemend. Het bevat o.m. Are We One (Dónal Ó Céilleachair), A Quiet Love (Garry Keane), Girls & Boys (Donncha Gilmore), The Spin (Michael Head), One Last Deal (Brendan Muldowney), Midwinter Break (Polly Findlay), Spilt Milk (Brian Durnin), Ag Taisteal Siar (Méabh O’Hare), The Three Urns (Stephen Warbeck & John-Paul Davidson), Power Ballad (John Carney). Once We Were Punks (Frank  Shouldice) en het fel geanticipeerde The Mummy (Lee Cronin).

We schreven ‘onder meer’ want er zijn natuurlijk ook nog de acht films die voor het Irish Film Festival Belgium 2026 zijn geselecteerd. Plus veelbelovende projecten zoals het in Ierland geproduceerde en gedraaide The Death of Robin Hood van de Amerikaanse Pig-regisseur Michael Sarnoski én de in de West Cork Film Studios van Skibbereen opgenomen James Stewart biopic Jimmy van Aaron Burns.

Volgens festivaldirecteur Declan Lynch ligt Cine4 aan de basis van de opmerkelijke Ierse film-revival. “Cine4 is a modern day cultural success story” heet het. Dit in 2017 opgezet partnershap tussen TG4, Screen Ireland en de Broadcasting Authority of Ireland financiert jaarlijks twee Iers gesproken films, ondersteunt projecten in ontwikkelingsfase en creëert een positieve vibe waarop alle Ierse filmmakers surfen.  

Afbeelding

Hedendaagse Keltische verhalen

Belfast Blues-icoon Van Morrison komt deze zomer naar Gent Jazz maar in april is het al feest met het Irish Film Festival dat meerdere Vlaamse steden aandoet. Met ook een muzikale trip. De documentaire Celtic Utopia van Dennis Harvey en Lars Lovén schetst de levendige Ierse muzikale scene. Daarbij wordt de link die hedendaagse folk-muzikanten leggen tussen oude tradities en moderne genres zoals punk en hip-hop gelegd.

Op fictievlak valt het bekroonde debuut van Adam O’Keefe en Edwin Mulla, Horseshoe, op. Volgens de programmator een tegelijk tragisch en grappig, subtiel en aangrijpend familieportret dat speelt in een ijzig winterlandschap. Het verhaal draait rond oplaaiende emoties van pijn, verlies en frustratie bij de terugkeer  'thuis' van vier van elkaar vervreemde kinderen bij de dood van hun vader.

Afbeelding

Naast dit drama zijn er ook enkele genre-oefeningen. Het Iers gesproken folk horror-verhaal Fréwaka (Aislinn Clarke) met thema’s als familiale trauma’s, moederschap, paranoia, bijgeloof en geestelijke gezondheid. Aontas (Damian McCann), een spitsvondig vertelde misdaadfilm over een fout gelopen overval. Báite (Ruán Magan), een whodunnit met Twin Peaks echo over hoe een dood lichaam en een speurder van buitenaf een lokale gemeenschap verstoren. Housejackers (Rian Lennon), een misdaadkomedie gedragen door de chemie tussen acteurs John Travers en Finnian Garbutt. 

Voetbalfans weten dat de Britse ‘pundits’, de voormalige voetbalsterren die commentaren spuien op spelers en wedstrijden, een hoog entertainmentgehalte hebben. Sommigen zijn knuffelberen (‘Big Meeks’), anderen brompotten. 

In die laatste categorie neemt de Ierse voormalige Manchester United draaischijf Roy Keane een belangrijke plaats in. Want kleurrijk, opvliegend en omstreden. Een van de vele incidenten uit zijn rijke carrière was het conflict met manager Mick McCarthy in de aanloop van de wereldbeker van 2002. Het inspireerde Lisa Barros D’Sa en Glenn Leyburn om in Saipan een dramatisch verslag van het gebeuren te schetsen.

Afbeelding

Portret van een Ierse schrijver

Het Irish Film Festival opent met Blue Road: The Edna O’Brien Story. Deze documentaire van Sinéad O’Shea gaat over het leven van Edna O’Brien (1930-2024), de Ierse auteur wiens boeken in Ierland lang gebannen werden, maar die in de rest van wereld uitgroeide tot een literaire sensatie. 

Uiteindelijk vond ze ook erkenning in Ierland. Zo werd de schrijfster van 34 fictie- en non-fictie-werken uitgeroepen tot ‘Saoi’ (‘wise one’), de hoogste eer die een Ierse artiest te beurt kan vallen. En Screen Ireland financierde dit diepgravende documentaire-portret om haar plaats in het Ierse pantheon te onderschrijven.

“My life? I wish it had been funier” laat Edna O’Brien zich tijdens een interview ontvallen. Daar kunnen we ons na Blue Road in vinden. Het levensverhaal van O’Brien bulkt van de drama’s en de tragiek, van de pijn en de frustratie, van het onbegrip en de tegenkanting. Van het (mannelijk) geweld ook. Privé en publiek. Daarnaast waren er ook schandalen en werden sommige van O'Briens romans vervloekt en zelfs verbrand.

Gelukkig genoten de door katholiek Ierland ‘indecent and obscene’ omschreven en uitgespuwde boeken wèl internationaal commercieel succes en kon O’Brien een literaire carrière uitbouwen. Ze flirtte ook met de ‘rich and famous’ (zoals Paul McCartney, Jane Fonda, Sean Connery en Norman Mailer) maar zoals schrijver Walter Mosely (Devil in a blue dress) fijntjes aanstipt diende zij als mentor te blijven werken (als lesgeefster en journaliste) om rond te komen.

Afbeelding

Emancipatie en creativiteit

Blue Road mixt archiefmateriaal, home movies, kunstfilms (zoals haar zoon Carlo Gerbers verfilming van O’Briens gestileerde roman Night), televisieoptredens en interviews met door Jessie Buckley gelezen fragmenten uit de dagboeken van de schrijfster. Niets wordt daarbij uit de weg gegaan. De breuk met haar ouders, de pijnlijke scheiding van een jaloerse echtgenoot, de striemende kritiek van de katholieke gemeenschap op ‘dirty books’ als Country Girl en The Lonely Girl, haar LSD-experimenten onder impuls van (anti)psychiater Ronald Laing en haar soms provocatieve media-optredens.

O’Shea haalt dit alles aan om een complex en emotioneel portret te schetsen van een vrouw die, doordat ze zichzelf tracht te zijn, frontaal botst met een conservatieve en door mannen gedomineerde maatschappij. “It’s not what I am. I am something else”, zegt O’Brien wanneer haar imago van ‘angel with a dripping pen’ en 'een confrontatie opzoekende vrouw' ter sprake komt. En “I kept doing what I wanted to do and that is no bad thing. It’s not a bad thing to find a way of emerging”.

Afbeelding

Schrijven was voor O’Brien verbonden met liefde voor taal, met verbeelding én met zelfontwikkeling. Maar ook met zich loswrikken uit onderdrukking. Via escapisme. “Schrijven is ontsnappen aan de realiteit, een ander en exotisch leven fabriceren, ontdekken wat er aan de andere kant leeft.” Maar ook ontkomen via verzet en protest. Literair succes was gereserveerd voor mannelijke auteurs. “It was against all odds”, zegt ze over haar strijd om het te maken in literaire kringen. Vrouwen werden in de Ierse samenleving gecontroleerd en onderdrukt. 

Energie en passie

“Girls have to be armed against men”, stelt O’Brien en ze schrijft over het gewicht van mannelijk geweld, de angst “to be silenced to death”, de oppervlakkigheid van mannen en het vreugdevol beleven van vrouwelijke seksualiteit. Het gaf haar werk een rebels en vitaal karakter, tegelijk intiem en emotioneel. Edna O’Brien evoceerde de female experience en fileerde een door religie gedomineerde patriarchale en provincialistische Ierse samenleving. Met verve en passie.

Gedreven door liefde voor taal en nood aan emancipatie. Die creatieve vrijheidsdrang proef je in Blue Road. Net als de energie en kracht van deze schrijver die alleen maar eigenzinnig kàn zijn. Het is indrukwekkend hoe Edna O’Brien met haar laatste krachten, in een interview kort voor ze stierf, de puntjes op de i zet. Het lichaam wil duidelijk niet meer maar de rebelse spirit blijft. Net als haar liefde voor natuur, Ierland en kinderlijke verbeelding. “Writers, however mature and wise and eminent, are children at heart” wist Edna O'Brien en herinnert Blue Road ons. De 'andere (Ierse) verhalen' van Scéal Eile blijven nazinderen.

SCÉAL EILE / IRISH FILM FESTIVAL BELGIUM, 21 tot 26 april 2026. Brussel (Cinema Galeries, Cinema RITCS, Cinema Aventure), Gent (KASKcinema, Leuven Irish College) & Antwerpen (De Cinema). Info: www.bestofirishfilm.be

Programma:

Blue Road: The Edna O’Brien Story, 21/4, 20u, Irish College Leuven

Horseshoe, 22/4, 19u, Cinema Galeries, Brussel

Fréwaka, 22/4, 19u, Cinema RITCS, Brussel

Celtic Utopia, 23/4, 20u, KASK Cinema, Gent

House Jackers, 24/4, 19u, Cinéma Galeries, Brussel

Saipan, 24/4, 19u Cinema Galeries, Brussel

Aontas, 25/4, 21u20, Cinema Aventure, Brussel

Horseshoe, 25/4, 14u De Cinema, Antwerpen

Baire 26/4, 21u20, Cinema Aventure, Brussel

Afbeelding