Besparingen bij voedselagentschap: wil De Wever over dezelfde steen struikelen als Dehaene?
Testaankoop trekt aan de bel: "De federale regering organiseert zelf de volgende voedselcrisis." Aanleiding zijn de geplande besparingen van regering-De Wever in het budget van het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV).
De federale dotatie voor het FAVV bedraagt in 2026 zo’n 117 miljoen euro. Sinds 2014 is in dit budget al met 36 miljoen euro gesnoeid. De regering plant volgens Testaankoop nu een extra besparing van 24 procent tegen 2029, waarvan een groot deel in 2026 doorgaat.
De verantwoordelijke minister van Landbouw David Clarinval sprak in het parlement deze berichten tegen en verklaarde dat het slechts gaat over een besparing van 4,5 procent op personeel en 4,5 procent op werkingskosten. Clarinval wil echter ook besparen door het optimaliseren en rationaliseren van de werking.
De timing is erg slecht gekozen, want door het Mercosur-akkoord - een vrijhandelsakkoord tussen de EU en Zuid-Amerikaanse landen - dient het FAVV extra controles te verrichten op de ingevoerde voeding uit Zuid-Amerika. Meer werk dus met minder personeel en middelen.
Wat is de taak van het FAVV?
In België is het FAVV verantwoordelijk voor het toezicht op de voedselveiligheid. Het werd pas opgericht in 2000 na de dioxinecrisis, die de toenmalige regering-Dehaene ten val bracht. Voordien waren er dus geen controles op de voedselveiligheid.
Het FAVV is bevoegd om verschillende maatregelen te nemen. Dit gaat van het geven van een waarschuwing (16.849 in 2021) en/of het opmaken van een proces-verbaal (9.465 in 2021), tot het in beslag nemen van producten. In uitzonderlijke gevallen kan het een tijdelijke sluiting opleggen (248 in 2021). In 2025 meldde het FAVV 353 recalls en waarschuwingen voor voedingsproducten vanwege aanwezigheid van ziektekiemen, toxische stoffen of niet vermelde allergenen.
Van fipronil in eieren tot salmonella in chocolade
Of dit zinvol is bewijzen recente voorbeelden met grote gevolgen voor de volksgezondheid. Op 9 september 2022 bond het FAVV de kat de bel aan en waarschuwde de Europese landen via het Rapid Alert System for Food and Feed (RASFF) dat grote ladingen sesamzaad uit India verontreinigd waren met ethyleenoxide. De verontreinigde partijen sesamzaad waren in 24 lidstaten beland.
Het alarm van het FAVV verdient waardering, want dat sesamzaad was al verwerkt in honderden voedingsproducten waaronder crackers, koekjes, broodjes, sesamolie en tahin. Terwijl ethyleendioxide door het International Agency for Research on Cancer (IARC) geclassificeerd is als Groep 1 carcinogeen. Het kan dus kanker uitlokken, vooral leukemie, lymfeklier- en borstkanker. Ethyleenoxide veroorzaakt ook zenuwbeschadiging, verlamming en geheugenstoornissen. Ook het risico op miskramen en op aantasting van sperma stijgt. De gevolgen voor de volksgezondheid zijn dus niet min.
In 2021 had het FAVV ook al een verhoogde concentratie van ethyleenoxide in kippeneieren ontdekt. 210 voedingsproducten moesten uit de winkelschappen worden gehaald en voor 492 producten gold een waarschuwing. In België werden enkele bedrijven geblokkeerd, maar er was geen algemene terugroeping van de besmette eieren zoals in Nederland.
In de zomer van 2017 barstte een ander internationaal schandaal los toen bleek dat fipronil in toxische dosissen werd aangetroffen in eieren van legkippen. Vanaf 2014 werd fipronil massaal gebruikt in de kippenkwekerijen tegen bloedluizen. Het insecticide doodt ook bijen en zelfs vissen, en is daardoor medeverantwoordelijk voor de wereldwijde aantasting van de biodiversiteit. Bij mensen wordt het maag-darmslijmvlies aangetast en ziet men een hogere incidentie van schildkliertumoren.
Het zijn maar enkele van de meest extreme voorbeelden waar door het ingrijpen van het FAVV grotere rampen werden voorkomen. Maar er bestaan ook vele andere nuttige controles.
Het FAVV controleert onze voeding op eventuele besmetting met ziektebacteriën. Zo moest de Ferrero-fabriek van Aarlen begin april 2022 haar deuren sluiten, nadat het FAVV een salmonellabesmetting vaststelde. Meer dan 3.000 ton chocoladeproducten werd wereldwijd teruggeroepen. Pas na twee maanden kon de productie worden heropgestart.
Het FAVV controleert eveneens nieuwe voedselproducten. In 2022 bracht dergelijk onderzoek aan het licht dat de helft van de online aangeschafte supplementen niet veilig was. Trouwens, wie gezond eet, behoeft geen supplementen. De enige uitzondering is vitamine D in maanden met weinig zon. Ook vette vis bevat veel vitamine D.
To bio or not to bio
In 2021 voerde het FAVV ook een onderzoek uit naar de aanwezigheid van pesticiden in de voeding. 97,6 procent van de 2.045 geanalyseerde monsters van fruit, groenten en granen kwam niet boven de toegestane maximumlimiet. 2,4 procent ging in het rood. In slechts 32,3 procent van de monsters werden geen pesticiden gevonden. Zachte vruchten (8,6 procent), verse kruiden (7,5 procent) en thee (10,9 procent) scoren het hoogst op de aanwezigheid van pesticiden.
Er worden proportioneel meer schendingen vastgesteld bij producten van buiten de Europese Unie (4,1 procent) dan bij producten van binnen de Europese Unie (1,6 procent).
In bioproducten was 84,5 procent van de stalen vrij van pesticiden, maar overschreed toch 0,8 procent de wettelijke norm. Wordt er een bioproduct aangetroffen met een gehalte aan pesticiden, dan wordt de afkomst in de voedselketen gecheckt. Blijkt dat er fraude in het spel is, dan verliest die boerderij haar biolabel.
Het FAVV controleert ook ons drinkwater. Bij controles tussen 2010 en 2018 van Arsenicum (As) werd in 2 van de 884 geanalyseerde stalen drinkwater en in 7 van de 700 stalen van water voor levensmiddelen een te hoog As gevonden. De grenswaarde voor As is 10 microgram per liter. Arsenicum is kankerverwekkend en neurotoxisch.
Niet minder, maar meer personeel en middelen voor het FAVV
Wie niet overtuigd is van het belang van een goed uitgebouwd en flink bemand controleorgaan van ons voedsel, breng ik nogmaals de catastrofe van de dioxinecrisis in herinnering, die vroeger ontdekt zou zijn geweest of zelfs vermeden indien er toen een FAVV bestond. De gezondheids- en economische schade was enorm.
Ook de bovengenoemde voorbeelden van het geleverde werk van het FAVV toont het belang om zeker niet in de werking te gaan knippen. De Wever wil toch niet over dezelfde steen struikelen als destijds Dehaene?
Bovendien stijgt door de globalisering van de landbouw de import van voedselgrondstoffen en ultrabewerkte voeding uit landen die minder strenge of geen normen hanteren. Zonder efficiënte controles ontstaat er een illegale immigratie van pesticiden, hormonen en andere toxische stoffen zoals zware metalen. Om een kordate aanpak te garanderen, moeten nationale en Europese voedselagentschappen niet minder maar meer personeel en financiële mogelijkheden krijgen.
De beste preventieve norm voor toxische stoffen in voeding is de nultolerantie. Door te bezuinigen op de voedselveiligheid, bezuinigt deze regering op de preventie van allerlei te vermijden ziektes.
Het FAVV vervult trouwens ook een preventieve rol, door alle informatie op haar website over toxische en kankerverwekkende stoffen. Werknemers van het FAVV verdienen ons volle respect. Bij controles van vlees op illegale hormonen kregen in 2018 25 agenten van het FAVV te maken met verbale bedreigingen en zes met fysiek geweld. Laat ons hun werk nog niet extra bemoeilijken door bezuinigingen op personeel en werkingsmiddelen.
Dit opiniestuk is eerder gepubliceerd in Knack.
