'Kort door de bocht' van Bert Engelaar tegen de mythe van de subsidieslurper
"De extreemlinkse herrieschopper Dominique Willaert heeft terug een scheut subsidies nodig. En wat doet een Gentse culturo als hij krap bij kas zit? ’t Polleke openen voor de Vlaamse hand die eeuwig bespuwd mag worden, maar altijd blijft geven." Theo Francken op Facebook over het boek Niet alles maar veel begint bij luisteren. Een verslag uit de Denderstreek, 29 september 2023.
Onze regering heeft er een nieuw vijandbeeld bij: de ‘Subsidieslurper’. Niet langer volstaat de oude garde van profiteurs, de hangmatbewoners of de zogenaamde luieriken. Het politieke universum, altijd hongerig naar een nieuw monster, vond een nieuwe ster aan het firmament van angst. Of beter: een nieuw zwart gat. Want daar zweeft hij, ergens tussen Star Wars-planeet Tatooine en Turnhout, een logge schim die met een lebberend geluid de subsidies van onze planeet opslorpt.
De Subsidieslurper is geen gewoon wezen. Volgens regeringsbronnen is hij half kunstenaar, half alien. Hij schildert overdag, schrijft theaterstukken bij maanlicht en repeteert in kelders met vochtige muren. Maar zodra de kas van de overheid openzwaait, verandert hij in een Jabba the Hutt-achtig wezen dat met kleverige tentakels het belastinggeld naar zich toe trekt. Een kruising tussen Darth Vader en een dichter met subsidiesmaak.
Het is opvallend hoe dit etiket nooit geplakt wordt op ondernemers die wél elke dag beroep doen op miljarden loonsubsidies, fiscale cadeaus en belastingrulings. Daar spreken we plots over ‘stimulansen’ en ‘innovatieprikkels’. Een kunstenaar met 12.000 euro projectsubsidie is een parasiet, een multinational met 120 miljoen belastingvoordeel is een economische motor. Cynischer kan het haast niet.
Het is een slim propagandatrucje. Een monster uitvinden dat je zelf kan bestrijden. Want wie durft het nog op te nemen voor een wezen dat zo grotesk klinkt? Niemand wil met een Subsidieslurper geassocieerd worden. Het is het politieke equivalent van iemand uitmaken voor ‘DarthVader van de schatkist’. Je zegt het en het gevolg is: de rest van het debat is voorbij.
De werkelijkheid is saaier, maar ook pijnlijker. Want die subsidies waar zogezegd van geslurpt wordt, zijn meestal gewoon investeringen in cultuur, in kinderen die sporten, in ouderen die zorg krijgen, in gezinnen die de elektriciteitsfactuur betalen, in bedrijven die anders morgen de deuren sluiten. Probeer dat maar eens te verkopen zonder dat het verveelt. De premier weet dat beter dan wie ook: een begrotingstekort uitleggen haalt zelden prime time. Een monster introduceren wél.
Het cynische is dat de echte Subsidieslurper natuurlijk niet in de kunstensector schuilt, maar bij de miljarden fiscale cadeaus die via ingewikkelde constructies verdwijnen in sterrenstelsels waar geen belastinginspecteur ooit durft heen te reizen. Daar, op de Death Star van de multinationals, wordt geslurpt met een turbo-zuigsysteem dat zelfs de meest inventieve speciale effecten niet kunnen nabootsen.
Tracht je de volgende scene in te beelden: in een galactische senaat roept de premier plechtig dat ‘de Subsidieslurper moet worden verslagen’. Achter hem zie je een hologram van een log, slijmerig wezen met subsidieslierten uit zijn bek. Ondertussen staan de Stormtroopers klaar om te besparen op zieken, kunstenaars, werkzoekenden en gepensioneerden. De kijker applaudisseert, want niemand wil opgegeten worden door het monster.
Het verhaal eindigt voorspelbaar. De Subsidieslurper blijkt bij nader inzien geen monster, maar een rookgordijn. Een verzinsel dat dient om de aandacht af te leiden van waar de werkelijke slurpbewegingen plaatsvinden. In de coulissen zie je hoe de kas wordt leeggezogen door fiscale trucs die klinken als nieuwe planeten: ‘Notionele Interestaftrek IV’, ‘Holdingstructuur X’, ‘Ruling-stelsel 2.0’.
De moraal van dit ruimte-epos? De Subsidieslurper bestaat niet. Hij is een creatuur van de politieke fantasie. Het echte kwaad zit elders, maar dat verkoopt nu eenmaal minder goed. Dus blijf vooral roepen dat je subsidieslurpers bestrijdt. Het klinkt stoer, tot je zelf merkt dat je kind geen toneelles meer krijgt, je moeder geen thuiszorg en je buurtbibliotheek de deuren sluit. Dan ontdek je dat het monster niet uit de sterren kwam, maar gewoon uit de Wetstraat.
© Bert Engelaar en Uitgeverij EPO. Dit artikel is geen Creative Commons. Overname mag alleen mits toestemming van de eigenaars.
Je kan de recensie van het boek hier lezen.
