Eindelijk een regeerakkoord in Brussel: “Maar opluchting is geen visie”
“Dat politieke stabiliteit terugkeert en duidelijk is wie we waarvoor kunnen aanspreken in cruciale stedelijke dossiers, volstaat niet als de inhoud tekortschiet”, schrijft de Brusselse organisatie BRAL. Nadat ze de regionale beleidsverklaring hadden gelezen, konden ze moeilijk anders dan vaststellen dat hun fundamentele zorgen niet zijn weggenomen. Integendeel.
BRAL vestigt de aandacht vooral op het beknopte karakter van het Brusselse regeerakkoord. Hoewel de belangrijkste thema’s die hen na aan het hart liggen - zoals mobiliteit, ruimtelijke ordening, stedenbouw, stadsvernieuwing, huisvesting en klimaat aan bod komen, “ontbreekt diepgang en een uitgewerkte visie”.
Cruciale kwesties zoals de hervorming van het Lucht-Klimaat-Energieplan en het Gewestelijk Bestemmingsplan ‘Share the City’ worden eenvoudigweg niet vermeld. Dat is wellicht niet verrassend wanneer essentiële bevoegdheden zoals leefmilieu en klimaat voor een duurzame stad, niet bij een minister maar bij een staatssecretaris liggen, en daardoor aan politieke slagkracht inboeten.
“Het moge duidelijk zijn dat dit akkoord in drie dagen werd geschreven, zonder consultatie van middenveld, administraties en andere maatschappelijke actoren”, zegt BRAL. Na 600 dagen hadden ze van de coalitiepartijen een duidelijke politieke visie en een sterker uitgewerkt project voor Brussel verwacht. Bovendien liet de Nederlandstalige versie zes dagen op zich wachten, wat uitzonderlijk lang is.
Mobiliteit
De naam voor het mobiliteitsplan van Brussel ‘Good Move’ verdwijnt uit de teksten, maar de belangrijkste principes van het gewestelijke mobiliteitsplan blijven wel overeind. Dat kan, hoopt BRAL, de kans bieden om de mobiliteitstransitie verder te zetten zonder te blijven hangen in symbooldiscussies. Tegelijk blijft onduidelijk welke middelen de regering voorziet voor de uitvoering van het plan en zijn opvolger, ‘Better Move’.
Over Metro 3 staat er in het akkoord dat het traject Noord - Albert afgewerkt wordt om tramverkeer mogelijk te maken. Het traject Noord - Bordet gaat daarentegen volledig on hold, wat volgens BRAL logisch is zonder bouwvergunning en financiering. De afwerking van metrohalte Grondwet, echter, roept verzet op. Dit lijkt namelijk gevolgen te hebben voor het Zuidpaleis. “Het is minstens opmerkelijk te noemen dat er over het Zuidpaleis in deze beleidsnota met geen woord wordt gerept”, zegt BRAL. De organisatie zal zich blijven verzetten tegen de mogelijke sloop.
BRAL is positief over het behouden van het openbaarvervoersaanbod in Brussel en de aanleg van de tram naar Tour en Taxis. Maar actieve verplaatsingen komen er bekaaid vanaf. Fietspaden worden hier en daar genoemd, terwijl voetgangers zo goed als ontbreken. “Dat is nogal paradoxaal aangezien stappen de belangrijkste manier van verplaatsen is in Brussel”, vindt BRAL.
Huisvesting
De beleidsverklaring erkent terecht de ernst van de wooncrisis, met stijgende onbetaalbaarheid, een middenklasse die onder druk staat en de ernstige nood aan bijkomende sociale huisvesting voor de meest kwetsbare Brusselaars. De antwoorden blijven volgens BRAL echter te voorzichtig.
Er wordt niet gekozen voor harde huurprijsregulering, bindende plafonds of structurele ingrepen in de grond- en vastgoedwaarde-mechanismen die prijsstijgingen opdrijven. In plaats daarvan ligt de nadruk op vrijwillige conventies, financiële stimulansen en het vergroten van het aanbod.
Voor BRAL schiet dit ernstig tekort, omdat de wooncrisis sterk marktgedreven is. Zonder robuustere en betrouwbare regulering en ingrepen in het onderliggende systeem, blijft betaalbaarheid afhankelijk van goodwill en incentives, eerder dan van afdwingbare rechten. “Het akkoord bevat geen concreet antwoord op de aanhoudende verdringing van kwetsbare inwoners naar onbetaalbare en ongezonde woningen, vaak in de zwakste wijken of zelfs buiten het gewest”.
Stedenbouw
Het hoofdstuk stedenbouw is volgens de Brusselse stadsbeweging het meest controversieel. Hervormingen van het omgevingsbeleid en het vergunningenkader (zoals BWRO/COBAT, de GSV/RRU en het GBP/PRAS) lopen door, maar de nadruk ligt sterk op deregulering en snellere procedures.
“Eenvoudigere en duidelijkere stedenbouwkundige normen zijn zeker nodig”, stelt BRAL, “maar de nadruk op deregularisatie, versnelde vergunningen, en ‘het ontgrendelen van de vastgoedmarkt’ roepen vragen op over de democratische kwaliteit en legitimiteit van deze vorm van stadsontwikkeling”.
Ruimtelijke ordening
Volgens het regeerakkoord komt er een pauze van 18 maanden voor enkele gevoelige bouwdossiers, waaronder Josaphat, Meylemeersch, Keyenbempt en Kalevoetbos. Daarnaast worden Wiels, Avijl en Donderberg als groenzone aangeduid. Volgens BRAL kan die tijdelijke stop een kans zijn om de druk op open ruimte opnieuw te bekijken en meer rekening te houden met biodiversiteit en klimaatadaptatie.
Toch blijven er grote vraagtekens. Het is namelijk onduidelijk wat er na die 18 maanden gebeurt, en een structurele bescherming van deze gebieden staat niet zwart op wit in het akkoord. Bovendien lopen voor sommige locaties ook juridische procedures: een tijdelijke pauze lost het debat over open ruimte niet automatisch op.
“Stadsontwikkeling moet vertrekken vanuit ecosysteemwaarde en collectieve leefkwaliteit, niet louter vanuit economische valorisatie,” vindt BRAL.
Ook in dossiers zoals Audi Vorst ziet BRAL vooral economische logica: de regering wil daar een “stedelijke vrijhandelszone” creëren om de herbestemming van de site te versnellen. BRAL pleit ervoor dat het Gewest zich sterker positioneert, zodat het mee de koers kan bepalen met een publiek masterplan.
Tot slot stelt de regering ook voor om een voetbalstadion op de Bempt-site in Vorst te bouwen. “Gezien de schaarste aan toegankelijke groene ruimte voor de Brusselse bevolking en het belang ervan voor fysieke en mentale gezondheid, klimaatadaptatie en sociale cohesie,”, vindt BRAL deze keuze bijzonder ongelukkig.
Luchtkwaliteit
Luchtkwaliteit komt opvallend beperkt aan bod in het regeerakkoord. Het onderwerp zit vooral verstopt in het hoofdstuk mobiliteit, terwijl het volgens BRAL in de eerste plaats een kwestie is van volksgezondheid: minder luchtvervuiling betekent minder gezondheidsproblemen.
Een positief punt is dat de regering vasthoudt aan de oorspronkelijke planning van de lage-emissiezone (LEZ) en aan de geleidelijke uitfasering van voertuigen met verbrandingsmotoren. Over het plan om boetes te verlagen blijft BRAL kritisch. De organisatie vreest dat dit de maatregel minder doeltreffend én minder rechtvaardig maakt. Ze wijst erop dat een systeem waarbij boetes sterker rekening houden met inkomen sociaal eerlijker zou kunnen zijn.
Geen antwoord op vele onzekerheden
“De komst van een volwaardige regering moet ons weliswaar uit de politieke onzekerheid halen maar de financiële onzekerheid, de democratische onzekerheid, de onzekerheid op het vlak van het milieu, de sociale onzekerheid vinden geen concreet antwoord in deze verklaring”, concludeert BRAL.
De uitgesproken ‘besparingswil’ en de ambitie om tegen 2029 opnieuw een begrotingsevenwicht te halen, zouden de speelruimte sterk beperken. Ook de drang naar “vereenvoudiging” en “rationalisering” kan, waarschuwt BRAL, een risico vormen voor democratie en participatie.
De stadsbeweging kondigt aan de komende jaren scherp te blijven volgen wat er op het spel staat voor Brussel en haar inwoners. “We zullen onze energie inzetten om de burgers zo goed mogelijk te vertegenwoordigen en hun stem te laten horen”, zegt de Brusselse stadsbeweging.
