Het echte verhaal over AI gaat niet over productiviteit maar over de aankomende recessie
Jeugdwerkloosheid is de afgelopen tijd een politiek heet hangijzer geworden in het Verenigd Koninkrijk, en dat is goed te begrijpen. De algemene werkloosheidsgraad bedraagt er 5,2 procent, het hoogste niveau in vijf jaar. Maar de jeugdwerkloosheid is zelfs opgelopen tot 16,1 procent. Voor het eerst ooit ligt die hoger dan het EU-gemiddelde, en zelfs hoger dan op het hoogtepunt van de pandemie.
De zoektocht naar werk weegt zwaar op de mentale gezondheid van jongeren. Een jonge vrouw solliciteerde meer dan een jaar lang elke maand op vijftig vacatures. Ze omschreef de ervaring als ‘zielsverpletterend’.
Jongeren melden dat ze intelligentietests, persoonlijkheidsprofielen en zelfs onbetaalde proefshifts moeten doorlopen om een baan te bemachtigen bij ketens als Wingstop en TKMaxx. Iemand die door The Guardian werd geïnterviewd, noemde het proces ‘als The Hunger Games, maar dan voor een job waarbij je kleren moet plooien’.
In de VS is het voor jongeren nauwelijks beter. De jeugdwerkloosheid ligt er bijna dubbel zo hoog als het nationale gemiddelde. Bedrijven schrappen al geruime tijd banen en economen waarschuwen voor een economie die zich in tweeën splitst. Voor wie bovenaan staat en activa bezit, ziet het plaatje er dankzij de door AI aangedreven beursstijging rooskleurig uit. Maar door de koopkrachtcrisis, stagnerende lonen en stijgende werkloosheid heeft de rest moeite om rond te komen.
Voorbij de hype
De architecten van AI vertellen ons al jaren dat die de economie zal transformeren. Sam Altman van OpenAI, Dario Amodei van Anthropic en Mustafa Suleyman van Microsoft waarschuwen dat AI op middellange termijn de meeste kantoorbanen zal vervangen. Jongeren zouden het zwaarst worden getroffen, omdat instapfuncties als eerste verdwijnen.
Tot nu toe lijkt de invoering van AI nauwelijks tot een significante productiviteitsstijging te hebben geleid
Maar deze mannen hebben er belang bij het revolutionaire potentieel van hun technologieën te benadrukken. Wanneer Sam Altman terloops opmerkt dat miljoenen hun baan zullen verliezen in de AI-revolutie, maakt de angst die dat oproept modellen als ChatGPT machtiger dan ze in werkelijkheid zijn. Journalisten nemen zulke uitspraken kritiekloos over, lezers internaliseren ze, en voor je het weet is het verhaal dat ‘AI je baan komt afpakken’ ingeburgerd zonder solide bewijs.
En dat bewijs is allerminst stevig. In de beginfase van de AI-revolutie verschenen studies die suggereerden dat miljoenen banen door grote taalmodellen zouden verdwijnen. Recente onderzoeken zijn voorzichtiger. Tot nu toe lijkt de invoering van AI nauwelijks tot een significante productiviteitsstijging te hebben geleid.
Als AI daadwerkelijk ieders baan bedreigde, zou je verwachten dat de productiviteit (output per werknemer) sterk zou stijgen. In dat geval zouden bedrijven met minder werknemers dezelfde productie kunnen realiseren. Maar dat gebeurt niet. The Economist berekende dat de toepassing van AI de nationale productiviteit in de VS het afgelopen jaar hoogstens met 0,25 tot 0,5 procentpunt heeft verhoogd.
In sommige sectoren, zoals technologie en financiën, is de invoering sneller gegaan en zijn productiviteitswinsten duidelijker. Maar over het geheel genomen is er weinig bewijs dat AI een aanzienlijke stijging van de werkloosheid veroorzaakt.
Het AI-excuus
Onderzoekers stellen daarentegen vast dat bedrijfsleiders AI gebruiken als ‘excuus’ om personeel te ontslaan. Bedrijven die in betere economische tijden te veel hebben aangeworven, moeten nu inkrimpen door een stagnerende vraag. Maar aan aandeelhouders vertellen dat ontslagen het gevolg zijn van spectaculaire productiviteitswinsten door toepassing van AI, klinkt natuurlijk veel aantrekkelijker.
De echte reden voor de stijgende werkloosheid is dat de economie, buiten enkele sectoren zoals technologie, stagneert. De koopkrachtcrisis drukt de consumentenvraag en treft sectoren als detailhandel en horeca. Grotere bedrijven die niet rechtstreeks op consumenten zijn gericht, stellen nieuwe investeringen uit vanwege de extreme onzekerheid die hangt boven de wereldeconomie. Niemand weet wat er de komende jaren met prijzen, tarieven of veiligheid zal gebeuren.
Aandeelhouders vertellen dat ontslagen het gevolg zijn van productiviteitswinsten door AI, klinkt aantrekkelijker
Kortom: bedrijven nemen geen mensen aan omdat ze bang zijn voor de toekomst. Dat is dezelfde reden waarom ze tijdens een klassieke economische neergang stoppen met rekruteren.
Jongeren worden daarbij altijd het zwaarst getroffen, omdat bedrijven in onzekere tijden consolideren: ze houden bestaande werknemers vast in plaats van het risico te nemen nieuwe mensen op te leiden. Onderzoek toont zelfs aan dat jongeren die tijdens een recessie de arbeidsmarkt betreden, langdurige ‘littekens’ oplopen, met blijvend lagere lonen tot gevolg.
Maar officieel zitten we niet in een recessie. Althans, dat zeggen de cijfers. De onderliggende zwakte van de Amerikaanse (en in mindere mate de Britse) economie wordt gemaskeerd door de AI-bubbel. Een studie stelde dat de kapitaalinvesteringen van Amerikaanse bedrijven zonder AI-uitgaven waarschijnlijk negatief zouden zijn. Een andere studie berekende dat de Amerikaanse groei van de bbp in de eerste helft van 2025 slechts 0,1 procent zou hebben bedragen zonder investeringen in AI-infrastructuur.
Al die nieuwe investeringen creëren geen banen maar versterken ongelijkheid. Zoals ik enkele weken geleden schreef, hebben slechts dertig AI-aandelen het voorbije jaar 5,2 biljoen dollar aan huishoudelijk vermogen toegevoegd. Dat genereerde op zijn beurt 180 miljard dollar extra consumptie. Maar de rijkste 10 procent van de Amerikanen bezit 93 procent van het nationale vermogen. De rijken worden dus rijker dankzij AI en hun extra uitgaven doen de economie gezonder lijken dan het in werkelijkheid is.
De komende crisis
In de VS leidt dit tot een kloof tussen de economische hoofdcijfers en de dagelijkse realiteit van mensen. Gewone burgers krijgen te maken met stijgende werkloosheid, stagnerende lonen en een koopkrachtcrisis, terwijl hen wordt verteld dat de economie en de financiële markten floreren.
In het VK is het beeld minder tegenstrijdig. Onze economie zit al geruime tijd in het slop. De productiviteit stagneert vrijwel volledig en de bbp-groei is al jaren mager. De inflatiecijfers verbeteren misschien, maar dat komt grotendeels doordat de vraag vlak blijft. In die context is stijgende werkloosheid geen teken van een naderende technologische revolutie, maar van een naderende recessie.
Het leven zal voor de meerderheid steeds moeilijker worden
Zolang de AI-boom aanhoudt, zullen de VS en het VK een formele recessie vermijden. Het leven zal voor de meerderheid steeds moeilijker worden, terwijl een minderheid vermogen opstapelt op een ongeziene schaal.
Maar op een dag zal de bubbel barsten. Dan zal het doek vallen en zal blijken hoe ongezond deze economieën zijn, scheefgetrokken richting enkele monopolistische bedrijven en vermogende individuen. Zij zullen natuurlijk niet degenen zijn, die de rekening voor economisch herstel moeten betalen.
Dit artikel is een vertaling van een artikel in Grace Blakeley's Substack.
