Politiemacht boven burgerrechten mogen we in België niet normaliseren
De voorbije dagen werd mijn woning in Gent herhaaldelijk het doelwit van politieoptredens die werden verantwoord als “vervolging op heterdaad”. Het gaat om nachtelijk binnendringen zonder gerechtelijk bevel, het doorzoeken van woonruimtes en arrestaties dagen na de feiten - telkens onder diezelfde noemer van "heterdaad".
Maar wat hier gebeurt, gaat niet alleen over één gezin of één politieactie. Het raakt aan een fundamentele vraag: hoe ver mag de uitvoerende macht gaan vóór zij de kern van onze rechtsstaat aantast?
Willekeur
De feiten die aanleiding gaven tot dit optreden - een zware vechtpartij op 23 januari 2026 in Gent-Zuid waarbij twee gewonden vielen, van wie één in kritieke toestand - zijn ernstig en vragen een degelijk onderzoek. Maar ernst rechtvaardigt geen willekeur.
In de nacht van 24 januari werd vervolgens toch een woning zonder huiszoekingsbevel doorzocht en een 20-jarige man gearresteerd, die juist zelf slachtoffer was van geweld en een hoofdletsel had. Hij werd minder dan 24 uur later vrijgelaten, zonder kopie van zijn verhoor.
Hoe ver mag de uitvoerende macht gaan vóór zij de kern van onze rechtsstaat aantast?
Op 27 januari - vier dagen na de feiten - werden opnieuw twee leden van dezelfde familie gearresteerd, waaronder een minderjarige van 16 jaar. Ook zij werden enkele uren later weer vrijgelaten. Ook dit optreden werd gemotiveerd als “heterdaad”.
Dat wringt. Niet alleen juridisch, volgens wat ik hierover heb opgezocht, maar ook maatschappelijk.
Wanneer de overheid beweert dat personen zó gevaarlijk zijn dat nachtelijke invallen en arrestaties zonder bevel nodig zijn, maar hen vervolgens telkens binnen 24 uur vrijlaat, dan ondergraaft zij zelf elke claim van dringendheid of gevaar. Wat overblijft, is angst, verwarring en een groeiend wantrouwen tegenover instellingen die net bescherming zouden moeten bieden. Sinds die nachtelijke inval kan ik ’s nachts amper slapen en denk ik onophoudend: “Wat als ze vanavond invallen?" Allerlei scenario’s gaan door mijn hoofd.
Machtsmisbruik
Dergelijke interventies kunnen bij burgers die aan zulke politiepraktijken worden blootgesteld gevaarlijke reacties uitlokken, die henzelf en hun omgeving in gevaar kunnen brengen. Wie ’s nachts uit zijn slaap wordt gewekt door geschreeuw, zaklampen in slaapkamers en dreiging met geweld, kan in paniek reageren. Ik sluit niet uit dat ik uit mijn moederinstinct ze niet van de trap zou duwen [1]. Dat risico is niet theoretisch. Het is voorzienbaar en wordt volledig gecreëerd door disproportioneel machtsgebruik. De mogelijke gevolgen - ook strafrechtelijk - liggen vaak bij de burger, niet bij de binnenvallende macht.
Bovendien is het begrip 'heterdaad' in het Belgisch recht geen rekbaar begrip. Artikel 41 van het Wetboek van Strafvordering laat geen twijfel bestaan, en het Hof van Cassatie heeft dit herhaaldelijk bevestigd: heterdaad vereist een onmiddellijke en onafgebroken temporele band tussen het misdrijf en het politieoptreden.
Arrestaties uren of dagen later, zonder achtervolging of objectieve vaststellingen, vallen daar niet onder. Dat is geen formaliteit, maar een essentiële waarborg tegen willekeur. Terwijl de eerste nachtelijke en gewelddadige arrestatie tussen zeven tot acht uur na de feiten gebeurde, en de tweede arrestatie gebeurde vier dagen na de feiten.
Hetzelfde geldt voor de onschendbaarheid van de woning. Artikel 15 van de Belgische Grondwet schrijft duidelijk voor dat geen huiszoeking kan en mag plaatsvinden dan in de gevallen en de vorm die de wet voorschrijft. Ook het artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens benadrukt het belang van veilig wonen en privacy.
Alarmbellen
Wanneer deze beginselen onder druk komen te staan, moeten alle alarmbellen afgaan. Bij mij gebeurde dat onmiddellijk. Maar zelfs hier in België is het een onbegonnen werk om naar de politie te gaan en een klacht tegen hen neer te leggen. Na drie dagen proberen, kon ik eindelijk via tussenkomst van de burgemeester van politiezone Gent het bericht ontvangen dat de politieraids naar mijn woonst zullen ophouden en dat er een onderzoek zal worden gestart.
Uitzonderingslogica kan snel ontsporen wanneer rechterlijke controle wordt uitgehold
Deze bezorgdheid staat niet los van wat we vandaag elders in de wereld zien. Het optreden van ICE in de VS, de praktijken van IOF in bezet Palestijns gebied, of de al decennialange willekeur van de Iraanse Revolutionaire Garde tonen hoe snel uitzonderingslogica kan ontsporen wanneer rechterlijke controle wordt uitgehold. Dat zijn geen toestanden die we in België willen. Het zijn geen vergelijkingen uit sensatiezucht, maar waarschuwingen die we ernstig moeten nemen.
Ik schrijf dit niet als buitenstaander. Ik ben 35 jaar geleden samen met mijn moeder uit Iran gevlucht - een land waar straffeloosheid en willekeur structureel zijn geworden. Die vlucht en haar trauma’s draag ik nog steeds mee.
Net daarom voel ik een morele plicht om te waken over de rechten waarvoor de voorouders van mijn tweede thuisland hebben gevochten. Rechten die mij vandaag de middelen geven om machtsmisbruik aan te klagen, niet om ze te ondergaan.
Ik schrijf dit ook als ouder. Voor mijn kinderen, maar ook voor onze kinderen. Voor een samenleving waarin zij leren dat veiligheid niet gebouwd wordt op angst en intimidatie, maar op rechtszekerheid, proportionaliteit en controleerbare macht.
Burgerrechten zijn geen luxe. Ze zijn de kern van onze democratie. Wie ze uitholt in naam van efficiëntie of uitzonderingen, zaagt aan de fundamenten van de rechtsstaat zelf.
Baharak Bashar is onderwijzer en plasactiviste.
Note:
[1] Mijn jongste zoon is 4,5 jaar en de oudste 7,5 jaar.
