Ecolo moet zich opnieuw uitvinden of verdwijnen

Ecolo gaat door een diepe crisis. Of we nu dicht bij de partij staan of niet, de toekomst van Ecolo baart ons zorgen, want een sterke ecologische stroming blijft een essentieel onderdeel van ons democratisch bestel.

De huidige context is zeer ongunstig voor alle Europese groene partijen: geopolitieke spanningen en sociaaleconomische zorgen hebben de klimaatkwestie naar de achtergrond verdreven. De interne schokgolf werd veroorzaakt door de verkiezingsnederlaag van 2024 en opeenvolgende ontslagen, tot en met die van de beide covoorzitters. Dit wijst op een dieper structureel onbehagen over de partij en haar plaats in het maatschappelijk middenveld.

De recente gebeurtenissen gaan verder dan louter problemen met politieke persoonlijkheden. Alles wijst op een neiging tot politiek isolement. Geconfronteerd met In de confrontatie met zijn problemen plooit de partij zich terug op haar eigen interne mechanismen. Het lijkt wel of ze zich tijdens een electorale depressie nog meer gaat afzonderen in een vertrouwde interne omgeving om daar naar een uitweg uit de crisis te gaan zoeken. 

Een intern partijrapport dat door Le Vif werd gepubliceerd, vermeldt meerdere alarmsignalen: de partij heeft geen gestructureerde relaties met het maatschappelijk middenveld, dossiers worden ‘in eigen kringen’ behandeld. De partij is vervreemd van het gewone leven en geeft de indruk van partij met een vermanend vingertje.

Deze negatieve dynamiek komt ook tot uiting in de voorzichtigheid waarmee Ecolo strategische plaatsen op haar lijsten openstelt voor prominenten uit het maatschappelijk middenveld. Het resultaat is uniformisering van profielen door een partij die niet in staat blijkt sterk en verbindend ecologisch leiderschap te ontwikkelen. 

Het besluit van Ecolo om reeds in juli 2024, één maand na de verkiezingen, vervroegde verkiezingen voor het covoorzitterschap te organiseren kwam er zonder voorafgaande analyse van de nederlaag, zonder blik van buitenaf. Het gevolg is een overmatige focus op de interne partijdynamiek. Zonder een ruim gedeelde diagnose worden dergelijke beslissingen nog meer kwetsbaar. Dat hebben de afgelopen weken pijnlijk duidelijk gemaakt.

Sociologische kloof

Een tweede kloof is sociologisch, de groeiende kloof tussen het programma van Ecolo en zij die het uitdragen. De partij heeft nog steeds als kern voornamelijk hoogopgeleide militanten met een relatief hoog inkomen. Ecolo heeft zeker enige vooruitgang geboekt op vlak van diversiteit qua afkomst en gender, maar faalt nog steeds op vlak van diversiteit qua klasse. 

Dit leidt tot een paradox: de partij heeft wel een resoluut progressief sociaaleconomisch programma, maar dat wordt belichaamd door persoonlijkheden die vaak als sociaaleconomisch bevoorrecht worden gezien.

Dit leidt tot een gebrek aan geloofwaardigheid. Om deze kloof te dichten, moeten we ons net richten op zij die zich in de steek gelaten voelen door de politiek. Ecolo moet daarom een nieuw project uitbouwen op basis van de concrete realiteit van deze mensen en op hun directe prioriteiten. 

Het gaat erom deze ‘onzichtbaren’ terug een stem te geven: alleenstaande ouders die moeite hebben om rond te komen, langdurig werklozen, werknemers in onzekere dienstverbanden die verschillende baantjes combineren...

Terug naar de bron

Ecolo werd niet opgebouwd in een eng besloten kring. De partij is ontstaan uit de levenskracht van het maatschappelijk middenveld. Als uitvloeisel van de nieuwe sociale bewegingen (pacifisme, feminisme, derdewereldbeweging, lokale milieustrijd) heeft de partij lange tijd het actierepertoire van dat middenveld overgenomen: participatieve democratie, korte mandaten, wantrouwen tegenover politieke professionalisering, soevereine algemene vergaderingen…

Om de belangen van toekomstige generaties en de burgers van vandaag te verdedigen, zou de partij er goed aan doen weer aan te knopen bij deze ontstaansgeschiedenis. 

Ecolo is niet de enige voorvechter van klimaatrechtvaardigheid maar maakt wel deel uit van een bredere sociale beweging. De politieke ecologische stroming straalt wanneer ze in dialoog gaat met de samenleving, nieuwe stemmen verwelkomt en zich voedt met de strijd die door dat middenveld wordt gevoerd.

Drie hefbomen voor openheid

Die openheid mag niet zomaar een slogan zijn: ze moet vaste praktijk worden en concrete resultaten leveren. Drie maatregelen kunnen een dergelijke meer open politieke cultuur mogelijk maken. 

Een eerste maatregel is de oprichting van een ‘parlement van de onzichtbaren’. Daar kunnen zij die zich politiek niet meer vertegenwoordigd voelen, voorstellen doen die de partij uitwerkt. Een dergelijke instelling is verankerd in de dagelijkse realiteit van deze onvertegenwoordigde bevolkingsgroepen. Ze kan het beleid van Ecolo aan kritiek onderwerpen en aanbevelingen integreren in de ontwikkeling van dat beleid.

Een tweede maatregel is de oprichting van permanente gemengde commissies met mensen en organisaties uit het maatschappelijk middenveld, om vakbonden, verenigingen, de academische wereld, lokale actoren en bedrijven te betrekken bij de beleidsvorming van de partij. Het mogen geen louter adviesorganen zijn, maar echte structuren die vragen stellen en voorstellen doen.

Een derde maatregel is de openstelling van de verkiezing van het toekomstige covoorzitterschap voor externe kandidaten. In plaats van de deadline van 31 maart te beschouwen als een louter interne overgangsmaatrgel, kan dit sleutelmoment een gelegenheid worden om de horizon te verbreden en oplossingen te zoeken buiten de partijmuren. 

De uitdagingen die voor ons liggen, vragen moed en helderheid, maar vooral een terugkeer naar wat ooit de kracht van de politieke ecologie in België was: haar vermogen om een beweging voor verandering te creëren. Dit kan een moment van heroprichting worden: kiezen voor openheid om zichzelf opnieuw uit te vinden.

Ondertekend door onder andere Olivier De Schutter en Henri Goldman. De volledige lijst ondertekenaars vind je onderaan deze Carte Blanche in Le Soir.