Journalist en filmmaker Abby Martin: “De klimaatgevolgen van de oorlog in Iran zullen we allemaal voelen”
Waarom lijken pogingen om de globale CO2-uitstoot tegen te gaan, zo zinloos? En waarom lijkt naast de genocide in Gaza de ecocide die er ook plaatsvindt zo onzichtbaar? Dat komt volgens journalist en filmmaker Abby Martin omdat we een grote speler altijd over het hoofd zien: het militaire apparaat van de Verenigde Staten.
In haar film Earths Greatest Enemy durft Martin het zogenoemde beest recht aan te kijken. Van klimaatconferenties tot wapenbeurzen en protestacties tegen Amerikaanse militaire basissen: Abby Martin brengt de wereldwijde aanwezigheid van het Amerikaanse leger en de destructie die het achterlaat, uitgebreid in kaart.
Want wat blijkt, de allergrootste vervuiler ter wereld is het leger van de Verenigde Staten. De fossiele brandstof die het leger gebruikt voor wapens, tanks, vliegtuigen, schepen en andere militaire infrastructuur creëert een grotere uitstoot dan de uitstoot van 140 landen. Als het Pentagon een land zou zijn, zou het op nummer 47 staan van meest vervuilende landen ter wereld.
Indirecte emissies zoals van de toeleveringsketen en de afvalverwerking zijn hier buiten beschouwing gelaten, waardoor de werkelijke uitstoot nog hoger ligt. Daar nog eens bovenop komen de ecologische rampen die ze over de wereld achterlaten. Van accidentele lekken tot het doelbewust dumpen van giftig afval: militaire vervuiling gaat heel ver en kent geen grenzen.
De film behandelt deze zaken niet als losse problemen, maar plaatst ze bewust in een groter verhaal. De klimaatcrisis, de oorlogszucht naar olie en het imperialisme van de Verenigde Staten zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het ontrafelen van deze complexiteit is geen makkelijke kost, maar juist daarom is deze film zo waardevol.
Na verschillende vertoningen in Europa keerde Abby Martin terug naar de Verenigde Staten. Wij hadden de mogelijkheid om haar online te interviewen.
Je bent net terug uit Europa, waar je in verschillende landen je film hebt vertoond. Hoe heb je dat ervaren?
“Het was ongelooflijk om de ontvangst in heel Europa te zien. Ik denk dat Europeanen in het algemeen in een staat van verhoogde onrust en bewustzijn verkeren vanwege het risico waarin de VS hen brengt. Ik bedoel, bijna elke stad waar ik ben geweest is een doelwit geweest. Neem Brussel bijvoorbeeld, dat huisvest nucleaire wapens. Er is het NAVO-hoofdkwartier, de EU, dus de nabijheid van het gevaar van wat de VS in de regio aanwakkert, is volgens mij veel tastbaarder voor Europeanen dan voor veel Amerikanen.”
“Dus de film werd buitengewoon goed ontvangen. Alhoewel ik moet zeggen dat mensen op sommige plekken ook zoiets hadden van: ‘Waarom ben je hier? Ga terug naar Amerika en vertel het de Amerikanen, want dit is jullie schuld.’ Maar het is ook omdat Europese leiders dit normaliseren, toch? En eigenlijk straffeloosheid bieden voor het systeem waarin dit allemaal überhaupt plaatsvindt.”
Wat de film heel goed doet, denk ik, is het combineren van de thema’s klimaat, militarisme en imperialisme. Waarom heb je besloten om al deze onderwerpen aan te kaarten en niet los te behandelen?
“Het probleem is precies dat ze zo lang als afzonderlijke kwesties zijn gepresenteerd, als een bewuste strategie om deze onderwerpen af te bakenen en ons begrip ervan oppervlakkig te maken in plaats van holistisch. Terwijl ze allemaal voortkomen uit dezelfde algemene structuur van het mondiale kapitalisme.”
“Voor mij, als milieuactivist en anti-imperialist, is het zo duidelijk hoe ecocidaal de vernietiging is die door imperialisme wordt aangericht. Landschappen die volledig verwoest zijn tot bijna maanachtige gebieden. Helse vernietiging van Vietnam tot Irak, en vandaag in Iran.”
“Het was voor mij dus altijd al duidelijk hoe deze dingen samenhangen en waarom we ze zo moesten presenteren. Helaas is dat heel contra-intuïtief voor hoe films worden gemaakt en verkocht. Alles moet een positieve draai hebben, een oplossing bieden, netjes afgerond zijn in één verhaal, één onderwerp, zonder mensen te overweldigen.”
“Daarom zijn mensen vaak terughoudend tegenover documentaires zoals deze, die zo veelomvattend zijn. Ze zijn niet makkelijk te verkopen, krijgen geen financiering, en het is veel om te verwerken. Maar we worden dagelijks overspoeld met slechte propaganda en informatie. Waarom niet twee uur gaan zitten en geconfronteerd worden met ongefilterde, goede informatie die je wakker schudt en je het vertrouwen geeft dat dit de realiteit is?”
Het meest schokkende dat ik uit de documentaire heb geleerd, is dat de uitstoot van het Amerikaanse leger buiten klimaatakkoorden wordt gehouden. Al die plannen om klimaatverandering tegen te gaan nemen de grootste vervuiler dus niet mee in hun berekeningen. Hoe kan dat?
“Juist. Toen het Kyoto Protocol in 1997 werd ondertekend, gebeurde dat onder leiding van de Democratische regering in de Verenigde Staten, namelijk die van Bill Clinton. Hij luidde een nieuw tijdperk van neoliberalisme in, als een soort rechtse figuur binnen de Democratische Partij. En op dat moment stond klimaatverandering vooraan in het internationale debat, om de toenemende uitstoot aan te pakken.”
“Uiteraard gebruikte de VS Kyoto niet alleen om expliciet te stellen dat ze kregen wat ze wilden, namelijk ‘een marktgerichte benadering van klimaatverandering’, maar tegelijk lobbyden ze ervoor dat het Pentagon volledig werd vrijgesteld van de nationale totale CO2-uitstoot.”
“Lange tijd hielden ze die gegevens weg en verborgen, omdat ze beweerden dat het hen in gevaar zou brengen om bekend te maken hoeveel olie ze verbruikten. En natuurlijk volgden alle andere landen dat voorbeeld. Pas sinds het Klimaatakkoord van Parijs in 2015 kunnen landen hun militaire totalen vrijwillig toevoegen. Maar dat is niet bindend, dus dat wordt niet gedaan”.
Waarom weten zo weinig mensen hiervan?
“Het is een volledig onbekend feit om dezelfde reden dat militarisme zo diep in onze cultuur verankerd zit. Het wordt nooit in vraag gesteld, dat idee van een wereldwijd militair imperium met 800 bases verspreid over de hele planeet. Ze worden gewoon verondersteld noodzakelijk te zijn, om op de een of andere manier mensenrechten en democratie te verspreiden.”
“Daarnaast zijn klimaatconferenties als de COP een farce geworden. Je hebt niet alleen een toestroom van olielobbyisten op die conferenties, meer dan de delegaties van welk land dan ook, maar elk jaar wordt hun invloed ook ingrijpender en verraderlijker. Op de laatste COP werden fossiele brandstoffen volgens mij zelfs niet eens genoemd in de officiële slotverklaring.”
Olie is essentieel om het militaire apparaat van de VS draaiende te houden. Trump maakt heel duidelijk dat het VS-imperialisme over olie gaat. Hoe kijk jij daarnaar?
“Wat Trump doet, gaat in feite terug naar het koloniale plunderen en roven zoals honderd jaar geleden. Waar er voorheen nog de schijn werd opgehouden over mensenrechten en democratie, spreekt hij het letterlijk en expliciet uit.”
“Het ging altijd om het plunderen van het Globale Zuiden en het stelen van hun grondstoffen. Het is alleen zoveel angstaanjagender wanneer je beseft: niemand gaat dit stoppen, en wij allemaal moeten getuige zijn van wat er hierna komt. En nog vanmorgen (7 april) dreigde Trump een hele beschaving van 90 miljoen mensen te vernietigen voor olie. Om de olie te stelen.”
“Dus opnieuw: deze mensen zijn bereid de planeet te vernietigen voor hun eigen voortbestaan, voor hun positie. Terwijl we een hernieuwbare, duurzame, leefbare planeet zouden kunnen hebben voor ons collectieve welzijn, laten we in plaats daarvan een paar apocalyptische gekken alles vernietigen. Ik vraag me af waar dit gaat eindigen.”
De film is wat dat betreft enorm relevant. Want los van de humanitaire crisis: wat zijn de gevolgen van de oorlog tegen Iran voor het klimaat? Kun je daar een beeld van schetsen?
“Ja, iets wat vaak buiten beschouwing blijft, is het ecocidale karakter van de verwoesting in Gaza, Libanon en Iran. Ik denk dat we dat het meest tastbaar hebben gezien in Iran: de zwarte regen, de opzettelijke, voortdurende en doelgerichte aanvallen op olie-infrastructuur, en natuurlijk de vergeldingsaanvallen van Iran op olie-infrastructuur in de Golfstaten die als cliëntstaten fungeren.”
“Het is zo verwoestend om de gevolgen voor de gezondheid te zien, de milieuschade voor elk levend wezen, voor ieder mens in die regio. Het is vergelijkbaar met keer op keer olie-infrastructuur bombarderen in Manhattan en zwarte regen over de stad zien neerdalen, roet in de lucht waardoor mensen niet eens kunnen ademen, giftig stof.”
“Dit is ongekende vernietiging op milieuvlak. Dit gaat generaties lang aanhouden, en het zal niet beperkt blijven tot Iran. Vervuiling kent geen grenzen. Dit zal elke persoon op aarde treffen.”
De film laat heel duidelijk zien dat alles met elkaar samenhangt, en dat we niet op afzonderlijke eilanden strijd kunnen voeren. Hoe kunnen we ons blijven verenigen?
“We kunnen ons niet langer milieubewust noemen als we tegelijkertijd imperialistisch zijn. Dat is volkomen overduidelijk. Je kunt niet progressief zijn als je zionistisch bent. Het is een racistische mentaliteit, een fundamenteel racistische mentaliteit die gebaseerd is op etnische zuivering en genocide.”
“We moeten echt begrijpen wat onze rol is, begrijpen dat we niet langer aan de zijlijn kunnen blijven staan, en echt begrijpen wat milieubewustzijn inhoudt. Het houdt echt in dat je een uitgesproken anti-oorlogspolitiek hebt. Je kunt het systeem niet verdedigen. Je kunt het imperium niet verdedigen. Dit zijn eigenlijk heel, heel basale principes, en ik denk dat deze film opnieuw op een perfect moment komt.”
“Het activisme van mensen als Greta Thunberg laat dat ook heel goed zien. Zoals zij zelf zei: ‘Ik doe dit niet alleen omdat ik een boomknuffelaar ben en van bomen hou, hoewel dat zo is. Ik doe dit omdat ik van het leven hou en de planeet wil redden. Wij zijn allemaal mensen, we zijn allemaal wezens van deze planeet. Wat bedoel je met: Gaza is niet mijn probleem? Alles is mijn probleem. De mensen in Gaza zijn mijn broeders en zusters. Zij vechten voor hun verdomde leven, en ze vechten ook voor de leefbaarheid van hun planeet.’”
“En dus opnieuw: deze ongeremde oorlogsmachine is ook een milieukwestie. Ik zie om mij heen dat mensen klaar zijn om geactiveerd te worden. Het is alsof mensen gewoon nodig hebben dat iemand dit aankaart, en ik denk dat media daar een heel belangrijk onderdeel van zijn. Dus mensen deze film laten zien is een stap.”
Bekijk hier de website van Earths Greatest Enemy voor meer informatie over de film. Na de vertoningen zal de film ook gratis te bekijken zijn op YouTube.
