Een eeuw leegte van het Vlaams-nationale 'pragmatisme'

“Omdat we niet in staat zijn Poetin te bedreigen door wapens naar Oekraïne te sturen, en we hem niet economisch kunnen verstikken zonder steun van de VS, blijft er maar één manier over: een deal sluiten”. 

“Je moet je herbewapenen en de grens remilitariseren. Tegelijkertijd moet je de relaties met Rusland normaliseren en opnieuw toegang krijgen tot goedkope energie. Dat is een kwestie van gezond verstand”, aldus federaal eerste minister Bart De Wever (in De Morgen, 14 maart 202)”. 

Het is verstandig om aan goedkope energie te denken. Maar is het wel gezond en wat zijn de grenzen van een deal?

Harmel-theorie

Pierre Harmel (PSC – nu Les Engagés) was minister van Buitenlandse zaken van 1966 tot 1973. Hij schreef in 1967 een rapport voor de NAVO. Daarin verdedigde hij een politieke opvatting gekend als de Harmel-doctrine, een “Europese regeling in de Koude Oorlog”. 

Die “Europese regeling” was een overstijgen en overbruggen van de onnatuurlijke verdeling van Europa in een Westblok en een Oostblok. Om deze opdeling te overstijgen waren drie punten belangrijk. 

De NAVO was niet uitsluitend een defensieve organisatie als verdediging tegen de Sovjet-Unie maar had ook een opdracht in de ontspanning van de relaties met het Oostblok. 

Er moest toenadering komen door de overname van de werkwijze van Frans president Charles de Gaulle met bilaterale contacten tussen West-Europese en Oost-Europese staten. Elke Europese NAVO-lidstaat moest proberen vriendschappelijke en ontspannen relaties aan te gaan met lidstaten van het Oostblok. 

Daardoor zou een Europese détente mogelijk zijn en een Europese regeling kunnen worden bekomen. Wat in Oekraïne gebeurt kan je echter geen ‘Koude’ oorlog meer noemen. 

Wat in Gaza, Libanon en Iran gebeurt evenmin. Het gaat niet langer over bedreigingen met oorlogswapens. Die maken nu iedere dag duizenden slachtoffers. Ook het geloof in de vreedzame bedoelingen van internationale instellingen en in het internationale recht is weg. Wat overheerst is de ongebreidelde machtszucht van despoten als Poetin, Trump en Khamenei.

'Pragmatisme'

Voor de rol van N-VA-fractieleider in de Kamer van Volksvertegenwoordigers waren er in waren er in 2014 2 kandidaten: professor staatsrecht Hendrik Vuye en voormlig voorzitter van de Vlaamse Volksbeweging (VVB) Peter De Roover. Tegen de verwachting in ging de post naar Vuye, maar de VVB en De Roover morden. Ze hadden het moeilijk met de politieke deal die de partij sloot: communautaire rust in ruil voor regeringsdeelname. 

"We delen de teleurstelling van onze achterban, maar het is beter dan aan de zijlijn te gaan staan", liet De Roover toen optekenen in Het Nieuwsblad. In zijn opinie “Grondrechten treedt je nooit een beetje met voeten” (Knack , 30 november 2020) toonde Peter De Roover die in 2016, twee jaar na Vuye, zich zowaar een verdediger van de grondrechten. 

“Samenscholingen van meer dan vier personen worden verboden, kappers en schoonheidssalons blijven gesloten, maximum 15 personen mogen aanwezig zijn bij een begrafenis, elk gezin mag één persoon thuis ontvangen en een alleenstaande mag twee personen ontvangen (hoera!). Ook de avondklok blijft gehandhaafd.”

Peter De Roover heeft intussen zijn Vlaams-nationalisme opgegeven. "Dat komt niet meer terug". Pragmatisme kwam in de plaats. Vraag is maar wat daarmee wordt bedoeld. "Het zou kunnen dat het allemaal prietpraat is en dat het pragmatisme van de ploeg De Wever van bij het begin op andere elementen is gestoeld." 

In een interview (Knack, 8 januari 2019) deed Peter De Roover ook krasse uitspraken over de Universele Mensenrechten: “Die Rechten van de Mens zíjn niet universeel. Die tekst is opgesteld op een moment dat het Westen baas was in de hele wereld. Wij hebben toen de pretentie gehad om op die verklaring het woord 'universeel' te kleven, omdat we dachten dat wij dat zelf waren.” 

In dit pragmatisme kan je de omschrijving van Bertolt Brecht herkennen: “Erst kommt das Fressen, dann kommt die Moral”.

Jean-Pierre Rondas, voorzitter van de vzw Stem in 't Kapittel, uitgever van het blad Doorbraak en de bijhorende website, zei daarover: “Als we Peters tweedeling tussen pragmaticus en theoreticus of idealist volgen, dan kan de buitenstaande burger nooit nog enige valabele kritiek formuleren. Dan zouden we intenties, campagnes en partijprogramma’s nooit nog aan de praktijk mogen toetsen."

"Dan zouden we niet meer mogen proberen een goedgebekte volksafgevaardigde bij de les te houden. Nochtans: werden socialisten niet aan hun socialisme herinnerd, vooral toen ze in de paarse afgrond waren gedonderd? Werden liberalen niet aan hun liberalisme herinnerd toen Verhofstadt het verkookte in een bord linzensoep? Worden christendemocraten niet aan hun christelijke inspiratie herinnerd en doen ze daar niet hun beklag over, omdat het christendom altijd de hoogste lat zal zijn?"

"Waarom zouden flaminganten daar nu een uitzondering op maken? Zo’n toetsing moet er zijn en heeft haar plaats. Zelfs hoort ze het pragmatisme zijn eigen plek aan te wijzen, want pragmatisme kan nooit voorrang krijgen. Het moet namelijk elders zijn gedachten vandaan halen, wil het überhaupt met gedachten kunnen omgaan. Pleidooien voor puur pragmatisme zijn daarom steevast leeg. Jammer genoeg gaat Peter niet in op de spanning tussen beide polen.” 

“Is De Wever dermate veranderd?" Dat is niet wat voormalig voorzitter van de Kamer van Volksvertegenwoordigers Siegfried Bracke (N-VA, 2014-2019) verklaart in Doorbraak van 4 februari 2025: “De Wever is nooit veranderd, zijn partij wel”. 

Bracke schrijft er ook dit bij: “Maar wie denkt dat De Wever een gewonnen spel speelt, zet te grote stappen, is te snel thuis. Veel zal afhangen of hij een wervend en verbindend verhaal kan blijven vertellen. Veel zal afhangen van de politieke zeden en gewoonten: sabotage à la Kris Peeters in de Zweedse regering (van Charles Michel, 2014-2018), het kan, blokkeringen à la Vivaldi: het kan ook.”

Verhaal

Welk wervend en verbindend verhaal kan De Wever nog vertellen? Voorzeker niet meer wat er in beginselverklaring van zijn partij of in de universele verklaringen staat. Zijn politieke zeden en gewoonten zijn nog enkel door “pragmatisme” ingegeven. 

Waar kom je terecht als je levenshouding is ingegeven door praktisch nut, bruikbaarheid en effectiviteit? Welke waarheid of ideologie moet je daarbij opgeven? Het doet denken aan wat Staf Declercq, Vlaams-nationalist en nationaalsocialistisch leider van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) Staf Declercq overkwam. 

Als vrijwilliger was hij brancardier aan het IJzerfront tijdens de Eerste Wereldoorlog. Daar kwam hij in contact met de ideeën van de frontbeweging, het flamingantisch verzet tegen de taalwantoestanden in het leger. 

In zijn eerste Open Brief aan koning Albert I (1875-1934) verklaarde de frontbeweging trouw aan België en aan de strijd tegen Duitsland. In 1926 sprak Declercq op een anti-fascistische meeting waarop ook christendemocraten en socialisten het woord voerden. 

Als bemiddelaar in het VNV moest hij schipperen tussen de anti-Belgische groep van de Groot-Nederlanders, de gematigde federalisten, de autoritaire rechtse en de voorstanders van de democratische koers. 

Dat ‘pragmatisme’ van De Clercq kon ook niet naast de Duitse bezetting kijken. In 1940 stapte hij daarom in het praktische nut van de collaboratie waardoor het VNV zich moest inschakelen in de Nieuwe Orde van nazi-Duitsland. 

Wat moest De Wever afzweren toen hij bij Koning Filip de eed aflegde? Diende deze legale daad enkel om de extralegale daad van het confederalisme, bruikbaar te maken? In het Oosterweeldossier vergat hij dwingende Europese en Vlaamse regelgeving die oplegt dat de vervuiler betaalt. In het Eurocleardossier keek hij naast de illegale geldstroom. 

Waar komt hij terecht indien hij voor de goedkope energie kiest? Dan vergeet hij zijn bezoek aan Boetsja waar de lijken uit de grond werden gehaald. Als De Wever de gedachten van zijn minister van oorlog volgt is de kans groot dat wij in de oorlogssituatie van het Midden-Oosten terecht komen. 

Worden onze jongens, zoals De Clercq het deed, opnieuw naar een afgelegen front gestuurd? Pleidooien voor puur pragmatisme zijn niet alleen steevast leeg. In die leegte loop je veelal het risico verloren te lopen. 

Als De Wever Trump achterna holt zoals Verhofstadt dat met Reagan deed zal het vergaan zoals het met het Zilverfonds van Vande Lanotte eindigde in een even lege doos, puur boerenbedrog. 

Als historicus De Wever zo de Verlichting vergeet wordt de toekomst van Vlaanderen opnieuw donker.