Jean-Luc Mélenchon: "Frankrijk zit in een diepe pre-revolutionaire crisis"
In de negen jaar sinds haar oprichting is La France Insoumise (LFI - ‘niet-onderworpen Frankrijk´) uitgegroeid tot de grootste linkse partij met 71 parlementszetels, tegenover de traditionele Socialistische Partij (61) en de Communistische Partij (17). LFI-boegbeeld Jean-Luc Mélenchon was driemaal kandidaat-president. In 2022 behaalde hij 21,9 procent van de stemmen en eindigde in de eerste ronde als derde na Marine Le Pen (23,15 procent) van het extreemrechtse Rassemblement National en zetelend president Emmanuel Macron (27,85 procent).
De linkse VS-nieuwssite Counterpunch sprak in juli 2025 met LFI-oprichter Jean-Luc Mélenchon en een aantal van de 71 LFI-parlementsleden - Nadege Abomangoli, Aurélie Trouvé, Arnaud Le Gall, Aurélien Taché en Aurélien Saintoul - over het alternatief dat zij aan de Franse bevolking bieden.
De crisis van het macronisme
LFI: "Dit is het einde van het macronisme, de partijen die hem steunen zijn intern verdeeld en sluiten in hun wanhoop een alliantie met extreemrechts. Toen het Rassemblement National de Europese verkiezingen won in juni 2024 was president Macron bereid een deal met hen te sluiten en een premier uit het Rassemblement National te benoemen."
"Dat is niet gebeurd, maar het macronisme heeft in de praktijk al veel extreemrechtse slogans overgenomen. De macronisten vormen in de huidige regering een alliantie met extreemrechts. Ook Les Républicains (LR), de traditionele rechtse partij, staat meer dan ooit aan de kant van extreemrechts. Hun leider, Bruno Retailleau, is nu minister van Binnenlandse Zaken, dus ook van de politie."
"Tijdens een recente bijeenkomst zei hij ‘Weg met de sluier’, een slogan van extreemrechts. Dat riepen Franse kolonisten al tijdens de koloniale oorlog (terwijl ze zich in Frankrijk verzetten tegen stemrecht en het recht op een bankrekening voor vrouwen, n.v.d.r.). Islamofobie is een reële bedreiging als ideologische bindende factor van de rechtse krachten."
Volksprotesten en links
JLM: "De kapitalisten steunen extreemrechts, als reactie op de massale sociale mobilisatie tegen het neoliberale regeringsprogramma. Er heerst een pre-revolutionaire sfeer in Frankrijk, zoals wordt toegegeven door de macronisten. In feite is dat al jaren zo overal ter wereld. In mijn boek Faites mieux-Vers la Révolution citoyenne poog ik dit te analyseren, want het baart Macron en het establishment rond hem grote zorgen."
“Eerder waren er al de gele hesjes (vanaf september 2018). Aanvankelijk steunde traditioneel links hen niet. Ze zeiden dat het fascisten waren. Pas tien dagen na het begin van hun protesten hebben links, de vakbonden en de anderglobale beweging verklaard hen toch te steunen. Dit was immers een nieuwe conflictlijn: niet links tegen rechts, maar bevolking tegen oligarchie.”
"Aanvankelijk steunde traditioneel links de gele hesjes niet"
"De protesten dertien jaar eerder, in 2005, waren anders. Toen vonden ze vooral plaats in de buitenwijken van de grote steden. In 2023 verspreidden de protesten zich ook naar kleinere steden. Sommige sociologen zeggen dat de protesten van 2005 en 2023 dezelfde oorzaken hadden. Wij vinden echter dat de protesten van 2023 duidelijk anders waren. De deelnemers waren erg jong en ze voelden heel scherp waar ze tegen waren: onder andere tegen de macht van de politie, die volgens hen een vrijbrief had om hen te doden, vooral jonge Arabische mannen."
"Ook zonder woordvoerders was het duidelijk waartegen ze protesteerden: tegen buitengerechtelijke executies door de politie. De polarisatie was in 2023 bovendien veel sterker, mede door de rol van sociale media. Rechts reageerde woedend op de protesten, sommige mensen keurden zelfs openlijk goed dat de politie jonge Arabische en zwarte mannen doodschoot."
Hielden de protesten in 2023 ook verband met economische kwesties?
LFI: “Ja, we hebben erop gewezen dat het reacties waren tegen de concrete gevolgen van het neoliberalisme. Alle andere partijen noemden het ‘rellen’. Wij niet. Slachtoffers van racisme zijn ook slachtoffers van het kapitalisme. Het zijn zij die volledig worden uitgebuit. In tegenstelling tot wat de Communistische Partij en sommigen in de Socialistische Partij stellen, kun je de strijd tegen racisme niet loszien van de strijd tegen het kapitalisme.”
“Racisme is niet alleen een morele kwestie, het is ook economisch. Racisten stellen dat we een beperkte welvaart hebben en dat die welvaart delen met migranten de ‘eigen’ bevolking benadeelt. Dit is verdeel-en-heers. Je begint met migranten en gaat door met arme witte mensen. De macronisten willen deze door extreemrechts gepropageerde verdeeldheid normaliseren.”
“Ze deden dit al in Mayotte (Franse kolonie in de Indische Oceaan, officieel een Frans departement), de rechten van migranten vernietigen. Mayotte en andere overzeese gebieden werden proeftuinen voor de rest van Frankrijk.”
“Het wordt hier nu ook gedaan, in de voorsteden van Marseille, waar het Rassemblement National (RN) van Marine Le Pen, zeer actief is. Zij creëren er crisissituaties. Hun wetsvoorstel wil elke gearresteerde buitenlander die eerder een straf heeft uitgezeten voor ten minste 200 dagen gevangen zetten. Dit is een duidelijke schending van de grondrechten: je kunt niemand in de gevangenis steken zolang hij niet werd veroordeeld.”
“Het probleem is dat antiracisme in het verleden werd geïnstrumentaliseerd door de socialisten om politieke vijanden te bestrijden toen zij zelf aan de macht waren. Daardoor staan mensen nu wantrouwend tegenover ‘antiracisme’, vooral wanneer die ‘antiracisten’ witte mannen zijn met politieke agenda's.”
“We bestrijden ook nieuwe vormen van racisme, zoals de bewering dat niet-witte mensen de samenleving en de regering infiltreren om hoge posities te bekleden, dankzij speciale anti-discriminatie-voordelen die ze krijgen. Ooit was de kritiek dat moslims niet willen integreren. Doen ze dat wel, zoals Nadege Abomangoli, vicevoorzitter van de Nationale Assemblee, dan maken ze volgens rechts misbruik van antidiscriminatiemaatregelen.”
Andere delen van links hebben geen begrip voor de benarde situatie van de migranten?
LFI: “Inderdaad, maar dit is niet nieuw voor communistische leiders, want veertig jaar geleden zeiden ze al dat er een probleem was met immigranten. Onze meningsverschillen met de PC gaan verder, ze hebben ook te maken met een andere visie op de samenleving.”
"Zonder LFI zou er geen levensvatbare linkse beweging meer zijn in Frankrijk"
“Wie deel uitmaakt van de bevolking en wie niet, dat is veranderd. De PC zit vast in zijn achterhaalde visie. De arbeidersklasse is geëvolueerd. Arabieren en andere niet-witte gemeenschappen zijn nu de meerderheid in veel sectoren, bijvoorbeeld in de ziekenhuizen, waar de meerderheid van het personeel niet langer wit is. Racisme bestrijden is dus ook de werkende klasse verdedigen.”
Verdeelde links
Hoe is de situatie van links in Frankrijk nu?
LFI: "Zonder LFI zou er geen levensvatbare linkse beweging meer zijn in Frankrijk. De PS is verdeeld. Hun enige vraag is hoe zetels te winnen en of ze al dan niet een alliantie met ons moeten aangaan. We staan nochtans samen tegen extreemrechts en tegen het macronisme, dat intern erg verdeeld is omdat het einde voor hen in zicht is. Daarnaast heb je, zoals in veel andere landen, de media, die worden gedomineerd door miljardairs die elke overwinning van extreemrechts zeer toejuichen."
"De socialisten zijn verdeeld. Eén groep wil onder geen beding een alliantie met ons. De andere wil die alleen in bepaalde situaties. Zij hengelen naar kiezers die voor Macron stemden en denken dat een alliantie met LFI die kiezers zal afstoten. Ze vragen zich niet af of die kiezers in een tweede ronde van de verkiezingen nog op hen zullen stemmen. Hun strategie bestaat erin de bevolking uit angst voor extreemrechts weer onder de knoet van de status quo te krijgen."
"Dat streven van de socialisten om Macron-stemmers te winnen, is een illusie. Die zijn voornamelijk conservatief en gaan nooit socialisten of sociaaldemocraten steunen. Ze doen nu hun best zich van ons te onderscheiden. Over Gaza willen ze nog steeds niet het woord ‘genocide’ gebruiken. Ze beweren dat wij Hamas en terrorisme steunen. Wat kan extreemrechts zich nog meer wensen? Voor hen is dit een godsgeschenk."
"De conservatieve partij Les Républicains heeft een parlementair onderzoek gevraagd naar onze vermeende banden met terroristische groeperingen. Ze noemen ons ‘islamomarxisten’, om mensen bang te maken en zich te schikken naar het neoliberalisme. Die strategie werkt niet. Hun opportunisme wekt alleen maar afkeer."
Verdeeld centrum en verdeeld rechts
In 2027 zijn er presidentsverkiezingen en in 2029 parlementsverkiezingen. Zal links zich terug verenigen, zoals in 2024 rond het Nouveau Front Populaire?
LFI: "In andere omstandigheden zou dat zeer gunstig zijn voor links. De macronisten zijn erg verdeeld. Als je kijkt naar wie in 2017 op Macron hebben gestemd en wie dat in 2023 (in de eerste ronde behaalde zetelend president Macron slechts 27 procent) hebben gedaan, zie je een groot verschil. In 2017 kwamen zijn stemmen voornamelijk van oudere en centristische kiezers. In 2023 kwamen ze van jongere kiezers die het conservatieve gedachtengoed willen moderniseren. Er is niemand die deze twee groepen nog kan verenigen. Macron mag zich volgens de Grondwet geen derde maal kandidaat stellen. Zijn macronisme wordt een eenmalig fenomeen."
"Maar wat rechts en extreemrechts betreft, die zijn ook erg verdeeld met leiders als Bruno Retailleau van Les Républicains, de traditionele conservatieve partij, en Marine Le Pen van het Rassemblement National."
"Le Pen en enkele andere RN-leiders mogen zich na een veroordeling voor verduistering van openbare fondsen geen kandidaat stellen. Le Pens protégé Jordan Bardella zal in haar plaats presidentskandidaat zijn, maar die mist elke geloofwaardigheid. Bardella is jong, lui en onervaren in vergelijking met Retailleau, die al vele functies heeft bekleed en al veertig jaar dezelfde retoriek afdreunt. Tussen hen beiden geeft het grootkapitaal de voorkeur aan Retailleau."
"Deze situatie is dus gunstig voor links. We staan dan ook open voor gesprekken met de socialisten. De groenen, socialisten en communisten praten onderling reeds over een electoraal bondgenootschap. Het enige wat hen bindt, is dat ze niet met La France Insoumise willen praten. Maar aangezien ze alleen hun aantal zetels willen verhogen, ten koste van elk principe, zullen hun gesprekken niet ver komen."
Het programma van La France Insoumise: collectivisme
Wat zal in 2027 uw programma zijn als kandidaat-president?
JLM: "In ieder geval zal er dan een LFI-kandidaat zijn, die ons programma L'Avenir en commun (onze gemeenschappelijke toekomst) zal uitdragen. Het werd opgesteld met sociale verenigingen, vakbonden en wetenschappers en omvat 831 maatregelen voor een nieuw Frankrijk, dat breekt met de kapitalistische orde. Die worden voortdurend bijgewerkt, doorberekend en gedetailleerd. Het zal uitgaan van de behoeften van de samenleving."
"We voeren als basis een ‘groene regel’ in: we nemen niet meer van de natuur dan zij zelf kan regenereren"
"Om te breken met neoliberale uitbuiting, voeren we als basis een ‘groene regel’ in: we nemen niet meer van de natuur dan zij zelf kan regenereren. We gaan de ‘commons’ (alles wat gemeenschappelijk bezit is) en alle levende organismen rechten geven. We erkennen het recht op stilte, op gezond voedsel, op schone lucht en op gezond drinkwater."
"We willen de samenleving veranderen en harmonie creëren tussen mensen onderling en met de natuur. De logica van de markt wordt vervangen door die van ecologische planning, met grote projecten voor huisvesting, energie, landbouw en industrie. Dat zal duizenden banen creëren."
"L'Avenir en commun betekent ook een breuk met de presidentiële monarchie van de Vijfde Republiek (opgericht door Charles de Gaulle in 1958 die de president grote machten geeft om zonder het parlement te regeren). De Zesde Republiek zal volksparticipatie mogelijk maken, herroepingsreferenda voor verkozen functionarissen of burgerinitiatieven voor referenda."
"Onder Macron heeft de Vijfde Republiek autoritair de pensioenleeftijd verhoogd naar 64 jaar, zonder stemming in de Assemblée, tegen een historisch grote mobilisering van de bevolking. We zullen de pensioenleeftijd op 60 jaar herstellen[1]."
Wat stelt het socialisme van LFI voor?
JLM: "Ik noem dat liever collectivisme, de sociale problemen oplossen, maar ook het algemeen menselijk belang vrijwaren en de rechten van alle levende wezens als één collectief. We leven in een nieuwe wereld met een grotendeels verstedelijkte bevolking in conflict met de oude oligarchie. Deze wereld loopt ten einde met slechts twee mogelijke uitkomsten: collectivisme of de wet van de sterkste."
"Kiezen voor individualisme en de wet van de sterkste betekent dat duizenden mensen vergiftigd blijven door eeuwigdurende chemische vervuiling om de geldkraan open te houden. Het betekent bijvoorbeeld geen preventie tegen megabosbranden, omdat er bezuinigd wordt op blusvliegtuigen. De wet van de sterkste geldt wanneer één op de twee Fransen zwaarlijvig of te zwaar is, wanneer de kindersterfte al tien jaar stijgt, wanneer één op de vier moeders haar kinderen alleen opvoedt, terwijl het vermogen van miljardairs is verdubbeld sinds Macron president werd in 2017."
"Collectivisme is geen utopie, maar een noodzaak. De instorting van het kapitalisme kan goed nieuws zijn. Ieder van ons is mee verantwoordelijk voor de uitkomst die we aan deze breuklijn geven."
France in Crisis: an Interview with Jean-Luc Mélenchon and La France Insoumise werd gepubliceerd door Walden Bello en Counterpunch, vertaald en lichtjes ingekort door Lode Vanoost.
Note:
[1] Het Franse pensioensysteem stelde een startleeftijd van 60 jaar vanaf wanneer men pensioen mocht nemen, terwijl in België 65 jaar geldt als de leeftijd vanaf wanneer men verplicht met pensioen gaat. In de praktijk werken Fransen gemiddeld tot 63 jaar, net als in België, omdat de meeste loontrekkenden op 60 jaar teveel pensioenrechten verliezen, dezelfde reden waarom in België de meeste mensen gemiddeld ook tot 63 jaar werken.
De verhoging van de Franse pensioenleeftijd vanaf 64 betekent dat de meeste loontrekkenden tot 67 zullen moeten werken voor een volledig pensioen. Wie toch vroeger op pensioen moet om gezondheidsredenen verliest veel pensioenrechten, wat hoofdzakelijk zware en laagbetaalde beroepen en werkende vrouwen treft.
