Verkiezingen Brazilië: keuze tussen sociale rechten of uitbuiting
Alle peilingen geven president Lula en Flavio Bolsonaro elk ongeveer 50 procent van de stemmen. In 2022 won Lula in de tweede ronde tegen zetelend president Jair Bolsonaro met een zeer klein verschil van 1,2 procent. Heeft Lula sindsdien nieuwe kiezers overtuigd?
"Niet echt. Brazilië blijft een zeer verdeeld en gepolariseerd land. Het is niet zozeer het beleid dat hier de stemkeuze bepaalt. De economische elite controleert alle grote media en alle sociale media. Daar worden aan de lopende band hypnotiserende hersendode moddercampagnes verspreid. De oligarchen van Silicon Valley (in de VS) willen elke regering vernietigen die het waagt de sociale media, de cryptomunten en artificiële intelligentie aan gedragsregels te onderwerpen."
"Brazilië is onder Lula een van de weinige landen in het globale Zuiden die gedragsregels heeft opgelegd aan X. Online chatplatform Discord werd geblokkeerd omdat de eigenaars weigerden zich aan de Braziliaanse wet te onderwerpen. X was ook daarom een hele maand offline."
Op sociale media worden aan de lopende band hypnotiserende hersendode moddercampagnes verspreid
"Internationaal rechts is daar woedend over. We zien dat aan de banden tussen de (Britse extreemrechtse) Reform Party en de groep rond Bolsonaro, tussen de regering-Trump en hun lakeien hier, maar ook aan de inmenging door figuren als Elon Musk en Peter Thiel."
"Er is hier recent weer een rechtse partij opgericht door een bende agitatoren, de Movimento Brasil Livre (MBL – Vrij Brazilië Beweging), die banden heeft met het Atlas Network van de gebroeders Koch en met de reactionaire denktank Cato Institute. Ze hadden Curtis Yarvin (extreemrechtse blogger in de VS) als gastspreker bij de inauguratie van de partij in december 2025. Silicon Valley heeft hier dus een enorme invloed en heeft een significant percentage van de bevolking achter zich tegen de regering (van Lula, n.v.d.r.)."
"Er spelen nog andere factoren mee. Dit is een van de meest rechtse federale parlementen sinds het einde van de dictatuur. De coalitie rond Lula is een samengaan van linkse partijen met enkele centrumrechtse partijen. De Arbeiderspartij van Lula in die coalitie heeft slechts 18 procent van de zetels in het parlement en samen heeft die coalitie geen meerderheid in het parlement."
"In een echt parlementair systeem heeft de president of de eerste minister een meerderheid van het parlement achter zich. President Lula moet over alles onderhandelen met een aantal van de conservatieve partijen om iets goedgekeurd te krijgen."
"Hij kon niet alle schade herstellen die werd aangericht onder zes jaar van neoliberale regeringen (van presidenten Michel Temer en Jair Bolsonaro) na de staatsgreep tegen president Dilma Rousseff. Lula kon de arbeidshervormingen niet omkeren die werden doorgedrukt door president Temer in 2017, met zijn wijziging van de grondwet die de financiering van de vakbonden vernietigde."
Lula kon niet alle schade herstellen die werd aangericht onder zes jaar van neoliberale regeringen
"Hij kon wel andere schade herstellen, zo schafte hij de bevriezing af van de begroting voor onderwijs en openbare gezondheid en hij heeft goede economische cijfers. De tewerkstellingscijfers zijn uitstekend. Brazilië heeft zijn laagste werkloosheidsgraad in de geschiedenis. De inflatie is laag."
"Die indicatoren zijn OK, maar mensen klagen over zaken als de prijs van voedsel, over de economie, het Midden-Oosten (West-Azië), petroleum en zo. Die dingen worden gemanipuleerd door de coalitie rond Bolsonaro om Lula’s geloofwaardigheid aan te tasten. Dat helpt hun positionering voor de verkiezingen."
Begrijp ik het goed dat Lula de voorbije vier jaar niet veel nieuwe kiezers heeft bijgewonnen, niet zozeer door zijn beleidskeuzes, maar door de manier waarop de media, de sociale media en het rechtse parlement hem tegenwerken?
"Zeker. Je kan natuurlijk wel een aantal kritieken hebben op zijn beleid, maar dat is het grotendeels wel. Maar het zijn niet alleen de sociale media, het zijn ook de (protestantse) evangelische kerken en extreemrechts in de VS, de bedrijven van de sociale media, de media van de oligarchie. Die verspreiden voortdurend valse berichten. Elke impact hoe klein ook is belangrijk in een kiesstrijd die zo nipt is."
Er zijn naast Lula en Flavio (Bolsonaro) nog vier andere kandidaten. Hebben die enig electoraal gewicht?
"Helemaal niet. Neem die Augusto Cury. Dat is geen linkse politicus zoals hij beweert, integendeel, hij is een aartsconservatieve evangelische christen. Hij verklaarde recent dat hij met drones dieven van smart phones zou grijpen, pure science fiction. Een aantal mensen viel daar blijkbaar voor. Dat gaf hem even een kleine boost in de peilingen van 1 naar 11 procent. Nu zit hij weer op 6 procent. Dat is het niveau."
"Er was wat kritiek op de peilingen die Bolsonaro een voorsprong gaven door het opiniebedrijf Quest, maar in het algemeen zijn de peilingen hier even betrouwbaar als in de VS en zo. Er gelden strikte regels voor de methodologie van de peilingen. Die moeten worden goedgekeurd door de overheidsdienst voor verkiezingen."
"Nu, iedereen weet dat politieke peilingen onbetrouwbaar kunnen zijn. Extreemrechts heeft de voorbije 8 à 10 jaar heel wat technieken ontwikkeld om laatste-minuut-stijgingen in de peilingen te veroorzaken. Wanneer het er naar uit ziet dat ze gaan verliezen, knijpen ze daar toch een overwinning uit, zoals ze in Colombia hebben gedaan en in Peru. Het is daarom heel moeilijk om te voorspellen wat gaat gebeuren."
Een nipte overwinning zoals in 2022 van Lula betekent een verderzetting van zijn beleid. Dat kennen we. We moeten echter wel rekening houden met een scenario waar Flavio wint. Dat zou in de eerste plaats een zware impact hebben voor Brazilië zelf, maar ook voor heel Latijns-Amerika. In Brazilië alleen woont één derde van alle Latijns-Amerikanen.
"Flávio Bolsonaro heeft openlijk beloofd dat hij zijn overgangsteam onder voogdij gaat plaatsen van het ministerie van buitenlandse zaken van de VS. Hij wordt verdacht van het ontvangen van illegale verkiezingssteun via het netwerk Rock Bridge van Peter Thiel en (VS-vice-president) J.D. Vance (opgericht in 2019 om rechtse politieke donoren samen te brengen in een geheim netwerk). Dat is weer een recent schandaal van twee weken terug (dit interview ging door op 15 september)."
Het komt er op neer dat niet Flavio maar vader Jair het land zal besturen
"Het komt er op neer dat hij belooft zijn vader Jair amnestie te verlenen (Jair Bolsonaro zit een gevangenisstraf uit van 27 jaar voor poging tot staatsgreep na de verkiezingen van 2022 die hij verloor, met de bestorming van het presidentieel paleis op 8 januari 2023) en hem een belangrijke rol te geven in zijn regering vanaf de eerste dag van zijn presidentschap."
"Het komt er op neer dat niet Flavio maar vader Jair het land zal besturen. Dat is niet te verwonderen als je naar Flavio’s politieke loopbaan kijkt. Hij was altijd een front voor zijn vader. Toen zijn zonen Flavio, Eduardo en Carlos voor het eerst deelnamen aan de parlementaire verkiezingen, deed Jair Bolsonaro dat met de slogan: “Je kiest niet voor hen, je kiest voor mij!”. Zijn regering wordt dus een kopie van die van zijn vader."
"Dat komt neer op een scenario zoals met president Javier Milei in Argentinië, dat in feite een VS-protectoraat is geworden. Een president Flavio gaat zelfs destructiever zijn dan de eerste regering-Bolsonaro, net zoals de tweede regering-Trump nog erger is dan de eerste. Verwacht je aan meer geweld, meer aanslagen op journalisten, op linkse stemmen, op vakbondsmensen en sociale bewegingen, meer uitlokking van geweld en meer slachtpartijen in de favela’s (de arme getto’s in de steden)."
"Hij gaat de universiteiten nog meer ondermijnen. Onder president Javier Bolsonaro gingen de openbare universiteiten bijna failliet op het einde van zijn mandaat. Lula moest daar geld in pompen om ze terug operationeel te krijgen. Een aantal waren helemaal stilgevallen, omdat ze hun personeel al zes maand niet meer hadden betaald."
Acht jaar geleden zei Jair Bolsonaro dat hij de BRICS ging verlaten en China het land uitgooien. Toen hij zich realiseerde welke impact dat op hun export ging hebben is hij daar op teruggekrabbeld. Is dat nog altijd zo?
"Dat is moeilijk te voorspellen. Uiteindelijk is de handel met China onder Bolsonaro toegenomen. In het begin had zijn minister van Buitenlandse Zaken allerlei racistische dingen over Chinezen gezegd. Hij heeft hem moeten ontslagen. President Jair Bolsonaro heeft daarna China bezocht en zei toen: 'Dit is geen communisme, dit is kapitalisme. Zij zijn onze vrienden.'”
"China heeft natuurlijk liever Lula omwille van zijn inzet voor de BRICS, maar verder gaan ze daar niet zo inzitten met een president Flavio Bolsonaro. Onder vader Bolsonaro dreef China reeds drie keer meer handel met Brazilië dan de VS. Jair Bolsonaro liet een aantal olievelden privatiseren die van het overheidsbedrijf Petrobras waren. Ze werden voor 100 procent aan Chinese bieders verkocht."
Ze gaan dan ook proberen mensen van de Arbeiderspartij gevangen te zetten
"Hij wou ook het volledige elektriciteitsnet privatiseren, maar dat ging niet door. Het zou ook naar een Chinese koper gegaan zijn. Het is natuurlijk de droom van Trump dat Brazilië China aan de deur gaat zetten, maar ik denk niet dat dat gaat gebeuren."
Voormalig president Jair Bolsonaro zit nu in de gevangenis voor zijn poging tot staatsgreep. Zijn zoon Flavio zal hem als president amnestie verlenen. Gaat hij tevens proberen Lula opnieuw gevangen te nemen?
"Zeker, die amnestie is één van zijn verkiezingsbeloften en wat Lula betreft, dat zit er impliciet ook in. Ze gaan dan trouwens ook proberen heel wat mensen van de Arbeiderspartij gevangen te zetten."
Wat je met het presidentieel systeem in Latijns-Amerika hebt is dat alles wat een linkse president sociaal verwezenlijkt bij een nieuwe verkiezing van een rechtse president teniet wordt gedaan. Zou een parlementair systeem dat verhelpen?
"Ik woon hier sinds 1994. Er was toen een referendum om het land om te vormen tot een parlementair systeem of tot een monarchie. Dat idee van een monarchie haalde 12 procent, als je dat kan geloven. Als wij hier een parlementair systeem hadden gehad, dan was Lula nooit president geworden. Dan zou er nooit een wet gekomen zijn die 51 procent van de inschrijvingen aan de openbare universiteiten reserveerde voor mensen uit de werkende klasse. Dat zijn vooral zwarte mensen."
Video van het gesprek met Brian Mier (Engels, Nederlandse ondertitels):
"De Arbeiderspartij (PT van Lula) heeft nooit meer dan 22 procent gehaald in de parlementsverkiezingen. De reden is dat hier geen echte cultuur van politieke partijen bestaat. Dit land wordt nog steeds gedomineerd door 200 families die het land zeer reactionair houden. Zij zijn de erfgenamen van de plantage-slavenhouders. Op het platteland hebben die nog altijd enorme gronden in bezit. Zij controleren daar de politieke machines."
Onder Lula heeft de feodale elite wel politieke macht verloren maar ze zijn nog altijd heel machtig
"De helft van de politici van de Arbeiderspartij komen uit de vakbonden en de sociale bewegingen, maar er zijn er ook bij die uit slavenhoudersfamilies komen. Je hebt hier zelfs families met linkse en rechtse kandidaten die elkaar in het openbaar beledigen. Lula was de eerste president die niet uit een familie van grootgrondbezitters kwam."
"Onder Lula heeft die feodale elite wel politieke macht verloren maar ze zijn nog altijd heel machtig en hebben het platteland nog grotendeels onder controle. Geen enkele president kan helemaal zonder hen regeren. Met een Europees parlementair systeem zouden ze het land nog altijd volledig in handen hebben."
Brian Mier is VS-burger en woont sinds 1994 in Brazilië, waar hij als onafhankelijke journalist werkt vanuit Recife, hoofdstad van de deelstaat Pernambuco. Hij is mede-hoofdredacteur van Brasil Wire, correspondent voor Telesur English en medewerker van het programma From the South.
