Nobelprijs voor de Wreden
“Nobelprijswinnaar Machado verschijnt op balkon in Oslo na ingenieuze ontsnapping uit Venezuela”, lees ik op de nieuwssite van de openbare omroep. Onder de krantenkop staat een foto waarop de Venezolaanse politica tientallen van haar volgelingen begroet vanaf het balkon van het Grand Hotel in Oslo.
'Nobelprijswinnaar'. Als kleine jongen bracht dat woord me in verwondering. Alleen de allergrootsten, zoals Albert Einstein of Nelson Mandela, konden winnaars zijn van de Nobelprijs: een neutrale onderscheiding, in het leven geroepen omdat we in deze wereld blijkbaar een tekort hebben aan prijzen voor goede mensen die grootse bijdragen leveren aan de mensheid.
Alleen de allergrootsten, zoals Einstein of Mandela, konden winnaars zijn van de Nobelprijs
Allergrootsten
María Corina Machado behoort sinds enkele weken tot deze allergrootsten. Ze won de Nobelprijs voor de Vrede vanwege “haar strijd om een rechtvaardige en vreedzame overgang van dictatuur naar democratie in Venezuela te verwezenlijken”.
Haar grootste bondgenoot in deze strijd is de 47e president van de Verenigde Staten van Amerika, Donald Trump, die sinds augustus verantwoordelijk is voor de grootste opbouw van Amerikaanse troepen in de Caraïben sinds de Amerikaanse invasie van Panama in 1989. Met deze gigantische legermacht, waaronder de grootste oorlogsvloot ter wereld, wil de Amerikaanse president de Venezolanen 'bevrijden' van hun overheid en president.
Onder het mom van de ‘War on Drugs’ werden reeds 29 vaartuigen door de VS gebombardeerd en werden zo’n 104 mensen gedood. Volgens de VS zouden dit drugssmokkelaars zijn, maar daarvoor werd geen bewijs geleverd. Daarnaast kaapten Amerikaanse soldaten een Venezolaanse olietanker.
“Ze hebben onze olierrechten afgepakt. We hadden daar veel olie. Zoals u weet hebben ze onze bedrijven eruit gegooid, en we willen die terug”, reageerde Trump. Daarmee doelt hij op de twee momenten waarop Venezuela, na bijna honderd jaar van uitbuiting door Amerikaanse oliereuzen, zijn olie-industrie nationaliseerde: de eerste keer onder Pérez, de tweede keer onder Chávez.
Met deze uitspraak verraadt Trump ook de ware belangen achter zijn militaire interventie en de mogelijke komende invasie van Venezuela. Hij wil een regering aan de macht die Amerikaanse multinationals vrij spel geeft over de grondstoffen van het land, een regering die arbeidsrechten en klimaatwetgeving aan banden legt. En daar wil María Corina Machado hem graag bij helpen.
Ze is een uitgesproken voorstander van een Amerikaanse interventie in haar geboorteland en past perfect in het rijtje van Zuid-Amerikaanse bondgenoten van de VS, zoals de Argentijnse Javier Milei en de Braziliaanse Jair Bolsonaro. Begin 2025 verklaarde Machado zich solidair met Israël, een staat die al meer dan twee jaar een genocide uitvoert in Palestina.
Begin deze week feliciteerde ze bovendien de kersverse Chileense president José Antonio Kast. Kast is de zoon van uit Europa gevluchte nazi’s en een groot bewonderaar van de Chileense dictator en VS-bondgenoot Augusto Pinochet, wiens regime meer dan 40.000 Chilenen gevangen zette, martelde of executeerde.
De School of the Americas heeft enkele beruchte mensenrechtenschenders in Latijns-Amerika opgeleid
De Verenigde Staten hebben een lange traditie van militaire interventies in Latijns-Amerika. In ongeveer 130 jaar vonden er 56 plaats, waarvan 41 invasies met grondtroepen. In 41 gevallen steunden de VS het omverwerpen van een democratisch gekozen regering om er een Amerikaansgezinde overheid - vaak een militaire dictatuur, zoals in Chili, Argentinië en Guatemala - aan de macht te brengen. De troepen en doodseskaders genoten een militaire opleiding in de School of the Americas (tegenwoordig het Western Hemisphere Institute for Security Cooperation) in Fort Benning, Georgia.
In de jaren negentig kwam er kritiek toen vrijgegeven archieven onthulden dat de School of the Americas enkele van de beruchtste mensenrechtenschenders van de regio had opgeleid. Denk aan de Hondurese doodseskadercommandant Luis Alonso Discua, de Panamese militaire heerser Manuel Noriega en tien soldaten die betrokken waren bij het bloedbad op zo’n duizend ongewapende burgers in het Salvadoraanse dorp El Mozote.
Nobelprijs politiek neutraal?
Maar waarom wint een politica die openlijk pleit voor een nieuwe Amerikaanse koloniale oorlog in Venezuela de Nobelprijs voor de Vrede? Een prijs die politiek neutraal zou zijn en waarbij genomineerden geselecteerd worden door een groep onafhankelijke specialisten.
Wie de geschiedenis van de Nobelprijs erbij haalt, zal minder verbaasd zijn. Onder de laureaten van de Nobelprijs voor de Vrede vinden we bijvoorbeeld Henry Kissinger, voormalig Amerikaans minister van Buitenlandse Zaken.
Onder president Nixon was hij mede verantwoordelijk voor miljoenen doden in het Globale Zuiden. Onder andere door het goedkeuren van bombardementen op Laos en Cambodja en door het steunen van slachtpartijen in Bangladesh door de West-Pakistaanse militaire dictatuur en in Oost-Timor door de Indonesische anticommunistische dictator Soeharto.
Hij ontving de onderscheiding voor zijn vredesonderhandelingen met Noord-Vietnam in Parijs, terwijl hij tegelijk opdracht gaf Hanoi te bombarderen. De koloniale oorlog in Vietnam kostte naar schatting één tot drie miljoen Vietnamezen het leven.
Een andere laureaat was de Amerikaanse president Barack Obama. Met zijn goedkeuring werden maar liefst zeven landen gebombardeerd: Afghanistan, Libië, Syrië, Jemen, Somalië, Irak en Pakistan. Hij gaf het bevel voor zo’n 563 drone-aanvallen, ongeveer tien keer meer dan oorlogspresident George Bush Jr. Onder Obama bleef ook het gevangenenkamp Guantánamo Bay open, waar tot op vandaag mensen zonder eerlijk proces worden vastgehouden en gemarteld.
In 2012 ontving de Europese Unie de Nobelprijs voor de Vrede. Diezelfde EU is een van de grootste wapenleveranciers ter wereld en exporteerde dat jaar voor zo’n 40 miljard euro aan militair materieel. Terwijl Israël in oktober van dat jaar opnieuw Gaza bombardeerde, stegen de Europese militaire exportvergunningen naar Israël van 157 miljoen euro naar 613 miljoen euro, een toename van 290 procent.
Waarom wint een politica die pleit voor een Amerikaanse koloniale oorlog de Nobelprijs voor de Vrede?
EU-lidstaten Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk speelden een jaar eerder een cruciale rol bij het omverwerpen van de Libische regering door bombardementen op regeringstroepen. In enkele jaren tijd veranderde Libië van een land met een van de hoogste levensstandaarden in de regio in een staat waar vandaag openlijk slavenhandel plaatsvindt.
De Franse minister van Buitenlandse Zaken Aristide Briand ontving in 1926 de Nobelprijs voor de Vrede voor zijn rol in de Locarno-akkoorden, waarin Duitsland impliciet werd aangemoedigd het oosten aan te vallen in ruil voor vrede in het westen. Dit leidde onder andere tot de Duitse invasie van Polen elf jaar later.
Fun fact: Adolf Hitler werd in 1939 genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede door de Zweedse sociaaldemocratische senator Erik Brandt. Dit was een ironische reactie op de nominatie van Neville Chamberlain.
Een recenter voorbeeld is de Myanmarese politica Aung San Suu Kyi, die in 1991 de Nobelprijs voor de Vrede kreeg voor “haar geweldloze strijd voor mensenrechten en democratie”. In 2019 mocht ze zich als president van Myanmar komen verantwoorden in Den Haag voor de etnische zuiveringen van de Rohingya-bevolking in Myanmar. Hierbij zijn tijdens een erg brutale campagne van moorden, brandstichting en verkrachting zo’n 25.000 mensen afgeslacht en meer dan een miljoen mensen verdreven.
Ook in andere Nobel-categorieën vielen bedenkelijke figuren in de prijzen. António Egas Moniz won in 1949 de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde voor de uitvinding van de lobotomie. Dit is een chirurgische ingreep waarbij verbindingen in de frontale kwabben van de hersenen worden doorgesneden, met ingrijpende persoonlijkheidsveranderingen tot gevolg. Deze 'behandeling' werd vooral toegepast op huisvrouwen die 'hysterische' symptomen vertoonden, zoals depressie en angst, vaak veroorzaakt door hun maatschappelijke onderdrukking.
In 1918 won Fritz Haber de Nobelprijs voor Chemie voor het Haber-Boschproces, waarmee stikstof uit de lucht kon worden gefixeerd. Haber was echter ook het brein achter de ontwikkeling van chloor- en mosterdgas, geproduceerd tijdens de Eerste Wereldoorlog samen met de chemiegigant BASF. Diezelfde onderneming zou later betrokken zijn bij de ontwikkeling van Zyklon B, het gas waarmee miljoenen Joden werden vermoord in vernietigingskampen zoals Auschwitz-Birkenau.
María Corina Machado is dus zeker geen uitzondering in het rijtje van bedenkelijke Nobelprijswinnaars. Ze heeft nog het 'geluk' dat ze als vrouw een Nobelprijs mocht ontvangen. In totaal zijn er 67 vrouwelijke laureaten tegenover 1.026 mannelijke. Vrouwen vertegenwoordigen amper 6 procent van alle winnaars.
Alfred Nobel: "Le marchand de la mort"
Volgens de officiële website van de Nobelprijs bepaalde uitvinder en zakenman Alfred Nobel in zijn testament dat zijn fortuin moest worden gebruikt om “diegenen te belonen die in het voorgaande jaar de grootste bijdrage aan de mensheid hebben geleverd”. Nobel wordt omschreven als "een uitvinder, entrepreneur, wetenschapper en zakenman die ook poëzie en toneelstukken schreef". Bij de “quick facts” staat vermeld: “Bekend om de uitvinding van dynamiet en houder van 355 patenten.”
De Nobel-familie vergaarde haar rijkdom in de oorlogs- en olie-industrie
Dat detail lijkt klein, maar is cruciaal. De Nobel-familie vergaarde haar rijkdom in de oorlogs- en olie-industrie in tsaristisch Rusland in de 19e en 20e eeuw en stond bekend als de “Russische Rockefellers”.
Alfred Nobel bezat meer dan 90 munitie- en wapenfabrieken en geloofde sterk in de 'balans van de terreur': het idee dat een wapen zo vernietigend moet zijn dat angst voor totale vernietiging oorlog onmogelijk maakt. In 1891 zei hij tegen de Oostenrijkse gravin Bertha von Suttner: “Misschien zullen mijn fabrieken eerder een einde maken aan oorlog dan uw congressen: op de dag dat twee legerkorpsen elkaar in een seconde kunnen vernietigen, zullen alle beschaafde naties ongetwijfeld met afschuw terugdeinzen en hun troepen ontbinden.”
Toen in 1888 zijn broer Ludvig Nobel overleed, zou een Franse krant per vergissing Alfreds overlijdensbericht gepubliceerd hebben onder de titel Le marchand de la mort est mort (De handelaar in de dood is dood) gevolgd door “Dr. Alfred Nobel, die rijk werd door manieren te vinden om meer mensen sneller dan ooit te doden, is gisteren overleden”.
Geschokt door dit beeld van zichzelf, zou Nobel hebben besloten zijn nalatenschap 'op te poetsen' door de Nobelprijs in het leven te roepen. Of dit een fabel is of waarheid doet er niet zoveel toe. Wie kent Alfred Nobel nog als le marchand de la mort?
Komt het goed uit dat net de medestanders van zij die de wereldmacht bezitten, telkens tot de allergrootsten behoren?
"Our journey towards freedom has always lived inside us. We are returning to ourselves. We are returning home.” Met deze woorden eindigt de toespraak van María Corina Machado. Hij wordt voorgelezen door haar dochter, die in haar naam de Nobelprijs voor de Vrede in ontvangst neemt in de immense, indrukwekkende Grote Zaal van het stadhuis van Oslo.
Het publiek, mannen in strak gesneden maatpakken en vrouwen in exclusieve designer-outfits, barst los in een staande ovatie. Staatshoofden, ministers, ambassadeurs en leden van het Noorse koningshuis applaudisseren uitbundig. Ondertussen worden vissers voor de Venezolaanse kust door Amerikaanse bommen vermoord.
De Nobelprijs: enkel voor de grootsten? Voor goede mensen die grootse bijdragen leveren aan de mensheid? Of komt het vooral goed uit dat net de medestanders van zij die de wereldmacht bezitten, telkens weer tot de allergrootsten behoren?
Lees hier ons volledig dossier over Venezuela.
Dit artikel is een overname van Alexander Deprez's Substack.
