Na Venezuela: zes plausibele scenario’s op het nieuwe Game of Thrones-bord
De interventie van de Verenigde Staten in Venezuela markeert een politiek kantelpunt die veel verder reikt dan de Venezolaanse casus zelf. Het gaat niet louter om deze concrete operatie, maar om een reëel precedent: de beslissing om de facto te handelen buiten de beperkingen van het internationaal recht en de politieke kosten daarvan openlijk te aanvaarden.
Die keuze verandert het speelveld. Niet omdat er meteen van alles zal gebeuren, maar omdat wat ooit ondenkbaar leek voortaan tot de mogelijkheden behoort.
De terugkeer van Donald Trump naar het Witte Huis versnelt deze verschuiving. Niet vanwege zijn retorische stijl, maar omdat hij een machtslogica belichaamt die niet langer probeert haar handelen te rechtvaardigen binnen het kader van internationale normen.
Na Venezuela houdt criminalisering van buitenlandse politieke actoren op uitzonderlijk te zijn
Het signaal is duidelijk: wanneer de hegemonie voelt dat zij structureel terrein verliest – economisch, technologisch, commercieel – dan kan die ervoor kiezen de facto regels op te leggen. Zelfs ten koste van het discours dat het zelf decennialang heeft uitgedragen.
Vanaf dit breekpunt dienen zich minstens zes plausibele scenario’s aan die we met grote aandacht moeten volgen.
Scenario 1: extraterritoriale politieke vervolging en bestraffing van ongewenste figuren
Na Venezuela houdt de criminalisering van buitenlandse politieke actoren op uitzonderlijk te zijn. Het gebruik van het binnenlandse recht van de VS om personen buiten de eigen jurisdictie te vervolgen, te sanctioneren of te blokkeren breidt zich uit.
Dat Francesca Albanese werd gesanctioneerd en politiek geïntimideerd omwille van haar werk als speciaal VN-rapporteur voor de bezette Palestijnse gebieden, is een alarmerend precedent. De scheidslijn tussen diplomatieke kritiek en persoonlijke vervolging vervaagt.
Regeringen die autonome koers varen, belanden in een risicogebied
In dit scenario worden presidenten, oud-staatshoofden, internationale rechters, mensenrechtenrapporteurs en politieke leiders die kritisch staan tegenover Washington legitieme doelwitten van lastercampagnes, financiële sancties of juridische dreigementen. Het doel is niet noodzakelijk opsluiting, maar disciplinering en afschrikking.
Scenario 2: indirecte interventie en druk op niet-gebonden regeringen in Latijns-Amerika
Regeringen die een autonome of ongemakkelijke koers varen, belanden in een risicogebied. De Colombiaanse president Gustavo Petro, kritisch over het antidrugsbeleid van de VS en voorstander van structurele hervormingen, is een voorbeeld van een figuur die onder voortdurende druk staat.
Colombia is, ondanks zijn historische alliantie met de Verenigde Staten en de aanwezigheid van meerdere VS-bases, niet immuun voor interventie wanneer de regering blijft afwijken van het gewenste script.
Het Venezolaanse precedent verlaagt de politieke drempel voor militaire interventie
Druk hoeft niet noodzakelijk de vorm aan te nemen van een klassieke staatsgreep. Ze kan zich uiten via economisch chantage, het opschorten van samenwerking, media-operaties, indirecte militaire druk of het aanwakkeren van interne breuklijnen. In de Latijns-Amerikaanse ervaring zijn deze mechanismen goed gekend.
Scenario 3: gebruik van ‘war on drugs’ als dekmantel voor interventie
Bolivia geldt hier als een bijzonder gevoelig voorbeeld. Als lithium producerend land zonder soevereine toegang tot de zee is Bolivia kwetsbaar voor verhalen van een ‘falende staat’, een ‘narcostaat’ of een ‘regionale dreiging’.
Onder de logica van de strijd tegen drugshandel kan een directe of indirecte interventie gemakkelijk worden gelegitimeerd tegenover de internationale publieke opinie. Zelfs als het werkelijke doel de controle is over strategische grondstoffen en logistieke corridors.
Dit scenario is niet nieuw, maar het Venezolaanse precedent verlaagt de politieke drempel voor uitvoering. Een regionaal consensus of een stevig multilateraal mandaat zou niet langer noodzakelijk zijn.
Scenario 4: inbeslagname van of controle over strategische infrastructuur en handelsroutes
Panama en zijn kanaal nemen opnieuw een centrale plaats in. In een context van mondiale concurrentie om handelsroutes wordt effectieve controle – formeel of informeel – over strategische doorgangen een machtsinstrument.
Hetzelfde geldt voor het toenemende verkeer door de Straat van Magellaan, waar maritieme en logistieke projectie opnieuw aan belang wint. Daarnaast zorgen in Zuid-Amerika de opkomst van de haven van Chancay in Peru - met sterke Chinese deelname - en de ontwikkeling van bio-oceanische corridors die Brazilië met de Stille Oceaan verbinden, voor extra spanningen.
Zelfs traditionele bondgenoten als Canada blijven niet buiten schot
De Verenigde Staten hoeven deze infrastructuren niet te blokkeren. Het volstaat hun werking te conditioneren, regeringen onder druk te zetten, of militaire aanwezigheid dan wel een ‘veiligheidssamenwerking’ te installeren op sleutelpunten.
Scenario 5: druk op bondgenoten en interne breuklijnen in noordelijke landen
Zelfs traditionele bondgenoten blijven niet buiten schot. Canada kampt met interne spanningen, met name in Alberta, waar het gewicht van de olie-industrie, fiscale geschillen en separatistische narratieven kunnen worden opgepookt.
Het idee, provocerend geuit door kringen rond Trump, van een mogelijke annexatie of politieke ondergeschiktheid – hoe absurd het vandaag ook lijkt – vervult een functie: het ondermijnen van het kader van zekerheden.
Ook Groenland blijft een object van strategische belangstelling vanwege de controle over Arctische routes, grondstoffen en militaire doelen. Ook hier wordt het internationaal recht rekbaar wanneer grote belangen botsen.
Scenario 6: druk en bestraffing van opkomende machten in Afrika
Het Afrikaanse continent, met name de Sahel, verschijnt als een ruimte voor indirecte interventie onder het discours van terrorismebestrijding en regionale veiligheid. De terugtrekking of verzwakking van Europese actoren schept ruimte voor een agressieve herpositionering van de VS in dit gebied.
Zuid-Afrika, lid van de BRICS en een relevante politieke speler, kan het doelwit worden van sancties, economische druk of diplomatieke isolatie als het zijn samenwerking met China en Rusland verdiept.
Wat in Venezuela gebeurde, markeert een fase waarin legaliteit ophoudt een betrouwbare grens te zijn
Hier neemt dwang verfijndere vormen aan: financiële bestraffing, handelsblokkades, druk op strategische bedrijven en beïnvloedingsoperaties.
Een speelbord zonder duidelijke regels
Deze scenario’s zijn geen toekomstvoorspellingen van vastomlijnde plannen. Het zijn mogelijkheden die ontstaan door dit kantelpunt. Wat in Venezuela gebeurde, luidt geen nieuw tijdperk van ‘alternatieve legaliteit’ in, het markeert een fase waarin legaliteit ophoudt een betrouwbare grens te zijn. De boodschap is dat macht eerst zal handelen en pas daarna misschien zal discussiëren.
Voor Latijns-Amerika en het mondiale Zuiden is de les ongemakkelijk maar duidelijk. Neutraliteit biedt geen garantie meer op bescherming. Internationale allianties met verschillende machten, institutionele weerbaarheid en soevereine controle over strategische infrastructuur worden kwesties van politiek overleven.
Na Venezuela kan niemand nog zeggen dat hij of zij niet was gewaarschuwd
Het speelbord is harder geworden en het spel heeft zijn regels gewijzigd. Na Venezuela kan niemand nog zeggen dat hij of zij niet was gewaarschuwd.
Lees hier ons volledig dossier over Venezuela.
Dit artikel verscheen eerder op Pressenza. De vertaling is van Toon Danhieux.
