De onzichtbare tol van structureel racisme: waarom we de architectuur van de uitsluiting moeten hertekenen

Begin dit jaar zijn wij, Saloua El Boustani en Cédric Fosse, aangetreden als de nieuwe co-voorzitters van Hand in Hand tegen Racisme vzw. We doen dat in een klimaat waarin de taal van diversiteit vaak wordt gebruikt om de realiteit van uitsluiting te maskeren. Voor ons is dit voorzitterschap geen ceremoniële rol, maar een mandaat om de structurele fundamenten van racisme in België bloot te leggen.

Morgen, op 21 maart, trekken we de straat op voor de Internationale Dag tegen Racisme. Maar voor Hand in Hand is deze dag geen eindstation. Het is een herbevestiging van onze core-business: het bevechten van een systeem dat historisch gegroeid is en vandaag de dag nog steeds bepaalt wie meetelt en wie wordt gemarginaliseerd.

De architectuur van de uitsluiting

Racisme is in België geen incident; het is de infrastructuur. Het zit ingebakken in de algoritmes van onze arbeidsmarkt, in de muren van onze sociale huisvesting en in de haarvaten van ons onderwijs. 

Wanneer we spreken over "structureel racisme", hebben we het over mensen die letterlijk vroeger sterven omdat de zorg hen niet ziet. We hebben het over een generatie jongeren die hun potentieel ziet verdampen in een systeem dat hen liever profileert dan stimuleert. Deze onzichtbare tol wordt dagelijks betaald door burgers die simpelweg proberen bij te dragen aan onze samenleving, maar voortdurend op muren stuiten die voor anderen onzichtbaar zijn.

Van gedeeld verleden naar een gezamenlijke toekomst

Hand in Hand werkt niet in een vacuüm. Onze werking steunt op fundamentele thema's die de kern raken van hoe we als samenleving met elkaar omgaan.

Ten eerste kijken we naar dekolonisering. Dit gaat voor ons niet over schuld of het herschrijven van het verleden, maar over het begrijpen van de diepere wortels van onze huidige systemen. We zien dat oude patronen soms onbewust nog doorwerken in onze zorg, ons onderwijs en de manier waarop we naar elkaar kijken. 

Door deze wortels eerlijk te benoemen, creëren we de ruimte om onze instituten sterker en toegankelijker te maken voor iedereen. We willen niet alleen de symptomen van uitsluiting verzachten; we willen de bodem waarin we samen groeien gezond maken.

Mensen denken soms dat racisme langzaam uitsterft, maar de realiteit is dat het van vorm is veranderd

Ten tweede richten we ons op duurzame verandering op de arbeids- en woningmarkt. Wij geloven dat sensibilisering en dialoog pas echt vruchtbaar zijn wanneer ze rusten op een fundament van rechtszekerheid en gelijke kansen. Daarom pleiten wij voor concrete instrumenten, zoals praktijktesten. Voor ons zijn dit geen middelen om te bestraffen, maar noodzakelijke waarborgen voor een eerlijk speelveld. 

Een overheid die actief kiest voor deze instrumenten, geeft een krachtig signaal van vertrouwen aan al haar burgers: dat talent en motivatie de enige criteria mogen zijn op de weg naar een woning of een job. Het is een gedeelde verantwoordelijkheid om die belofte van een rechtvaardig België waar te maken.

De mythe van de neutraliteit

Mensen denken soms dat racisme langzaam uitsterft, maar de realiteit is dat het van vorm is veranderd. Het uit zich vaak in de 'neutraliteit' van de vergaderzaal. We zien een trend waarbij instituten worstelen met het evenwicht tussen hun procedures en de veiligheid van hun gemeenschap.

Kijk naar de recente debatten in de academische wereld over waar de grens ligt tussen academische vrijheid en een inclusieve leeromgeving. Het is een complex spanningsveld: terwijl een universiteit streeft naar objectieve en neutrale aanwervingsprocedures, ervaren studenten en personeel soms dat diezelfde neutraliteit de deur openzet voor ideeën die hun waardigheid aantasten. 

Hand in Hand tegen Racisme vzw zal de komende jaren scherper en luider zijn

Het wrange contrast ontstaat wanneer we die 'procedurele neutraliteit' vergelijken met de bredere samenleving. Daar wordt datzelfde woord "neutraliteit" namelijk vaak aangegrepen om vrouwen met een hoofddoek de toegang tot de werkvloer te ontzeggen, onder het mom van een 'neutraal imago'.

Deze zogenaamde neutraliteit is in de praktijk zelden kleurenblind. Ze wordt onbedoeld een filter die bepaalt wiens vrijheid we prioritair beschermen en wiens aanwezigheid we als 'politiek' bestempelen. 

Wanneer we regels strikt toepassen zonder oog te hebben voor de ongelijke impact op mensen, riskeren we ongelijkheid in stand te houden. Vanuit Hand in Hand tegen Racisme vzw pleiten wij voor een benadering die verder gaat dan koude regels: we hebben nood aan een ethisch kompas dat menselijke waardigheid en veiligheid als vertrekpunt neemt.

Intersectionaliteit: geen strijd staat op zichzelf

Wij voeren onze strijd vanuit een intersectioneel perspectief. We beseffen dat racisme nooit losstaat van klasse, gender of verblijfsstatuut. Een vrouw die racisme ervaart, botst vaak tegelijkertijd tegen het glazen plafond van seksisme. Een werknemer uit de arbeidersklasse strijdt op twee fronten tegelijk.

Hand in Hand wil deze strijdpunten verenigen. Wij zijn er voor de ingenieur die de enige is in de vergaderruimte, voor de student die geen stageplek vindt, en voor de burger die zich niet langer herkent in een kille overheid. Onze verbondenheid is ons sterkste wapen tegen een verdeel-en-heersbeleid dat groepen tegen elkaar uitspeelt.

Een nieuwe koers: actie en analyse

Wij treden aan met een duidelijke visie. Hand in Hand tegen Racisme vzw zal de komende jaren scherper en luider zijn. We gaan de dialoog aan waar het kan, maar we schuwen de confrontatie niet waar het moet. De tijd van geduldig wachten is voorbij.

Wij reiken de hand aan iedereen die bereid is om mee te bouwen aan een werkelijk rechtvaardige toekomst

Morgen, op 21 maart, staan we schouder aan schouder in de straten. We doen dat voor iedereen die dagelijks de onzichtbare tol betaalt van een systeem dat hen niet volledig wil zien. Onze boodschap is helder: racisme is geen probleem van 'de ander', het is een collectieve wonde die een collectief antwoord vraagt. Wij reiken de hand aan iedereen die bereid is om mee te bouwen aan een werkelijk rechtvaardige toekomst.

Tot morgen op straat.

Kijk voor alle acties en locaties op https://handinhandtegenracisme.be/

Afbeelding