"Geen bloemen op Internationale Vrouwendag, maar verzet"
8 maart, Internationale Vrouwendag, komt opnieuw dichterbij. Er hangt iets in de lucht dit jaar. Geen bloemen of chocolaatjes, maar verzet en beweging. Geen vrijblijvende viering, maar een vrouwenstaking. Waarom vrouwen in actie komen? Het antwoord is eenvoudig, maar niet kort.
We zagen Soundos die Bart Schols lik op stuk gaf in De Afspraak en haarfijn uitlegde hoe onveilig vrouwen zich dagelijks voelen. We bekeken de documentaire En toen was ze dood. met hartverscheurende getuigenissen van families van slachtoffers van femicide. We voelen het in de eindeloze zoektocht naar kinderopvang, in de hardnekkige pensioenkloof, in de bijna onmogelijke combinatie van werk en privé. In het plannen, organiseren en draaiende houden van een huishouden dat haast vanzelf op onze schouders belandt.
Onze verontwaardiging gaat verder dan persoonlijke frustraties en individuele ervaringen. Ze richt zich op beleid dat structurele ongelijkheid niet corrigeert, maar verdiept. De manier waarop de Arizona-regering sociale bescherming afbouwt en bestaande verschillen vergroot, stuit veel vrouwen tegen de borst.
Vele vrouwen combineren betaald werk met zorg voor kinderen, ouders of andere naasten. Deeltijds werken is daarbij zelden een vrije keuze, maar het gevolg van jobs die fysiek zwaar zijn, van het ontbreken van voltijdse contracten of omdat voltijds werken simpelweg niet combineerbaar is met de zorg die ze opnemen. De gevolgen laten zich voelen: lagere inkomens, beperktere sociale rechten en uiteindelijk kleinere pensioenen.
De Arizona-regering noemt haar beleid dat sociale bescherming afbouwt en mensen onder druk zet, noodzakelijk en efficiënt. Maar voor wie zijn deze afbraakmaatregelen noodzakelijk? Dat economische afhankelijkheid geen persoonlijke tekortkoming is, maar het resultaat van hoe arbeid en zorg in onze samenleving worden georganiseerd, wordt te vaak genegeerd.
Eén op drie vrouwen heeft een pensioen onder de armoedegrens
Wat betekenen de politieke keuzes van de Arizona-regering concreet voor vrouwen? Ze verstrengen de pensioenregels. Wie niet aan steeds hogere loopbaanvereisten voldoet, wordt bestraft met de pensioenmalus. Net daar wringt het: wie zorgtaken opneemt of de carrière onderbreekt of zich genoodzaakt ziet deels te werken, kan moeilijk een “volledige” loopbaan voorleggen. Nu al heeft één op drie vrouwen een pensioen onder de armoedegrens, met de pensioenmalus zullen deze cijfers enkel verergeren.
Ze zetten onze koopkracht verder onder druk en maken de economische onafhankelijkheid van vrouwen nog fragieler, onder meer door het uithollen van de index en het afremmen van loonstijgingen. Omdat in sectoren zoals zorg, schoonmaak en kinderopvang de lonen laag starten en nauwelijks stijgen, stapelen de loonachterstand en bijhorende gevolgen zich over de hele loopbaan op.
Op de arbeidsmarkt wordt flexibiliteit verder doorgeduwd. De minimale arbeidsduur verdwijnt, extreem korte contracten worden mogelijk en nacht- en weekendwerk raken verder ingeburgerd. Wat als modernisering wordt verkocht, vertaalt zich voor wie werk en zorg combineert in grotere onzekerheid en minder controle over het eigen leven.
Tegelijk blijven investeringen in kinderopvang, ouderenzorg, onderwijs en gezondheidszorg achter. De tekorten zijn zichtbaar: wachtlijsten, personeelstekorten, hoge werkdruk. Wanneer publieke diensten tekortschieten, verschuift de zorg opnieuw naar gezinnen. En binnen die gezinnen nog altijd in de eerste plaats naar vrouwen.
Wanneer maand na maand vrouwen worden vermoord door (ex-)partners, gaat het niet om “drama’s in de privésfeer.” Het gaat om structureel geweld dat mogelijk blijft in een context van economische afhankelijkheid en gebrekkige bescherming.
Ook het middenveld staat onder druk. Vrouwenorganisaties en kritische stemmen worden weggezet als lastig of radicaal. Maar zonder middenveld geen democratie. Zonder collectieve organisatie geen rechten. Wat vandaag vanzelfsprekend lijkt, zoals stemrecht, arbeidsrechten en sociale zekerheid, werd ooit afgedaan als overdreven of gevaarlijk.
Op papier lijken het afzonderlijke hervormingen. In werkelijkheid vormen ze één duidelijke richting: minder sociale bescherming, meer individuele verantwoordelijkheid. Minder collectieve zorg, meer druk op gezinnen. Minder zekerheid, meer flexibiliteit. Dit gaat niet alleen over vrouwen. Het gaat over de richting die onze samenleving uitgaat.
Vrouwen pikken het steeds minder dat ongelijkheid wordt weggezet als een persoonlijk probleem
Willen we een samenleving waarin zorg collectief wordt georganiseerd, of een waarin ze wordt doorgeschoven naar gezinnen? Willen we democratische ruimte voor protest en organisatie, of een klimaat waarin kritische stemmen worden gemarginaliseerd? Willen we sociale bescherming die ongelijkheid corrigeert, of een systeem dat wie al kwetsbaar staat nog verder onder druk zet? De Raad van State geeft ons alvast gelijk en waarschuwt dat de pensioenhervorming kan leiden tot indirecte discriminatie en een schending van het gelijkheidsbeginsel.
Vrouwen pikken het hoe langer hoe minder dat ongelijkheid wordt weggezet als een persoonlijk probleem, terwijl politieke keuzes ze systematisch versterken. 8 maart wordt daarom steeds minder een symbolische dag voor gelijkheid, en steeds meer een dag van verzet. Een dag waarop vrouwen op straat komen voor hun rechten en een dag van vrouwenstaking, waarbij vrouwen het betaald én onbetaald werk neerleggen om te tonen hoeveel ze wel verzetten.
Wat opvalt, is hoe breed dat verzet vandaag gedragen wordt. Vakbonden, feministische organisaties, jongeren, mensen met diverse achtergronden. De vrouwenstaking op 8 maart overstijgt sectoren en generaties. Ze verbindt economische rechtvaardigheid met de strijd tegen geweld. Ze verdedigt reproductieve rechten, maar ook democratische vrijheden. Ze maakt duidelijk dat sociale afbraak en vrouwenrechten geen aparte dossiers zijn, maar twee kanten van dezelfde medaille.
Wat als individuele last wordt voorgesteld, is in werkelijkheid het gevolg van politieke keuze
8 maart is geen feestdag. Het is een strijddag. En dit jaar klinkt de boodschap helderder dan ooit: als de Arizona-ministers sociale rechten afbouwen en ongelijkheid vergroten, mogen ze verzet verwachten. De platformtekst van Collectief 8 maars tegen de aanvallen van de regering op vrouwen werd door twaalf vrouwenorganisaties en vakbonden ondertekend.
Misschien is dat de kern van deze 8 maart. Niet alleen verontwaardiging, maar collectieve kracht. Wat vandaag als individuele last wordt voorgesteld, is in werkelijkheid het gevolg van politieke keuzes. Het goede nieuws? Die keuzes zijn wel degelijk omkeerbaar.
Marte Billen is ACV-genderverantwoordelijke, Martine Vandevenne is ABVV-genderverantwoordelijke en Matilde De Cooman is woordvoerder Collectief 8 maars
Op Internationale Vrouwendag op 8 maart worden in verschillende steden in België acties georganiseerd. Klik hier voor het programma.
Dit artikel is eerder gepubliceerd op Knack.
