Nederlaag van Orbán is overwinning voor de democratie, maar feeststemming is ongepast
Op zondag 12 april won de conservatieve partij Tisza de verkiezingen in Hongarije. De historisch grote opkomst maakt duidelijk dat veel Hongaren deze verkiezing als hun kans zagen om af te komen van Fidesz, de partij van Victor Orbán.
"We hebben het gedaan," zei Tisza-partijleider Péter Magyar in zijn overwinningsspeech, onder luid gejuich van de menigte in Boedapest. "Tisza en Hongarije hebben deze verkiezingen gewonnen. Samen hebben we Hongarije bevrijd en het Orbán-regime afgezet."
Geen kleine overwinning
De overwinning tegen Orbán is geen kleine overwinning. Tisza, de partij van Péter Magyar, behaalde een tweederdemeerderheid in het parlement. Dat betekent dat heel wat antidemocratische besluiten kunnen worden teruggedraaid, om te beginnen met de langdurige noodtoestand waardoor het voor Orbán mogelijk was om per decreet te regeren.
De verkiezingsnederlaag van Orbán bewijst dat de opmars van extreemrechts niet onvermijdelijk is
In zijn campagne beloofde Magyar om de corruptie binnen de regering aan te pakken, het systeem van checks and balances te herstellen en de grondwet aan te passen, zodat een premier slechts twee termijnen kan dienen. Het is duidelijk dat hij daarmee heel veel Hongaren hoop heeft gegeven dat de evolutie richting autocratie opnieuw gekeerd kan worden in de richting van de democratie. Magyar draagt nu dus ook een grote verantwoordelijkheid om zijn beloften waar te maken.
De overwinning tegen Orbán beperkt zich daarnaast niet tot Hongarije. Orbán is reeds lange tijd de spilfiguur in het netwerk van extreemrechts in Europa en daarbuiten. Zijn nederlaag straalt dus ook af op Vlaams Belang hier bij ons en de regering van Trump in de Verenigde Staten, die speciaal vicepresident Vance naar Hongarije stuurde om Orbán te steunen. De verkiezingsnederlaag van Orbán bewijst dat de opmars van extreemrechts niet onvermijdelijk is en kan energie geven aan de democratische krachten in Europa en de VS om terug te vechten.
Feeststemming ongepast
En toch. Toch voelt de feeststemming bij de overwinning van Magyar in Hongarije ongepast. Ze doet een beetje denken aan de vraag die Boudewijn De Groot stelt in het nummer Jimmy: “Hoe zelfbewust is de voetbalspeler die voor de ogen van het publiek de wedstrijd wint, zich kampioen waant?”
"Qua ideologie zegt Magyar precies hetzelfde als Orbán"
Magyar, op wie nu alle hoop op een democratiseringsproces rust, maakte niet zo lang geleden zelf deel uit van Fidesz, de partij van Orbán. Toen ze in 2022 de verkiezingen wonnen, stond Magyar nog op de eerste rij te klappen.
Hopelijk houdt hij zijn beloften wat betreft het bestrijden van corruptie en het herstellen van de rechtsstaat, maar verder is Magyar geen voortrekker in klimaatbeleid of rechten voor LGBTQ+. Ook is hij net zo anti-migratie als Orbán. “Misschien is er wel te veel hoop gevestigd op Magyar”, stelt ook Hongarijekenner Krisztina Lajosi. “Hij is ook een nationalistische en rechtse politicus. Qua ideologieën en grote thema's zegt hij precies hetzelfde als Orbán.”
Misschien is dat voor democraten en progressieven wel het grootste gevaar van politici zoals Trump of Orbán. Dat ze de lat zo laag hebben gelegd dat we al staan te juichen voor andere kandidaten enkel en alleen omdat ze niet Trump of Orbán zijn.
De strijd gaat voort
Orbán heeft een verkiezing verloren en dat is goed nieuws voor progressieven en democraten, maar tegelijkertijd is het essentieel om te beseffen dat zijn ideeën daarmee niet verdwenen zijn. Via een groot netwerk in zowel de Hongaarse samenleving als in de hele Europese Unie zal Orbán zich blijven inzetten om zijn antidemocratische kijk op de samenleving dominant te maken en te implementeren.
Een light versie van extreemrechts is niet het te volgen voorbeeld
Om naast deze verkiezingsnederlaag ook het hele extreemrechtse project een nederlaag toe te dienen, is veel meer nodig. Daarvoor is het nodig om kritische journalisten en middenveldorganisaties te beschermen, ook hier in Vlaanderen. Daarvoor is het nodig om democratische waarden en de rechtsstaat te verdedigen, ook wanneer het gaat over migratie. Daarvoor is een mobiliserend alternatief maatschappijproject nodig.
Dat Magyar de verkiezingen won van Orbán is prima, maar wanneer het over dat alternatief maatschappijproject gaat, is Magyar zijn light versie van het extreemrechtse project niet het te volgen voorbeeld.
