Na dodelijke rellen in Lyon: hoe rechts Quentin Derauque tot martelaar maakt
Dat iemand op straat wordt doodgeschopt is op geen enkele manier goed te praten. Extreemrechts, of niet. Het was nog een jonge man, deze Quentin, amper 23 jaar, en hij studeerde wiskunde. Net als zoveel jongemannen die ik ontmoet kon men - gezien zijn jeugdige leeftijd - hopen dat het nog goed zou komen met hem. Dat hij zijn rechts extremisme, een witte fragiliteit die al te vaak voortkomt uit frustratie en pijn in de postpuberteit, nog zou kunnen afleggen. Ik wil daar niet op beknibbelen, op die begripvolle houding. Ze hoort bij het positieve mensbeeld van ons linkse deugdneuzen. Wij geloven in het potentieel van de mens. Niemand is finaal verloren. Iedereen krijgt kansen.
Gebruikt om verontwaardiging tegen links op te stoken
De dood van deze jongeman wordt door extreemrechts gebruikt om verontwaardiging tegen links op te stoken. In Frankrijk geraakten de gemoederen stevig verhit. De jongen werd vermoord na een lezing van het Franse La France Insoumise, een linkse politieke partij. Hoewel de daders nog niet geïdentificeerd zijn en de partij zich nadrukkelijk distantieert van alle geweld, werden haar kantoren in Parijs, Rouen, Metz, Castres, Bordeaux, Rijsel, Montpellier en Toulouse na de moord wel al vernield door extreemrechtse sympathisanten.
Ook in ons land werd het hoofdkwartier van de linkse EPO Uitgeverij onlangs gevandaliseerd en ontsierd door bedreigingen. Of het geweld tegen links stijgt is niet eenduidig te bepalen, maar het Amerikaanse Cato Institute stelt wel dat rechts verantwoordelijk was voor 391 van de 621 politieke moorden in de VS sinds 1975, en links maar voor 61 daarvan. Milieuactivisten worden wereldwijd wel vaker en vaker bedreigd en vermoord. En tot 90 procent van de linkse activisten is al bedreigd geweest, in het echt of online. Tot nu toe heeft geen rechtse partij zich gedistantieerd van het recent reactief rechts geweld in Frankrijk. Een parlementslid van LFI merkte ook op dat de politie nogal passief bleef.
Ook in ons land probeert extreemrechts de dood van Quentin nu politiek op te eisen
Ook in ons land probeert extreemrechts de dood van Quentin nu politiek op te eisen, een martelaar te maken van zijn persoon en woede op te hitsen tegen al wat zij als links beschouwen. Zo is Dries Van Langenhove woedend op de journalisten van de VRT, noemt hij hen “het uitschot van deze aarde” en “de allerlaagste levensvorm op aarde”. Hun misdaad? Over Quentin spreken als een “extreemrechtse jongeman”. Puur descriptief nochtans, er is veel te zeggen over de berichtgeving van VRT, maar om rechts aan te duiden zijn ze doorgaans zelfs iets te voorzichtig.
Pijlen op ANTIFA
Europarlementariër van Vlaams Belang Tom Vandendriessche - binnen het VB ook bekend als Tom 2 of Bèta Tom - richt zijn pijlen dan weer op ANTIFA. Hij noemt het - voorspelbaar - een terroristische organisatie, en vraagt om die ook als dusdanig aan te pakken. Zijn oproep resoneert met de nadagen van de moord op Charlie Kirk in de VS, toen Donald Trump een memorandum tekende om ANTIFA als “domestic terrorist organisatie” te laten bestempelen.
Dat wil Tom 2 hier heel graag ook. Hij klinkt daarbij als een geschifte samenzweerder. Hij roept namelijk ook op om de financiering van ANTIFA bloot te leggen, en hun beschermingsnetwerken in gerecht, media en politiek te ontmantelen. Maar ANTIFA is geen strakke organisatie, dat waanidee is een paranoïde hersenspinsel van rechts.
ANTIFA is geen strakke organisatie, dat waanidee is een paranoïde hersenspinsel van rechts
Er zijn vele organisaties die zich met antifascisme bezighouden, en een aantal nogal lokale groepen die expliciet ook ANTIFA in hun naam hebben. Velen laten zich in de activistische iconografie ook inspireren door het in 1932 in Duitsland opgerichte Antifaschistische Aktion. Deze verzetshelden leverden het logo met de dubbele vlag in zwart en rood, je ziet het nog vaak opduiken in demonstraties. Maar meer dan een knipoog naar de historische strijd tegen het fascisme is dit niet. Het verraadt geen geheim lidmaatschap van een sinister genootschap.
In geen enkel land is er iets als een centraal leiderschap, officiële leden of een verenigende structurele eenheid van ANTIFA. Er zijn wel lokale collectieven, informele activistische netwerken en heel wat individuen die zichzelf karakteriseren als bezig met de strijd tegen het (neo-)fascisme. In die laatste zin ben ik ook een lid van ANTIFA. Maar in politiek geweld op straat geloof ik helemaal niet, ik ben eerder pacifistisch ingesteld.
Némésis was wel een gestructureerde groep
De ironie is dat Némésis, de zogenaamd feministische extreemrechtse groep waar Quentin zich als 'ordehandhaver' aan had verbonden, wel een duidelijk gestructureerde groep is met één leider - Alice Cordier. De groep treedt - in tegenstelling tot het vage ANTIFA - ook als één organisatie op, zowel in Frankrijk, Zwitserland en België. Ongeveer elk ander feministisch collectief veroordeelt de groep omdat ze focust op de link tussen seksueel geweld en migratie en zich daarbij xenofoob, racistisch, anti-islam, anti-migratie en zelfs anti-trans uitlaat.
De groep heeft ook uitgesproken banden met het Front National van Marine Le Pen, en engageerde zich in haar presidentiële campagne. De leidster van de Zwitserse tak was verbonden aan een openlijk neonazistische groepering. Zelfs het centrale beeld van de groep ruikt naar geweld en wraak, Nemesis is in de Griekse mythologie de godin van de vergelding.
De groep schaadt de feministische zaak, door identitaire kenmerken en veralgemenende haatspraak te verbinden aan de terechte roep om meer veiligheid voor vrouwen in de publieke ruimte. Dit zijn geen feministen, maar gewoon fascisten. Als we dan toch oproepen om groepen te laten verbieden, dan is dit een betere kandidaat dan het grotendeels imaginaire ANTIFA.
Een trieste tragedie
Is Quentin een held en een martelaar? Hij is een te betreuren jongeman, die door slechte invloeden op de verkeerde plek op het verkeerde moment was. De criminelen die hem doodden moeten verantwoording afleggen en berecht worden. Maar de mensen die hem met foute ideeën en extreme, identitaire haat tegen migranten op het pad dat tot zijn dood leidde mogen daar toch ook wel eens even over reflecteren. Zijn vrienden beschreven hem als een kalme, serieuze, bedachtzame jongeman die goed studeerde, tennis speelde en geïnteresseerd was in filosofie en literatuur. Dat zou - op het tennissen na, ik ben ongeveer zo vaardig daarin als een dronken giraf - een beschrijving van mezelf in mijn twintiger jaren kunnen geweest zijn. Het is werkelijk een trieste tragedie dat politiek extremisme al dit potentieel uit het leven heeft weggeplukt.
