'Sneuvelbereidheid' in Europa: hoe oorlog weer normaal wordt
De om zich heen grijpende oorlogshysterie heeft de Nederlandse taalschat verrijkt met woorden waar Orwell jaloers op zou zijn geweest. Wat is het probleem van Europa vandaag? “Vandaag ontbreekt het vooral in West-Europa aan sneuvelbereidheid.” Dat predikt de militaire expert en “Ruslandkenner” Joris Van Bladel in Knack. Een echo van de Franse stafchef Fabien Mandon die betreurt dat de Fransen “de mentale kracht missen om pijn te aanvaarden, ook het verlies van hun kinderen”.
In Nederland is het neologisme “vredesdreiging” opgedoken in de podcast van Boekestijn en De Wijk, de laatste – Rob de Wijk – een vooraanstaande historicus en politieke analist en directeur van het Den Haag Centrum voor Strategische studies. Vrede door oorlog – of zoiets lijkt de bedoeling te zijn. Voor Oekraïne is het mogelijke succes van de onderhandelingen op initiatief van Trump dus een bedreiging.
Hetzelfde verhaal is te vinden in De Standaard waar Dominique Minten het herhaaldelijk heeft over het plan van Trump als “een wurggreep”, “gevaarlijk” of zelfs “het grootste gevaar voor Oekraïne”.
Een bewapeningswedloop die ons niet veiliger maakt maar juist de kans op een fatale confrontatie vergroot
Dat is dus duidelijk: oorlog is vrede, vrede is oorlog. Die surrealistisch omkering en begripsverwarring is geen toeval maar oorzaak en gevolg van de noodzaak om de publieke opinie rijp te maken voor de toekomstige oorlog tegen Rusland. Niet in een verre en hypothetische toekomst maar over vijf jaar als we de secretaris-generaal van de Navo Mark Rutte mogen geloven.
Rutte kan gelijk krijgen: zijn paniekzaaierij is een self fulfilling prophecy. Rusland zal ongetwijfeld reageren op de waanzinnige bewapeningsdrift van het Westen, een bewapeningswedloop die ons niet veiliger maakt maar juist de kans op een fatale confrontatie vergroot.
Europa op oorlogspad
Rutte is door niemand verkozen, net zomin als Ursula von der Leyen. Toch bepalen zij voor een groot deel de “veiligheidspolitiek” van de lidstaten: hoe sociale verworvenheden, onderwijs, gezondheidszorg en pensioenen moeten worden geofferd op het altaar van de militaire uitgaven, de aankoop van vliegtuigen, drones, anti-dronessystemen en raketten en de opleiding – vrijwillig of gedwongen – van honderdduizenden mannen en vrouwen in de Europese legers van de toekomst.
De verklaring voor de “Russische agressie” is de droom van Poetin om het Sovjetimperium te herstellen
Europa heeft geen enkel antwoord op de crisis die door de oorlog in Oekraïne is ontstaan. Een “niet-uitgelokte oorlog” waarvoor de schuld volledig bij Vladimir Poetin wordt gelegd. De titel van het recente boek van Jan Balliauw, “De Droom van Poetin,” zegt het helemaal: de verklaring voor de “Russische agressie” is de droom van Poetin om het Sovjetimperium of tenminste de Russische invloed op Oost-Europa te herstellen.
Zoals Balliauw zijn ze ontelbaar: diegenen die in het hoofd van Poetin kunnen kijken of verregaande conclusies trekken uit geïsoleerde citaten uit toespraken of artikels van de Russische president.
De directe aanleiding tot de Oekraïne-oorlog is de uitsluiting van Rusland uit de Europese veiligheidsarchitectuur na de Koude Oorlog en de voorgenomen uitbreiding van de NAVO tot tegen de Russische grens. Ook dat is uitvoerig beschreven en aangetoond, niet door de minsten onder de Rusland-experts en geopolitieke analisten onder wie John Mearsheimer en Jeffrey Sachs om er maar een paar te noemen.
"Het Rijk van Het Kwaad"
De diepere oorzaak is de eeuwenoude gedachte dat Rusland – of het nu onder de heerschappij is van de Tsaren, de communisten of de neoliberalen van Poetin en consoorten – geen partner kan zijn voor vrede maar van nature de vijand is van Europa.
Als de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul verklaart dat Rusland “altijd de vijand van Duitsland zal blijven”, zegt hij luidop niets anders dan wat al minstens sinds de 19e eeuw de houding van het Westen is tegenover Rusland, waarbij dat land niet wordt gezien als een grootmacht met legitieme belangen – ook veiligheidsbelangen – maar als een gevaar voor het liberale en democratische Westen.
Of zoals Ronald Reagan het duidelijk maakte: “Het Rijk van Het Kwaad.” Het is daarom niet alleen een politieke of militaire noodzaak maar ook een morele plicht om Rusland te bestrijden.
In een longread in de Berliner Zeitung gaat de Amerikaanse econoom en geopolitiek analist Jeffrey Sachs uitgebreid in op de historische achtergrond van de Westerse Russofobie die in de 21e eeuw alweer tot een bloedige oorlog heeft geleid. De vijandschap tegen Rusland heeft in het verleden tot niets dan rampspoed geleid voor Europa en dat is vandaag niet anders.
“Van de 19e eeuw tot vandaag” – schrijft Sachs –“zijn de veiligheidsbelangen van Rusland niet behandeld als legitieme belangen die binnen een bredere Europese orde konden worden onderhandeld, maar als morele misstanden die moesten worden weerstaan, ingeperkt of genegeerd.”
"Door Rusland niet als een normale veiligheidsactor te erkennen, heeft Europa juist bijgedragen aan de instabiliteit waarvoor het zo bang is"
Zo analyseert Sachs hoe na de Tweede Wereldoorlog Europa de kans op vrede de das omdeed door na de ondergang van Hitler meteen de Sovjet-Unie als vijand uit te kiezen. “Nog voor de Duitse capitulatie riep Churchill de Britse oorlogsstrategen verrassend genoeg op om een onmiddellijke oorlog tegen de Sovjet-Unie te overwegen”.
Dat ging niet door maar opnieuw wees Europa vrede met Moskou af. Adenauer (1876-1967) verwierp de mogelijkheid van een neutraal en gedemilitariseerd Duitsland zoals afgesproken op de conferentie van Potsdam. Dat leidde tot de deling van Duitsland, confrontatie met het Oostblok en decennia van militarisering in Europa.
Vandaag is de angst voor een nucleair conflict helemaal terug. Europa heeft zich volgens Sachs keer op keer in de voet geschoten “door de hardnekkige weigering van Europa om te erkennen dat duurzame vrede vereist dat de angsten van de tegenpartij als reëel worden erkend, zelfs als die angsten ongemakkelijk zijn. (…)"
"Door Rusland niet als een normale veiligheidsactor te erkennen, heeft Europa juist bijgedragen aan de instabiliteit waarvoor het zo bang is, en daarbij steeds hogere kosten gemaakt in termen van mensenlevens, middelen, autonomie en cohesie.”
De ene koude oorlog is de andere niet
Begin jaren zestig van de vorige eeuw stond de wereld minstens twee keer op de rand van een allesvernietigende atoomoorlog: de rakettencrisis over Cuba en de spanningen rond Berlijn. Telkens werd het ondenkbare afgewend omdat de wereldleiders van die tijd diplomatie verkozen boven wapengekletter.
Vandaag staan we opnieuw op het punt in een wereldwijd conflict terecht te komen waarbij het gebruik van atoomwapens niet langer ondenkbaar is. Maar waar zijn de wereldleiders die dat willen voorkomen?
A wall is better than a war
Wanneer de DDR op 13 augustus 1961 de Berlijnse muur bouwt om de stroom hoogopgeleiden die het land verlaten te stoppen reageert Kennedy – intussen president – gelaten. Hij ziet de bouw van de muur niet als een provocatie, maar als een vredesaanbod van Chroesjtsjov: “Waarom zou Chroesjtjov een muur bouwen als hij West-Berlijn werkelijk zou willen innemen? (…) Het is geen bijzonder elegante oplossing maar verdomd zeg: a wall is better than a war.”
Kennedy liet het daar niet bij en stelt in april 1962 onderhandelingen voor met de Sovjetunie. Hij wil een overeenkomst tussen de supermachten waarbij zowel Oost-als West-Duitsland kernwapens worden ontzegd en de grenzen worden vastgelegd.
“Uiteindelijk is onze fundamentele gemeenschappelijke factor dat we allemaal op deze kleine planeet wonen"
Het is in die atmosfeer dat Kennedy twee jaar na de bouw van de muur naar Berlijn komt. De Amerikaanse president wil de Berlijners en de West-Duitsers tonen dat hij ze niet in de steek laat. De gok loont: Kennedy wordt stormachtig toegejuicht. Het besef dat de Verenigde Staten geen oorlog zullen voeren ter wille van de Duitse eenheid of de hereniging van Berlijn is voor Willy Brandt een keerpunt dat hem tot zijn Oostpolitiek zal voeren en van hem het icoon maken van de toenadering tussen West en Oost.
Ook voor Kennedy was de Berlijncrisis – samen met de Cubacrisis – een keerpunt. Kort voor zijn gewelddadige dood in Dallas sprak de havik van de verkiezingscampagne deze woorden uit: “Uiteindelijk is onze fundamentele gemeenschappelijke factor dat we allemaal op deze kleine planeet wonen. We ademen allemaal dezelfde lucht. We geven allemaal om de toekomst van onze kinderen. En we zijn allemaal sterfelijk".
Europese Unie: van vredesproject tot oorlogsproject
“Vandaag bevinden we ons niet in staat van oorlog, maar ook niet van vrede", zegt de Duitse bondskanselier Friedrich Merz. Dat lijkt een perfecte definitie van Koude Oorlog die helaas in Oekraïne allesbehalve koud is. Maar in tegenstelling tot de eerste Koude Oorlog ontbreken vandaag de staatslui die onderhandeling boven confrontatie stellen.
Merz en von der Leyen plannen de bankroof van de eeuw om de oorlog voort te zetten met het Russische geld van Euroclear. De Europese Unie gedraagt zich meer en meer als de politieke arm van de NAVO. Gesecondeerd door het Verenigd Koninkrijk doet ze er alles aan om onderhandelingspogingen van Trump te torpederen en de oorlog in Oekraïne voort te zetten.
Het oorspronkelijke 28-puntenplan van Trump zorgde in de hoogste Europese kringen voor ware paniek. Europa nam de afgelopen vier jaar geen enkel vredesinitiatief en voelt zich nu buitenspel gezet. Nu proberen ze het plan Trump te hertimmeren in het besef dat hun eisen onaanvaardbaar zijn voor Poetin.
Buitenlandse troepen als veiligheidsgarantie voor Oekraïne zijn een rode lijn die geen enkele politieke autoriteit in Moskou bereid is te overschrijden want net om dat te voorkomen is Poetin Oekraïne binnengevallen. Gebiedsafstand is dan weer onaanvaardbaar voor Oekraïne.
De onderhandelingen zijn met die uitgangspunten tot mislukken gedoemd. Het voorspelbare gevolg: de beslissing van het conflict zal op het slagveld vallen met meer doden en meer vernietiging elke dag dat de oorlog voortduurt.
De verantwoordelijkheid van de Europese leiding in deze tragedie is enorm. Wat oorspronkelijk een naoorlogs project was om gewapende conflicten in Europa te vermijden is gemuteerd tot een oorlogsproject.
Dit is een ingekorte versie. Lees het volledige artikel van Johan Depoortere op Salon van Sysiphus.
