"No a la guerra": Sánchez is de staatsman die Europa nodig heeft
“De positie van de Spaanse regering kan samengevat worden in vier woorden: no a la guerra (nee tegen oorlog, nvdr).” Nee tegen de afbraak van internationaal recht. Nee tegen de assumptie dat de wereld problemen enkel door conflict en bommen kan oplossen. Nee tegen het herhalen van fouten uit het verleden. Dat is vrij vertaald en in het kort de boodschap die Spaanse premier Pedro Sánchez woensdag 4 maart aan Trump en de rest van de wereld richtte.
Dat gebeurde nadat Spanje de door de VS en Israël gestarte oorlog tegen Iran niet wilde steunen. Niet omdat Spanje voor het misdadige regime van de ayatollahs is, wel omdat Spanje weet dat oorlog niet voor oplossingen zorgt en enkel meer ellende voor mensen teweegbrengt. Wel omdat Spanje ervoor kiest de motieven van Trump en Netanyahu – de ene ondermijnt actief democratie, de andere heeft een genocide gepleegd – niet te geloven. Waarom zouden juist zij democratie brengen?
Pedro Sánchez, één van de zeldzame socialistische regeringsleiders in Europa, maakt zowel in het binnenland als op het internationale toneel het verschil. Hij gaat radicaal tegen de dominante stroom in en presenteert een alternatief links antwoord op uiteenlopende uitdagingen. Het maakt hem tot de belangrijkste socialist van Europa. Wat maakt Sánchez en zijn regering, in de eerste plaats in het licht van de huidige gebeurtenissen, zo uniek?
Durven opstaan tegen de VS
Om bij de olifant in de kamer te beginnen: wat is Europa toch zielig. Europese leiders hebben steeds de mond vol over een ‘strategisch autonoom Europa’ (wat dat ook mag betekenen), maar als het er op aan komt, lopen ze telkens weer aan het handje van de VS. De VS zijn oorlogsverslaafd en trekken nog maar eens iedereen mee in een oorlog waar wij niet voor kiezen. De Amerikaanse oorlogsmachine draait op een giftige cocktail van nauwelijks gecontroleerde presidentiële macht en de invloed van geld, wapens en olie op besluitvorming. Het resultaat is een onverantwoordelijke supermacht die keer op keer voor conflict kiest.
Dat de VS de onderhandelingen met Iran stopten en de eerste bom dropten, leek Europa bijna te vergeten in haar eerste reacties. In een alternatieve realiteit focusten we ons in de eerste plaats op de tegenaanvallen door Iran en de gruwel van het regime. Als Trump het om vrijheid of mensenrechten te doen was, had hij zich heus al in tal van andere landen gemengd en was dat onderwerp ook bij de onderhandelingen met Iran op tafel gekomen.
Het is naïef om te hopen dat we binnenkort weer op de VS kunnen rekenen
Sánchez was één van de enige leiders om krachtig en zonder omweg te zeggen: een land invallen doe je niet, punt. Als Europa al geen politieke macht of middelen op het wereldtoneel heeft, hadden leiders tenminste kunnen kiezen voor soft power: het internationaal recht verdedigen en de democratische oppositie met vreedzame middelen ondersteunen in plaats van oorlog te voeren.
Overigens lijkt de uitspraak in De Zevende Dag van 1 maart door vicepremier Frank Vandenbroucke dat de VS "geen bondgenoten" meer zijn, mij juist exact wat we nodig hebben. In plaats van ons dood te verschuilen achter diplomatieke voorzichtigheid, moeten we in Europa de knop eindelijk eens omdraaien. Deze Verenigde Staten met Donald Trump zijn onbetrouwbaar en kiezen openlijk voor de confrontatie met Europa. Waarom zouden we daar niet op mogen reageren?
Mensen als Sánchez en Vandenbroucke zouden de andere leiders in Europa eindelijk eens kunnen wakker schudden en activeren om in snel tempo aan een zelfstandig Europa te werken. Het is naïef en wishful thinking om te hopen dat de VS wel weer terugkomen en we binnenkort weer op hen kunnen rekenen. Politici die dat denken vertrouw ik onze toekomst niet toe en tonen een gebrek aan zelfrespect wat we bij Sánchez wel zien.
Verdediger van internationaal recht
Het internationaal recht is ontstaan uit een consensus tussen machthebbers om het ergste menselijk leed te voorkomen. Doordat het internationaal recht op machtsverhoudingen is gebaseerd, zijn de naleving, veroordeling en sanctionering ervan altijd erg selectief geweest. Het is de voornaamste reden dat de beruchte Europese dubbele standaard (vanaf het prille begin) is ontstaan: terwijl we terecht landen vragen om de Russische illegale inval in Oekraïne te veroordelen en ons in onze sanctiemaatregelen te vervoegen, heeft Europa nauwelijks een vinger uitgestoken om de Palestijnen te helpen tegen de gewelddadige en illegale bezetting door Israël.
In plaats van de rest van de wereld gelijk te geven en Europa's hypocrisie verder te onderstrepen, kiest Pedro Sánchez al lang voor het omgekeerde. Spanje is samen met Ierland al lange tijd een voorvechter van een geloofwaardige tweestatenoplossing en een vrij Palestina. Hij benadrukt hierbij altijd zijn principiële houding, in lijn met het internationaal recht, en bekritiseert de dubbele standaarden van zijn Europese collega’s. Die houding leidde tot de erkenning van de Staat Palestina (in mei 2024), een snelle aansluiting bij de genocidezaak aangespannen door Zuid-Afrika, een luide oproep tot opschorting van het Associatieakkoord tussen Europa en Israël en recent ook tot een embargo op goederen uit Israëlische nederzettingen. Ook België heeft over dit laatste aan akkoord sinds september, maar uitvoering laat op zich wachten.
Tenminste iemand verlaat de grijze zone van halfslachtige excuses voor de VS (en bij uitbreiding Israël)
Je kan betreuren dat Europa zo weinig eensgezind handelt, maar tenminste iemand verlaat de grijze zone van halfslachtige excuses voor de VS (en bij uitbreiding Israël) en komt duidelijk op voor de afspraken en waarden die we zelf in internationale en Europese verdragen hebben vastgelegd. Die moeten toch iets waard zijn?
Onze premier De Wever en ook bondskanselier Merz lieten verstaan dat het internationaal recht moeilijk voor Iran kan gelden als het land zich er zelf niet aan houdt. Maar zo’n redenering maakt van het internationaal recht net een vrijblijvende optie. Regels gelden juist op momenten dat het moeilijk wordt. Als we ze nu niet toepassen, wie bepaalt dan wanneer ze wél nog gelden?
Bovendien schieten we onszelf in de voet: juist een klein land als België heeft er alle belang bij dat internationale regels gerespecteerd worden. Door ons opnieuw niet duidelijk uit te spreken, helpen we dat systeem zelf ondermijnen en maken we de wereld alleen maar onzekerder en gevaarlijker.
Het Spaanse model
Sánchez zijn binnenlandbeleid dient ook als een voorbeeld. Hij laat zien hoe een actieve overheid de motor van groei kan zijn door te investeren in mensen. Spanje is de groeikampioen van de Europese Unie, met een groei die ver boven het EU-gemiddelde ligt. Spanje heeft een hoge schuld, maar in tegenstelling tot klassiek besparingsbeleid, koos de regering-Sánchez voor groei van onderuit. Internationale media noemen het "het Spaanse model", Sánchez zelf spreekt over "het sociaaldemocratische model".
Door het minimumloon met meer dan de helft te verhogen sinds zijn aantreden, bereikte de werkgelegenheid een recordhoogte, werd de binnenlandse consumptie geboost en was er een geweldige daling in extreme armoede. Vooral de strijd tegen ‘werkende armen’ staat hierbij centraal, waarbij precaire interimcontracten (die armoede in de hand werken) aan banden werden gelegd en een stabiele job voor iedereen de norm werd.
De hoge groei in Spanje is ook deels groene groei én sociaal beleid. In plaats van steenkoolmijnen simpelweg te sluiten omwille van klimaatdoelstellingen, wordt er in die regio’s massaal geïnvesteerd in groene waterstof en zonne-energie. Op die manier creëert klimaatbeleid kansen. Spanje heeft het potentieel één van de grootste zonne-leveranciers van de EU te worden.
De Europese staatsman die we nodig hebben in Brussel, Berlijn en Parijs, woont vandaag in Madrid
Terwijl andere Europese landen dromen van muren en opvangcentra in derde landen, kiest Spanje ook op vlak van migratie voor een andere aanpak. Het meest opvallende daarbij is de recente regularisatie van grote groepen migranten in Spanje. In plaats van hen in de illegaliteit te laten wegkwijnen, wordt hen een kans gegeven om deel te nemen aan de economie, bij te dragen aan de sociale zekerheid en tekorten op de arbeidsmarkt te vullen.
Meest opvallend daarbij is dat Spanje openlijk vergrijzing als één van de redenen voor deze keuze noemt en uitlegt aan de bevolking. Misschien is het geven van kansen aan mensen die toch al naar hier willen komen, een slimmer idee dan alle 29-jarigen een brief te sturen over hun biologische klok, zoals in Frankrijk? Vruchtbaarheidscampagnes zijn redelijk absurd als we nu al niet voor alle mensen op de wereld kunnen zorgen.
Tot slot moet gezegd worden dat Spanje een politiek sterk gepolariseerd land is, met een groot rechts blok (PP) en een links blok (PSOE), geflankeerd door extremen. Toen Sánchez aantrad, erfde hij een land dat op het punt van scheuren stond na het onafhankelijkheidsreferendum van 2017. Waar de vorige rechtse regering voor repressie en opsluiting koos – die Catalaans onbehagen alleen maar versterkte – koos Sánchez voor verzoening en amnestie. Vandaag zijn de spanningen in Catalonië lager dan ze in jaren zijn geweest.. Wie dacht dat er geen plek meer is voor politici die voor het omgekeerde van polarisatie kiezen, heeft het mis.
Terwijl velen zich enerzijds blijven vastklampen aan een onvoorspelbare VS en anderzijds blijven geloven in achterhaalde economische ideeën, laat Pedro Sánchez zelfverzekerd een weg van vrede en sociale vooruitgang zien. Hij bewijst dat principes en welvaart hand in hand gaan. De Europese staatsman die we nodig hebben in Brussel, Berlijn en Parijs, woont vandaag in Madrid.
Brent Bellefroid is voorzitter van de Jongsocialisten.
